Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Sózdiń basyn ýnıversıtettegi erekshelikten bastaıyq. Munda fakýltet joq. Halyqaralyq standarttarǵa saı mektep bar. Stýdentter úsh-aq jyl oqıdy. Oqýǵa túsý úshin IELTS qajet. Oqytý AQSh pen Ulybrıtanııa júıesine negizdelgen. Eń basty eki baǵyty – halyqaralyq jáne zertteý jýrnalıstıkasy. Bul erekshelik bilim ordasynyń tabaldyryǵynan attaǵan sátte-aq bilinedi. Dálizdiń bári salaǵa qajetti jańa jabdyqqa toly. Kózdiń jaýyn alady. Ishin aralap júrip, sheteldik medıakeshenderine kirip ketkendeı sezimde boldyq. Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz – kóp ýnıversıtette qalypty aýdıtorııa ǵana bar. Qural-jabdyqtarǵa jutań. Bar bolǵan kúnniń ózinde stýdentterge qoljetimsiz ekeni ámbege aıan. Sondyqtan da bul jaǵynan izdep kelgen ordamyzdyń aty ozyp tur.
2021 jyly Maqsut Narikbayev University Joǵary gýmanıtarlyq mektebi buqaralyq aqparat quraldaryn tıimdi paıdalaný daǵdylary bar, quqyqtyq, qarjy jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatty tereń biletin kásibı jýrnalısti daıarlaý maqsatynda jýrnalıstik zertteý salasyndaǵy «Jýrnalıstıka: analıtıka jáne zertteý» bakalavrıat baǵdarlamasyn ashypty. Baǵdarlama 2022 jyly Bilim sapasyn qamtamasyzdandyrý boıynsha táýelsiz agenttiktiń (IQAA) ulttyq akkredıtteýinen sátti ótti. Osy baǵdarlama aıasynda Maqsut Narikbayev University stýdentterdiń bilimin tájirıbelik turǵyda shyńdaý úshin «Video Studio» jáne «Media Hub» stýdııalaryn jasaqtady. Ár stýdııa kásibı túsirilimge arnalǵan fotoapparat, shtatıv, obektıv, jaryqtandyrǵysh, softboks, mıkrofon, svetodıodty jaryqtandyrǵysh, sýfler sekildi quraldarmen jabdyqtalǵan ári sıkloramasy bar foto, vıdeo, podkast aımaqtaryn qamtıdy.
2023 jyly Prezıdenttiń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Maqsut Narikbayev University «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Teleradıokesheni» medıa-holdıngimen birlesip Halyqaralyq jýrnalıstıka mektebin ashý týraly sheshim qabyldady. Osyǵan oraı ýnıversıtettiń bir bóligi rennovasııadan ótip, oǵan qosa stýdentterdiń praktıkasyna baǵyttalǵan «News Studio», «Podcast Area», jańalyqtardy tikeleı efırde kórsetetin LED ekran, quraldardy jalǵa beretin «Equipment Room», «Media Lab» montaj stýdııasy ashyldy. Osy múmkindikti paıdalanyp stýdentter jýrnalıstıkalyq daǵdy, data jýrnalıstıka, medıatehnologııalar, halyqaralyq qatynastar, etıka jáne zań modýlderin ótip júr.
– Bizdiń kóp ýnıversıtet teorııa jaǵyna asa mán beretinin bilemiz. Ony túgeldeı joqqa shyǵarmaımyn. Dese de tórt jyl jýrnalıstıkany oqyp, ne maqala jaza almaıtyn, qolyna mıkrofon ustaı almaıtyn, sıýjet jasaı almaıtyndardy jıi kezdestiremiz. Bul – bilim júıesiniń sapasyzdyǵyn bildiredi. Sol úshin de jýrnalıstıkasy damyǵan elderdiń úlgisin qoldanýymyz qajet. Jalpylama kóshire salýǵa da bolmaıdy. Ony ıkemdeý kerek. Men Ulybrıtanııanyń Lıds ýnıversıtetinde halyqaralyq jýrnalıstıkany oqydym. Ol jaqtyń júıesimen jaqsy tanyspyn, óz tájirıbemde qoldanamyn. Odan keıin bizdegi muǵalimderdiń bári – praktık jýrnalıster. Olar jýrnalıstıka alańynda júrgennen keıin istiń qyr-syryn jaqsy biledi. О́z boılarynan ótkizip, uǵyndyra alady, – dedi Maqsut Narikbayev University Halyqaralyq jýrnalıstıka mektebiniń dekany Aıgúl Jamalova.
