Arqada salǵan án qandaı?..

Arqa mádenıetiniń kin­digi Qoıandydan ke­ıin osy Qaraótkel bol­ǵanyn eshkim joqqa shyǵara qoı­mas. Erteden ónerdiń astanasyndaı jarqyraǵany, sal-seriler tý tikkeni baıqalady. Ataqty Mádı «mindim de Qarakókpen jylys­tadym, bardym da Qaraótkel­ge jyl qystadym» deıdi. Balýan Sholaq Qaraótkeldiń bazaryn­da Ǵalııa dep án salǵany bel­gili. Ǵazız aqyn «ánshi joq Qara­ót­kelde menen asqan» dep masatta­nady. Yqylas Dúkenulynyń osynda qobyz shalǵany týraly áńgimeni Táken Álimqulov tasqa qashap ketken. Qazir Alash dalasynyń ár túkpirindegi án-kúı ónerin áıgilep júrgen nebir sańlaq ónerpazdar Astananyń tórindegi «Qazaqkonserttiń» «Ha­lyq qazynasy» ulttyq óner or­talyǵynda. Jasyratyny joq, Táttimbettiń «Bestóresin» Baýyr­jan Muhametbaı taza sybyzǵy­­da oryndap shyqqanda tańǵalmas­qa qoımady. Dombyradaı be­beý qaqtyrmasa da, sybyzǵy úni­nen asqan bir jaılylyq esedi. «Jaıaýlatsa, baıaýlap, Arqanyń qońyr jelindeı. Tamyljytyp, synyqsyp, jańa túsken kelin­deı» demeýshi me edi Júsipbek Aımaýytov «Ánshi» áńgimesinde? Ámireniń daýsyna bola tý­ǵan bul sóz sybyzǵyǵa da tán. «Bolat Sarybaev, Ahmet Jubanov, О́zbekáli Jánibekov aǵalardyń izdep-taýyp, bizge tabystap ketken qazaqtyń kóne aspaptary bar ǵoı. Solardyń barlyǵyn bizdiń «Halyq qazynasy» ulttyq óner ortalyǵynan tyńdaı alasyz. Má­selen, buǵan deıin jetigen men sybyzǵyny tek qysqa ǵana par­tııasy bar, orkestr, ansambldiń mýzykasyn tolyqtyrý maqsatyn­da qosymsha súıemeldeýge ja­raı­tyn, múmkinshiligi az aspap re­tin­de tanyp keldik. Al qazir dom­­byramen shertiletin kúıler, dás­túrli ánderdiń birazy atal­ǵan aspaptarda jeke oryndalyp júr», deıdi konsertti tizgindeýshi Jasulan Naýryzbaıuly.

Aızat Qarabek oryndaǵan halyq áni «Gaýhartastan» ke­ıin ánshi Medet Salyqov Bir­jan saldyń «Jambas sıparyn» qa­lyq­tatty. Án dese, Aqan­ Seri men Birjan Sal eske tús­peı me? Alǵashqylardyń biri bo­ly­p Birjannyń áni shyrqal­ma­­ǵan­da she? Qaıbir jylda­ry bir ánshi dosym «álem mýzy­ka­taný­shy­larynyń birazy Dımash­tan keıin melızmatıkamen «aýy­ryp» ketti. Melızmatıkanyń atasy Birjannyń «Syrǵaqtysynda» turǵan joq pa? «Basyp-basyp alaıyn, o-oý, yrǵaqtyma», dep ıirimderin aýaǵa qolymen qoı­ǵandaı qylyp, sýretin salyp aıtyp bergende basymyzdy shaı­qaǵanbyz. «Jambas sıpar­dyń» da ár tusynan álgindeı qat-qabat ıirimder aýaǵa izin salyp bara jatpaı ma? Sonyń ár núktesin tap basqan ánshiniń daýsyn aıt! Seziminiń oıaýyn aıt! «Shetine oramaldyń túıdim sýsar» deıdi. «Bulǵyn-sýsar» degen kúı de bar qazaqta. Sýsar degen ańdy oramalǵa túıip neǵylsyn? Onyń terisi óte baǵaly bolsa, ekinshi jaǵy bezinen óte jaǵymdy ıis bólinedi eken. Sony keptirip, baıaǵyda sal-seriler oramaldyń ushyna túıip, janyna baılap júredi. Ústinen jupar ańqıdy da turady sonda. Mundaı ǵalamat ándi túsinerge de osynshama zerde kerek. Sýsarda nesi bar dep bas qatyrasyz, áıtpese. «El qydyrǵan eser shaqta oramalǵa sýsar túıgen» sal-seriler az bolmaǵan qazaq dalasynda.

Qazaqtyń án-kúı óneriniń atyn shyǵarǵan sal-serilerdiń kóbi osy topyraqqa tán bolǵandyqtan, Arqa án-kúı murasynyń orny qashanda bólek. Birjan, Aqan, Úkili Ybyraılar qazaqtyń klassıkalyq kásibı án mektebiniń bastaýyndaǵy tulǵalar. Shertpe kúıdiń atalary Táttimbet Qazanǵapuly, Saıdaly Sarytoqa, Qyzdarbekter bastaǵan kósh Aıdostyń Sembegi, Ábiken Hasenulynan búginge jalǵasty. Bıyl Birjan babamyzǵa 190 jyl tolsa, Balýan Sholaqqa – 160 jyl, qazaqtyń kásibı ánshilik mektebin ashyp, týyn tikken Júsipbek Elebekov pen Ǵarıfolla Qurmanǵalıev bolsa, osy Júsipbek atamyzǵa – 120 jyl, taǵysyn taǵylar aıtylmaı qalmady dástúrli óner keshinde.

Aqan Seriniń «Qaratorǵaı» ániniń mýzykasyn Venera Tabys jetigen aspabyna óńdep túsirip, jeke shyǵarma retinde tartyp shyqty. Qazaq ónerinde sybyzǵy men jetigen, shańqobyz jyl ótken saıyn keńinen tarap keledi. Onyń taǵy bir mysaly, Qosshy qalasynyń Mádenıet úıinde ulttyq aspaptar murajaıyn ashyp otyrǵan Azamat Baqııa. Ol – buǵan deıin shańqobyzben álemdi aýzyna qaratqan biregeı óner ıesi.

Táttimbettiń «Sylqyldaǵyn» Qaırat Aıtbaev sylqyldatty. Yqylas Dúkenulynyń «Jezkıik» kúıin qobyzshy Raýshan Oraz­baı tartty. Raýshan da qobyzy­men álem elderin aralap óner kórsetken sırek ónerpaz. Ánshi Tolǵanbaı Sembaev Birjan saldyń «Láılim shyraǵyn» áýe­letip saldy dese bolǵandaı. Shashý­baıdyń «Aqqaıyńyn» Perızat Turarova syńsytyp salsa, Janǵalı Júzbaı Aıdos­tyń Sembeginiń «Naz qosbasary» men Qyzdarbek Tórebaıuly­nyń «Sylqym qyzyn» dombyrada sóı­letti. Dástúrli ánshi Erlan Rysqalı Shamanyń áni «Shama» men Moldabaıdyń ánin shyrqap, kesh shymyldyǵyn túrdi.