Álbette, megapolıstiń jer aýmaǵy egin sharýashylyǵyn damytýǵa múmkindik bermes, alaıda syrttan keletin aýyl sharýashylyǵy ónimderin qoımada saqtaý, saýda-logıstıkalyq qyzmetterdi usyný nemese zaýyttarda tereń óńdep, daıyn ónimge aınaldyrý sııaqty jumystardy atqarýǵa qabiletti. Sondyqtan qala ákimdigi jylyjaı sharýashylyǵyn damytýǵa erekshe kóńil bólip otyr. Jylyjaı sharýashylyǵyn órkendetý úshin túrkııalyq ınvestorlarmen kelissóz júrgizip, arnaıy joba boıynsha júzdegen gektar jerge jańa jylyjaı keshenderi salynbaq.
Qalada aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salasynda óz qarajatymen kásip bastap, iri kásiporynnyń irgetasyn qalaǵan isker azamattar barshylyq. Sonyń biri – «Dary Saırama» JShS basshysy Sarmanbaı Safarov.
Saıram eldi mekeni bir kezderi Saıram aýdanyna qaraǵan. Keńes dáýiri tusynda munda Lenın atyndaǵy iri ujymshar bolǵan. Osyndaǵy qalbyrlaý sehy da sol ujymshar ıeligine qaraǵan. 2000 jyldary kásipker álgi eski sehty satyp alady. Arada birneshe jyl ótken soń jyljymaıtyn múlkin kepilge qoıyp, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» arqyly jyldyq ústemaqysy 6%-ben 500 mln teńge nesıe alady. Qomaqty qarajatqa Bolgarııa, Italııadan jabdyqtar satyp ákelip, qalbyrlaý sehyn jańa ǵımarat ishinde qaıta iske qosady. Osy kúnde seriktestik kókónis, jemis-jıdekten bankige jabylǵan ónimderdiń barlyq túrin shyǵarady. Onyń ishinde kompot, salat, marınadtalǵan qyzanaq, qııar, tosaptar bar. Osynyń bári ishki jáne syrtqy naryqqa jóneltilip, jergilikti dúken sóreleri men saýda núkteleriniń qatarynan tabylyp otyr.
«Dary Saırama» JShS-nyń óndiristik qýattylyǵy – jylyna 10 mln banki. Kásiporynda júzden astam adam jumys isteıdi. Ortasha aılyq jalaqylary 150 myń teńgeniń ústinde. Seriktestik shıkizatty jergilikti sharýa qojalyqtarynan satyp alady. Sol maqsatta jıyrma shaqty sharýa qojalyǵymen arnaıy kelisim jasasqan. Sharýalar ónimdi jınap, kelisken baǵamen zaýytqa ótkizedi. Odan bólek, kóktemgi dala jumystaryna, ónimdi kútip-baptaýǵa qajetti qarajatty sharýalar osy kásiporynnan alyp otyrady. Tóńirektegi sharýa qojalyqtarynan bólek, Saryaǵash, Ordabasy aýdandarynyń agrarshylary da zaýytty shıkizatpen qamtamasyz etedi. Jaz kúnderi kásiporyn negizinen ónimdi óńdep, daıyn taýar shyǵarýmen aınalyssa, kúz túskende daıyn taýarlardy saýdalaý isine kóshedi. Bul tirlik kóktemniń basyna deıin jalǵasady. Naýryzda erte pisken ónimderdi qaıta satyp alyp, óndiriske kirisedi. Osylaısha, kásiporynda jyl boıy tynymsyz eńbek esh toqtamastan júrip otyrady.