Sheteldik júıeler qandaı pánderdi oqytatynyn bilgimiz keledi. Shetelderde salalyq jýrnalıstıka men zertteýge basa mán beriledi eken. Mysaly, Halyqaralyq jýrnalıstıka mektebiniń oqytatyn pánderi mynandaı: jýrnalıstiń kásibı etıkasy, derekter qory jáne analıtıkalyq júıeler, derekterdi óńdeý jáne taldaý, jańalyqtar jýrnalıstıkasy, faktchekıng, aýdıovızýaldy medıaresýrstar, iskerlik jýrnalıstıka, spıchraıtıng, derekterdi vızýalızasııalaý jáne ınfografıka, tergeý jýrnalıstıkasy, konvergenttik jýrnalıstıka, PR.
Birneshe stýdentten: «Siz oqıtyn ýnıversıtette qandaı erekshelik bar?» dep suradyq. Eń jıi estigen jaýabymyz – ıkemdilik, praktıka, sheteldik bilim almasýlar. Oǵan qural-jabdyq qoljetimdiligi, bilikti oqytýshylar degen jaýaptar da qosyldy. Osylardyń ishinde sheteldik mamandardyń sabaq beretinine qyzyqtyq. MNU sheteldik mamandarmen tyǵyz baılanysta. Mysaly, kóktemde jýrnalısterge arnalǵan «Al Jazeera Week» aptalyǵy uıymdastyrylǵan. Qatysýshylarǵa «Jańalyqtar reportajdary», «Derekter jýrnalıstıkasy», «Mobıldi jýrnalıstıka», «Sıfrlyq storıtellıng» jáne «Jańalyqtar júrgizýshileriniń kýrstary» atty taqyryptar boıynsha 100 saǵattan astam teorııalyq jáne tájirıbelik sabaqtar ótkizildi. Bir eskere ketetini, mundaı tájirıbe almasý alǵash Ortalyq Azııada júrgizilgen.
– «Al Jazeera» – álemdegi jetekshi BAQ jáne biz stýdentterimizdiń halyqaralyq mamandardan jýrnalıstıkanyń eń ózekti taqyryptary men ádisteri boıynsha bilim alýǵa biregeı múmkindik alǵanyna qýanyshtymyz. Osy oraıda «Al Jazeera» mamandarynyń jýrnalısterdiń kelesi býynyn tárbıeleýge degen umtylysyna úlken alǵysymdy bildiremin, – dedi MNU provosty Sergeı Pen.
«Al Jazeera» aptalyǵy» oqý baǵdarlamasyn aıaqtaǵannan keıin stýdentter ár taqyryp boıynsha kýrstyq jobalaryn qorǵap, «Al Jazeera Media Institute» sertıfıkattaryn aldy. Is-shara aıasynda Maqsut Narikbayev University men «Al Jazeera Media Institute» dırektory Eman ál-Amrı arasynda Yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul memorandým akademııalyq tájirıbe almasýǵa, birlesken jobalardy júzege asyrýǵa, ýnıversıtettiń halyqaralyq mańyzdylyǵyn arttyrýǵa yqpal etýge baǵyttalǵan.
«Al Jazeera» telekompanııasy 1996 jyly Qatar Ámiriniń buıryǵymen qurylǵan. Telekompanııa álemniń kóptegen elinde arab jáne aǵylshyn tilderinde habar taratady, 50-den astam sheteldik bıýrosy bar. Derekti fılmderi «Al Jazeera Documentary» arnasynda kórsetiledi. Stýdentter osyndaı iri telekompanııa qyzmetkerlerinen tálim alǵan.
Jýrnalıstıka mektebiniń aqparat taratatyn jeke platformasy bar. Sebebi stýdentterge jazýdy úıretýdiń qyzyq joly osy. Stýdentter júrgizetin «MNU Newsroom»-di Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi qazaq jáne orys tilderinde jańalyq taratatyn aqparat qyzmeti retinde resmı tirkegen. Eldegi túrli máselelerdi kóterip, aqparat taratady. Qyzmet jyl saıyn qyrkúıek pen mamyr aılary aralyǵynda jumys isteıdi. «MNU Newsroom» jýrnalısteri daıyndaǵan maqalalardy redaksııaǵa seriktes retinde tirkelgen túrli otandyq medıaresýrs óz platformalarynda jarııalaı alady. Bir qyzyǵy, ol MNU janynda qurylǵanymen ýnıversıtet ákimshiligi redaksııa saıasatyna aralaspaıdy. Redaksııa belgili bir taqyryp ne máselege fokýs jasamaıdy. «MNU Newsroom» jýrnalısteri saıasat, ekonomıka jáne qarjy máselelerinen bastap áleýmettik máselelerge deıin kótere alady. Redaksııa túrli bılik tarmaqtarynyń óz mindetin atqarýyna monıtorıng jasap, jańa reformalardy qoǵam talqylaýyna shyǵarýdy basty qaǵıdat retinde ustanady.
Ashylǵanyna azdaǵan jyl bolsa da, óz mindetterin aıqyn biletin bul mektep kóp kóńilinen shyqqan. Bizge de unady.
