Bul qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrýǵa múmkindik beretin arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý júıesindegi aldaǵy ózgerister týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi brıfıngte tarqatyp aıtty.
Mınıstr elimizdegi múgedektigi bar adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý máselesine keńirek toqtaldy. Qazir mınıstrlik saraptama júrgizip, eldegi múgedektigi bar azamattardyń turǵylyqty mekeni týraly aqparatty jınap, sıfrlyq karta jasamaq. Sondaı-aq ońaltý ortalyqtary joq óńirlerdegi olqylyqtyń ornyn toltyrýdy oılastyryp otyr.
«Jan basyna shaqqandaǵy tólemderge aldaǵy jyly 1 qańtardan bastap kóshemiz. Sondyqtan ár azamatqa sol qyzmetti úıdiń qasynan kórsetýge tyrysamyz. Ol úshin áleýmettik qyzmetkerlerdiń arasynda oqytý jáne biliktiligin kóterý jumystaryn júrgizip kelemiz. Beınesabaqtar men dárister daıarlap, «Skills.enbek»-ke 1 tamyzdan bastap engizýdi kózdep otyrmyz. Qyzmet usynýǵa yqylasty azamattardyń arasynda belsendiler bolsa, oqytý jumysyna tartyp, tájirıbe almasýdyń múmkindigi týady», dedi mınıstr.
Sondaı-aq múmkindigi shekteýli jandardy jumyspen qamtý sharalaryn qolǵa alý josparda bar. Mınıstrdiń aıtýynsha, jylyna óńirlik kvotanyń arqasynda 7-8 myń azamat qana eki qolǵa bir kúrek taýyp otyr. Al kvotany alyp tastaý arqyly múgedektigi bar azamattardy zııandy jumys oryndarynan basqa barlyq mekemege jumysqa ornalastyrýǵa múmkindik týady.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi múgedektigi bar 725 myńnan astam adamǵa qoldaý kórsetip keledi. Olardyń arasynda jumysqa qabileti bar 420 myń azamat bolsa, múgedektigi bar balalar sany 109 myńnan asady. Erekshe qajettilikteri bar jandar úshin olardy oqshaýlaý, kemsitýshilik, ınfraqurylymnyń jetkiliksizdigi, eńbek naryǵyndaǵy teń emes múmkindikter, áleýmettik qyzmetter sapasynyń tómendigi jáne basqa da máseleler qoǵamda áli de ózekti. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova OKQ alańynda túıtkildiń túıinin ońtaıly sheshý úshin vedomstvo júıeli túrde dáıekti sheshimder qabyldaǵanyn jetkizdi.
Elimizde 2025 jylǵa deıin múgedektigi bar adamdar quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi ulttyq jospar iske asyrylyp keledi.
«2023 jyly «Múgedekterdiń quqyqtary týraly» konvensııaǵa fakýltatıvtik hattama ratıfıkasııalandy. Áleýmettik kodeks sheńberinde múgedektigi bar adamdar áleýmettik qorǵaýdyń kópdeńgeıli júıesi engizildi. Onyń ishinde memlekettik kómek jáne járdemaqylar men áleýmettik tólemder túrindegi qoldaý, áleýmettik ońaltý sheńberinde aǵzanyń joǵalǵan fýnksııalaryn óteý, arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý, jumysqa ornalastyrý, sondaı-aq respýblıkada múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qamtamasyz etýdiń 3 deńgeıli júıesi qalyptasty», dedi spıker.
1 deńgeı – bazalyq. Múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy. Onyń mólsheri múgedektiginiń tobyna jáne sebebine, tıisti qarjy jylyna arnalǵan «Respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańda belgilengen eń tómengi kúnkóris deńgeıine baılanysty bolady. Kúnkóris deńgeıiniń ósýine qaraı járdemaqy da jyl saıyn ınflıasııanyń qubylýyna saı kóteriledi.
2024 jylǵy 1 qańtardan bastap járdemaqy mólsheri 7%-ǵa ósti. Mysaly, jalpy aýrýdan múgedektigi bar adamdar úshin járdemaqy mólsheri ótken jylmen salystyrǵanda birinshi top úshin – 89,2 myń teńgeden 95,5 myń teńgege deıin; ekinshi top úshin – 71,4 myń teńgeden 76,4 myń teńgege deıin; úshinshi top úshin – 48,7 myń teńgeden 52 myń teńgege deıin ósti. 2024 jylǵy 1 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha járdemaqy alýshylardyń sany 541,8 myń adam, al olardyń alatyn ortasha járdemaqy mólsheri – 74 myń teńge. Keıingi 6 jylda múgedektigi boıynsha járdemaqynyń ortasha mólsheri 2,3 esege artqan.
