«Qazaqstanda múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qamtamasyz etýdiń úsh deńgeıli júıesi qalyptasty:
birinshi deńgeı (bazalyq) – memlekettik bıýdjetten múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqylar.
Múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqylar Qazaqstan azamattarynyń konstıtýsııalyq kepildikteriniń biri bolyp sanalady. Járdemaqylar múgedektigi bar adamnyń eńbek ótili bar ma, joq pa, járdemaqy alý úshin jumys toqtatylǵanyna nemese jalǵasqanyna qaramastan tólenedi.
Járdemaqy mólsheri múgedektiktiń tobyna jáne sebebine, sondaı-aq tıisti qarjy jylyna arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda belgilengen eń tómengi kúnkóris deńgeıine baılanysty bolady. Kúnkóris deńgeıiniń joǵarylaýyna baılanysty olardyń mólsheri jyl saıyn ınflıasııa deńgeıine arttyrýǵa kepildik beriledi.
Keıbir jyldary Memleket basshysynyń tapsyrmalary negizinde olar eki ret artady. 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap memlekettik áleýmettik járdemaqylardyń mólsheri 7%-ǵa ulǵaıtyldy.
Mysaly, jalpy aýrýdan múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan járdemaqy mólsheri ótken jylmen salystyrǵanda:
1 top - 89 248 teńgeden 95 496 teńgege deıin;
2 top - 71 398 teńgeden 76 397 teńgege deıin;
3 top - 48 681 teńgeden 52 089 teńgege deıin artty.
О́sý nátıjesinde múgedektik boıynsha ortasha járdemaqy 2024 jylǵy 1 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha 541,8 alýshyǵa 74 myń teńgeni quraıdy.
Sońǵy 6 jylda múgedektik boıynsha járdemaqynyń ortasha mólsheri 2,3 eseden astam ósti (2018 jyly 32 392 teńgeden 2024 jyly 73 953 teńgege deıin).
2024 jylǵa arnalǵan múgedektik boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqylardy tóleýge bıýdjetten 487,4 mlrd teńge qarastyrylǵan.
ekinshi deńgeı (mindetti) – eger jumys berýshi zardap shekken qyzmetker úshin MÁSQ-ǵa áleýmettik aýdarymdar aýdarǵan bolsa, Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (budan ári – Qor) tólenetin áleýmettik tólemder.
Áleýmettik tólemderdiń mólsheri qyzmetkerdiń tabysyna, jalpy eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesine jáne mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysý ótiline tikeleı baılanysty.
Qazaqstan Úkimetiniń sheshimderine sáıkes áleýmettik tólemderdiń mólsheri jyl saıyn ınflıasııa deńgeıine kóteriledi.
Budan basqa, iske asyrý úshin 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap eńbek etý qabiletinen aıyrylǵan jaǵdaılarǵa áleýmettik tólemdi taǵaıyndaý parametrleri qaıta qaraldy. Bul tólemder mólsheriniń orta eseppen 50%-dan kem emes ósýin qamtamasyz etti.
Bıyl eńbek etý qabiletinen aıyrylý jaǵdaılarynda tólenetin áleýmettik tólemderdiń mólsheri 7%-ǵa artqanyn atap ótken jón.
úshinshi deńgeı - saqtandyrý uıymynan saqtandyrý tólemderi, eger eńbek etý qabiletinen aıyrylý eńbek mertigýimen nemese kásiptik aýrýmen baılanysty bolsa jáne zardap shekken qyzmetkerdiń paıdasyna qyzmetkerdi «Qyzmetker eńbek (qyzmettik) mindetterin atqarǵan kezde ony jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý týraly» Qazaqstan zańynda kózdelgen jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý sharty jasalǵan jaǵdaıda tólenedi.
Osylaısha, qazir Qazaqstanda álemdik tájirıbeni eskerip, halyqaralyq standarttarǵa jaýap beretin kóp deńgeıli áleýmettik qamsyzdandyrý júıesi quryldy. О́ıtkeni ol memlekettiń, qyzmetkerdiń jáne jumys berýshiniń ortaq jaýapkershiligine negizdelgen», – dep túıindedi maman resmı saýalǵa bergen jaýabynda.
Qazaqstanda 725 myńǵa jýyq múmkindigi shekteýli adam tirkelgen. Múmkindigi shekteýli adamdarǵa kórsetiletin áleýmettik kómek pen jeńildik túrleri.