Alma Saılaýqyzy,
MNU Halyqaralyq jýrnalıstıka mektebiniń Adjunct Assistant professory, PhD:
– Jýrnalıst daıarlaýda ne mańyzdy?
– Jýrnalıst daıarlaýda eń mańyzdy birneshe faktor bar deı alamyn. Birinshiden, stýdenttiń qabilet-qarymy, tabandy minezi, oqýǵa, tanýǵa jáne úzdiksiz damýǵa qushtarlyǵy. Meniń oıymsha, kezdeısoq adam jýrnalıst bola almaıdy. Sondyqtan mamandyqty meńgerýge adaspaı kelse, odan naǵyz óz isiniń maıtalmany shyǵady. Ekinshi faktor – oqytýshy quramnyń bilikti bolýy. Basqa mamandyqpen salystyrǵanda, jýrnalıstıkaǵa teorııa men tájirıbeni qatar ushtastyrǵan mamandar aýadaı qajet. Kommýnıkasııa salasy qaryshtap damyp jatqanda, onyń damý úrdisteri men ǵylymı áleýetin, jańa trendterin teń dárejede eksheı alatyn maman ǵana myqty shákirt tárbıelep shyǵary sózsiz. Úshinshiden, myqty materıaldyq-tehnıkalyq baza kerek. Oǵan memlekettik tildegi, orys, aǵylshyn tilindegi klassıkalyq jáne zamanaýı taqyryptaǵy oqýlyqtardan bastap álemdik onlaın resýrstarǵa deıingi kókjıegi keń bilim-ǵylym qazynasy, ozyq tehnologııaǵa negizdelgen oqý tehnıkasy men arnaıy jabdyqtalǵan stýdııalar kiredi.
– Sizder oqytqan stýdentterdiń ózgelerden ereksheligi qandaı?
– Maqsut Nárikbaev ýnıversıtetindegi (MNU) Halyqaralyq jýrnalıstıka mektebiniń qurylǵanyna kóp bolǵan joq. Degenmen irgetasy qalanǵannan bastap joǵary standarttardy ustanyp, bıik maqsattardy kózdep otyrǵan jas ujym. Bizdiń stýdentter negizinen tájirıbelik daǵdyǵa mán berilgen baǵdarlamamen oqıdy. Halyqaralyq jýrnalıstıka dep aty aıtyp turǵandaı, aǵylshyn tilinde ótetin pánder úlesi basym. Sol sebepti oqýǵa qabyldanar kezinde aǵylshyn tiliniń deńgeıin de eskeremiz. «Jýrnalıst rıýkzagi» dep atalatyn oqý-tájirıbelik jınaǵy telearnalarda qoldanylatyn kásibı tehnıkadan esh kem emes. О́zi yqsham ári mobıldi. Ol mamandyq boıynsha ár dáristi barynsha ónimdi, nátıjeli etýge septesedi. Al Mıchıgan ýnıversıtetiniń túlegi Joldas О́risbaı áriptesim jetekshilik etetin «Newsroom» jýrnalıstik sheberhanasy – BAQ retinde tirkelgen, naǵyz zertteý jýrnalıstıkasynyń jiligin shaǵatyn kásibı atmosfera.
– Jýrnalıst bolamyn degen jas talaptarǵa qandaı úsh keńes berer edińiz?
– Eń aldymen, kóp oqyp, kóp túıýge degen qabiletin damytýǵa tıis. Negizgi obektisi aqparat bolǵan soń, barynsha kóp aqparatty saralap, qorytý qabileti asa mańyzdy. Ekinshiden, «otqa salsa janbaıtyn, sýǵa salsa batpaıtyn» tabandylyq, qaǵilezdik, jankeshtilik, batyldyq sııaqty minezin shyńdaýǵa daıyn bolǵany jón. Úshinshiden, tek syrtqy kelbetine mán berip, efırden shyǵyp sóılesem boldy degen tar túsinikten aýlaq bolýǵa shaqyrar edim. О́ıtkeni bul mamandyqqa keletin jastardyń basym bóligi alǵashynda jýrnalıst bolý degen teleefırde sóıleý degen tar túsinikpen júredi. Al bul – túbegeıli qate tujyrym. Syrt kelbetten buryn bolashaq mamannyń baı jandúnıesi, sarapshylyq qabileti, aqparatty tez rásimdeýi, saýatty jaza alýy, til baılyǵy, analıtıkalyq jáne synı oılaı bilýi, konvergentti jýrnalıstıka mashyqtaryn meńgerýi, jýrnalıstik etıka men standartty qoldana alý daǵdylary asa mańyzdy. Sol arqyly ǵana básekege qabiletti myqty jýrnalıst bolyp qalyptasady dep sanaımyn.
