Sýretti túsirgen – Vladımır Akýlenko
Bul ýaqyt aralyǵynda balet qoıylymyna kishigirim óńdeý, azdaǵan tolyqtyrý, keı sahnany jetildirý, keıipkerlerdi jańa býyn akterlerimen almastyrý sekildi ár kezeńge laıyq ózgeristerimen jańalanǵanymen, alǵashqy túpnusqa saqtalyp kelgen edi. Bıylǵy 90-maýsymnyń shymyldyǵyn jańa keıiptegi jasanǵan «Sılfıda» baletimen jabýdy jón kórgen teatr basshylyǵy eleýli jańalyqqa oraı arnaıy baspasóz máslıhatyn ótkizip, aldaǵy jospar-jobalaryn bólisti.
1832 jyldyń 12 naýryzynda Parıjdegi mýzyka men bı Koroldik akademııasynyń sahnasynda klassıkalyq bı óneriniń aldaǵy taǵdyry men bolashaǵyn anyqtaǵan asa mańyzdy kesh bolyp ótti. Balet ártisi sahnada alǵash ret pýantymen bıledi. Bul sol zamandaǵy eń áıgili balet bıshisi Fılıppo Talonıdiń qyzy Marı Talonı úshin Jan Shneıshoffer arnaıy qoıǵan «Sılfıda» baleti edi. «Sılfıda» romantıkalyq horeografııanyń jańa dáýirin ashty. 1936 jyly Norvegııa-Danııaǵa ortaq kompozıtor ári organshy Herman Levensholdtyń mýzykasyna, Avgýst Býrnonvıldiń sahnalaýynda «Sılfıda» baletiniń taǵy bir balama nusqasy paıda boldy. «Sılfıdanyń» dál osy nusqasy álem teatrlarynda 188 jyl boıy kórermen nazaryna usynylyp keledi. Lıbretto F.Talonı men opera ánshisi A.Nýrıdiń 1822 jyly fransýz jazýshysy Charlz Node jazǵan «Trılbı nemese Argelı rýhy» atty novellasynyń negizinde jazylǵan. Tek Node poemasynda balyqshynyń áıeli fantastıkalyq jaratylys ıesi – Elfke ǵashyq bolsa, Nýrrı men Talonıdiń nusqasynda keıipker eles qyzǵa ǵashyq bolady. «Sılfıda» – jas shotland sharýasy men aýa perishtesiniń ómiri beınelengen eki aktili balet. Effımen úılený toıy qarsańynda jas sharýa Djeımske ádemi qyz beınesindegi aýa perishtesi keledi. Djeıms sıqyrly eleske tańdanyp, oǵan jaqynyraq kelýdi armandaıdy, alaıda Sılfıdaǵa kez kelgen adammen jaqyndasý ólimmen teń...
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatry balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaqstannyń halyq ártisi Gúljan Tútkibaevanyń aıtýynsha, «Sılfıdany» qaıta jańǵyrtý úshin Reseıden Marıın teatrynyń balet ártisi, «Benois de la Danse», «Zolotaıa maska», «Zolotoı sofıt» syılyqtarynyń laýreaty Leonıd Sarafanov pen Reseıdiń halyq sýretshisi, Qazaqstan, Moldova, Belarýs elderi Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Vıacheslav Okýnev qoıýshy-sýretshilikke arnaıy shaqyrylǵan. Reseılik rejısser baletti óz qııalymen damytyp, kórkem keńistigin ulǵaıtyp, óz boıaýymen jan bergen. Tilshilerdiń: «burynǵy spektaklmen salystyrǵanda qandaı eleýli ózgeris engizildi?» degen suraǵyna V.Okýnev: «spektakldiń kelbeti tutas ózgerdi. Dekorasııa, ssenografııa, kostıým, jaryq berý sheshimi, barlyǵy jańa, eki ǵasyr burynǵy balettiń nusqasy qalaı bolǵanyn biz bilmeımiz, biraq biz baletti naq osy qazaq teatrynyń, onyń ártisteriniń qalyptasqan dástúri men mektebine laıyqtap qoıdyq» dedi. Klassıkalyq óner ordasynyń sahnasynda eki kún boıy anshlagpen ótken spektakldiń basty keıipkeri, Sılfıdanyń obrazynda Janel Túkeeva, Djeıms – Bogdan Verbovoı, Medj, balger – Ámir Jeksenbek, Effı – Aıman Egisbaeva kórindi. Al spektakldiń qoıýshy-dırıjeri – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurjan Baıbosynov.
ALMATY