«Ekinshi deńgeı boıynsha Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin áleýmettik tólemder tólenedi. Olardyń mólsheri qyzmetkerdiń tabysyna, jalpy eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesine jáne mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysý ótiline tikeleı baılanysty. Úkimettiń sheshimderine sáıkes MÁSQ-tan tólenetin áleýmettik tólemder mólsheri jyl saıyn ınflıasııa deńgeıine baılanysty ósip, 2024 jyly 7%-ǵa artty. Osy jylǵy 1 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha 93,7 myń adam eńbekke qabilettiliginen aıyrylý boıynsha áleýmettik tólemderdi aldy, ortasha mólsheri 57 myń teńgeden asady», dedi mınıstr.
Úshinshi deńgeı – eger eńbek etý qabiletinen aıyrylý jumys barysyndaǵy mertigýimen nemese syrqatqa shaldyǵýymen baılanysty bolsa jáne zardap shekken qyzmetkerdiń paıdasyna jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý sharty jasalsa, saqtandyrý uıymynan saqtandyrý tólemderi aýdarylady.
Qazaqstanda múgedektigi bar adamdar úshin 35 ońaltý ortalyǵy jumys isteıdi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2025 jylǵa deıin eresekter men balalarǵa arnalǵan taǵy 12 ońaltý ortalyǵyn salý jumystary qolǵa alyndy. Ortalyqtar Semeı jáne Taraz qalalarynda ashylǵan. Bıyl Kentaý jáne Aqtóbe qalalarynda ortalyqtardyń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilmek. Sonymen qatar alty óńirinde aýtızm spektri buzylǵan jáne basqa da mentaldyq buzýshylyǵy bar balalarǵa (Shyǵys Qazaqstan, Pavlodar, Jetisý, Jambyl, Qostanaı oblystary, Shymkent qalasy) arnalǵan kúndizgi qabyldaý ortalyqtary jumys isteıdi. Birinshi toptaǵy múgedektigi bar 29 myńnan astam adamǵa jeke kómekshilerdiń, 8 myńnan astam múgedektigi bar adamǵa ymdaý tili mamanynyń qyzmetteri usynylady. 147 ınva taksı qyzmeti jumys isteıdi, olardyń qyzmetterin 25 myńǵa jýyq adam paıdalanady.
Múgedektigi bar adamdardy jumyspen qamtý úsh baǵytta júzege asyrylyp otyr. Birinshisi – aýyr jumystardaǵy, eńbek jaǵdaılary zııandy, qaýipti jumystardaǵy jumys oryndaryn esepke almaǵanda, jumys oryndary sanynyń 2-den 4%-ǵa deıingi mólsherdegi jumys oryndaryna kvota bólý. 2023 jyly 8 myńǵa jýyq múgedektigi bar adam jumysqa ornalastyryldy. 2024 jyldyń birinshi toqsanyndaǵy qorytyndy boıynsha 4 myń adam jumysqa qabyldanǵan. Ekinshisi – jumys berýshilerge arnaıy jumys oryndaryn jabdyqtaý boıynsha jabdyqtardy satyp alý, montajdaý jáne ornatý shyǵyndaryn óteý úshin sýbsıdııa berý. Osy joba sheńberinde jumysqa ornalastyrylǵan múgedektigi bar adamdardyń jalaqysy úsh jyl boıy sýbsıdııalanady. 2018 jyldan bastap sýbsıdııalaý aıasynda 600-den astam jumys orny uıymdastyryldy.
Úshinshisi – múgedektigi bar adamdardy kásiptik oqytýdy, «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha kásipkerlik negizderine oqytýdy, bos jumys oryndaryna jáne sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna jumysqa ornalastyrýdy kózdeıtin jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna tartý. Jyl basynan beri atalǵan sharalarmen 11,6 myń múgedektigi bar adam qamtyldy, onyń ishinde 8,3 myń adam jumysqa ornalastyryldy, 1,8 myń adam turaqty jumyspen qamtyldy.
Budan basqa 2023 jyldan bastap halyqtyń áleýmettik osal toptaryna bıznesti damytýǵa 400 AEK-ke deıingi mólsherde granttar beriledi. Qazirgi ýaqytta 702 múgedektigi bar adam osyndaı qoldaýǵa ıe bolǵanyn jetkizdi spıker.
2023 jylǵy 1 shildede Áleýmettik kodekstiń qabyldanýyna oraı elimizde múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qorǵaý, arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý salasyndaǵy zańnamanyń saqtalýyn baqylaýdy júzege asyrý quzyretine kiretin memlekettik áleýmettik qorǵaý ınspektorlary ınstıtýty engizildi. О́tken jyly áleýmettik ınspektorlar barlyǵy 1 127 tekserý júrgizse, bıyl 1 396 tekserýdi júzege asyrǵan. Sala basshysy óńirlerdegi áleýmettik ınspektorlar múgedektigi bar adamdardyń zańdy quqyqtaryn qamtamasyz etý úshin áleýmettik ınfraqurylym obektilerinde beıimdeý is-sharalaryn júrgizýdiń nátıjeli bolǵanyn jetkizdi.