«Issaparmen Túrkııa, Gollandııa sekildi aýyl sharýashylyǵy jaqsy damyǵan elderge kóp baramyn. Maqsatym – tájirıbe almasyp qaıtý. Bir baıqaǵanym, bul elderde agrosektor salasyna memleket tarapynan kóp jeńildik jasalady. Úlken egistik alqaptaryndaǵy ónim dalada shirip, qalyp ketpeıdi. Sol jerde olardy óńdep jiberetin kishigirim sehtary bar. Odan keıin adamdardyń kóbi esik aldyna shaǵyn jylyjaı salyp, sonda kókónis ósirýmen aınalysady. Keıin ónim piskende ony qaıta óńdeýshi iri zaýyttarǵa aparyp ótkizedi. Bul júıe burynǵy keńes zamanynan qalǵan tutynýshylar odaǵy men oǵan qarasty zagotkontoralardyń tásiline uqsas. Keńes kezinde adamdar qorasyndaǵy malynyń terisi men júnin, esiginiń aldynda ósken baý-baqsha ónimderin zagotkontoraǵa, ıaǵnı olardy qabyldap alatyn pýnktke ákep ótkizetin. Sol úshin memleket adamdarǵa aqsha tóleıtin. Ári qaraı tutynýshylar odaǵy qarapaıym jurttan jıǵan dúnıelerdi qaıta óńdeýshi zaýyttarǵa ótkizetin. Sol eski júıeni qaıta qolǵa alyp, búgingi naryqtyq qatynasqa saı beıimdep, basynan iske asyrý kerek. Ekonomıkalyq tıimdiligin eseptep shyǵarsaq, kooperasııa arqyly da júzege asyrýǵa bolatyn sııaqty. Máselen, usaq sharýa qojalyqtaryn kooperasııaǵa biriktirip, óńirdegi qaıta óńdeýshi birneshe iri kásiporynmen baılanystyrsa, sharýalarǵa taýaryn ótkizetin jer de tabylady, zaýyttar da shıkizattan kende bolmaıdy. О́zim on jyldan astam ýaqyt Qazyǵurt, Saıram aýdandarynda depýtat boldym. Halyq qalaýlysy qyzmetin atqaryp júrgenimde osy máseleni kóp kóterdim. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy salasynda bul másele áli ózektiligin joıǵan joq dep esepteımin», dedi kásipker S.Safarov.
Kásipkerdiń bul usynysy Prezıdent Joldaýymen de úndesip tur. Memleket basshysy óńdeý ónerkásibine kóbirek kóńil bólý mańyzdy is ekenin aıtqan bolatyn.
«Aldymyzda taǵy bir óte mańyzdy mindet tur. Biz agroónerkásip kesheninde naqty serpilis jasaýymyz kerek. Aýyl sharýashylyǵy salasynyń áleýeti orasan zor. Biraq biz qolda bar múmkindikterdi áli de tolyq paıdalanbaı otyrmyz. Qazaqstannyń aınalasynda ónim ótkizetin óte úlken naryqtar bar. Onda sapaly azyq-túlik ónimderi tapshy. Qazaqstannyń strategııalyq maqsaty – Eýrazııa qurlyǵyndaǵy basty agrarlyq ortalyqtyń birine aınalý. Osy maqsatqa qol jetkizemiz desek, eń aldymen, ónimdi joǵary deńgeıde óńdeýge kóshýimiz qajet. Onsyz bolmaıdy. Biz aldaǵy úsh jyl ishinde agroónerkásiptegi óńdelgen ónim úlesin 70 paıyzǵa jetkizýimiz kerek. Bul – naqty mindet. Jurtty ónim óńdeýge yntalandyrý kerek. Ol úshin salyq saıasatyn qaıta qaraý qajet», degen edi Prezıdent.
Memleket basshysynyń osy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda megapolıste tamaq ónerkásibi ındýstrııasy qarqyndy qolǵa alynyp jatyr. Keleshekte Shymqala aýyl sharýashylyǵy ónimderin saqtaıtyn, tasymaldaıtyn iri tranzıttik habqa aınalady, sonymen birge daıyn tamaq ónimderin shyǵaratyn shahar degen atpen de tanymaldylyǵy artady degen senim bar. Qazir qalanyń jalpy egis kóleminiń 26,5 myń gektaryna daqyldar egilip, bıyldyqqa 86 myń tonna ónim jınalady degen boljam bar. Qalalyq Aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa basqarmasynyń taratqan málimetine súıensek, egin sharýashylyǵyn qoldaýǵa memleketten osy jylǵa 143,2 mln teńge qarjy qaralypty. Onyń basym bóligi dıqandardy tyńaıtqyshpen qamtamasyz etýge jumsalǵan. Sondaı-aq kóktemgi egis jumystaryna 36 tonna janar-jaǵarmaı bólinip, ol tolyǵymen úlestirildi. Bıyl megapolıste aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy 14 joba iske asyrylady. Olardyń qatarynda kókónis saqtaý qoımasy, taýarly sút fermasy, sútti qaıta óńdeý kásiporny, qus sharýashylyǵy, jylyjaı kesheni, mal bordaqylaý, kókónis óńdeý, qurama jem daıyndaý zaýyty sekildi jobalar bar. Nátıjesinde, júzden asa adam turaqty jumys ornymen qamtylady dep kútilip otyr. Sońǵy jyldary shaharda qoı-eshki, iri qara, jylqy men qustyń sany ósken. Sonyń esebinen mal sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi de artqan. Máselen, esepti kezeńde et óndirisi – 4,5 myń tonnaǵa, sút – 30,4 myń tonnaǵa, jumyrtqa 86,3 mln danaǵa jetip otyr.
ShYMKENT
