Bazardaǵy baǵa úıdegi kóńil kúıdi buzbaýy kerek

Atap aıtqanda, sha­hardaǵy jelilik iri saýda oryndaryna qaryzǵa aqsha beredi. Olar ony aınalym qarajaty esebinde paıdalanyp, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderin bazar narqynan tómen baǵada saýdalaıdy. Sýpermarketterge kelgen satyp alýshylar bekitilgen baǵada satylatyn azyq-túlik ónimderin arnaıy saýda qatarynan baryp ala alady. Áleýmettik mańyzy aıryqsha taýarlar (ÁMAT) shahardyń 70-ke jýyq jelilik saýda dúkenderinde satylyp ja­tyr.

Ekinshiden, apta saıyn mega­polıstiń ár aýmaǵynda azyq-túlik jármeńkesi ótip turady. Sol tóńirekte turatyn azamattar bazarǵa barmaı-aq jármeńkeden kerekti azyq-túligin satyp alyp ketedi. О́ıtkeni ondaǵy taýar­lar bazar narqynan 10-15 paıyzǵa tómen. Qala ákimdiginiń qaýlysyna sáıkes shahardyń 8 aý­maǵynda jármeńke uıymdas­tyrý qaralǵan. Al bul is-sha­rany ótkizý qalalyq aýyl sha­rýashylyǵy jáne veterınarııa basqarmasy, Abaı, Qarataý, Turan aýdany ákimi apparattaryna júktelgen. Sonymen birge polısııa departamentiniń jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasy jol qaýipsizdigi men qoǵamdyq tártiptiń saq­talýyn qamtamasyz etse, sa­nı­tarlyq talaptardyń oryndalýyn qadaǵalaý sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentine mindettelgen. Al energetıka jáne ınfra­qurylymdy damytý basqarmasy jármeńkeni elektr qýatymen, qoqys konteınerlerimen jab­dyqtap, tazalyq jumysta­ryna jaýapty bolady. Jár­meńke 250-ge jýyq taýar óndirýshi, sharýa qojalyǵy men kóterme saýda qyzmetimen aınalysatyn dıstrıbıýtorlardyń qa­tysýymen ótedi. Apta saıyn 180 tonnadaı áleýmettik mańyzy bar, sondaı-aq kúndelikti tutynatyn basqa da taýarlar saýdalanady.

Sonymen qatar un, ju­myrt­qa, nan, kúnbaǵys maıy, sıyr men taýyq etin óndiretin kásiporyndarmen kelisim-sharttar jasalyp, saýda oryndaryna arzan baǵamen taýarlaryn jetkizip otyr. Jelilik iri saýda dúkenderiniń ishinde «Magnum» men «Gramad» bar. Sondaı-aq kásiporyn ónimderi kópqabatty úılerdiń mańyndaǵy shaǵyn dúkenderde de satylady. Máse­len, shaharda sıyr etin «Qaskasý-S», «Baıterek», «Altyn tóbe» sharýa qojalyqtary óndiredi. Al «Kolesnıkov» agro kompanııasy kókónis ósirse, «Temırshıkov Nan onimderi» fırmasy óziniń naýbaıhanasynda nan pisiredi. «Dos» JShS, «Ýrýnbekov M.L.», «Anarmetov» kásipkerlik nysandary un óndiredi, «Qaınar qus», «Aımar qus», «KazKom Agro» seriktestikteri saýda oryndaryn qus ónimderimen qam­tamasyz etedi. «Torgovyı dom Meır Treıd» JShS qalaǵa kún­baǵys maıy, qumsheker, kúrish jetkizip berip turady.

Baǵany qadaǵalaý, deldaldyq qyzmetti shekteý maqsatynda, quzyrly mekemelermen jáne quqyq qorǵaý organdarymen arnaıy komıssııa qurylǵan. Komıssııa jıyny aptasyna 2 ret turaqty túrde uıymdastyrylyp otyrady. Máselen, bıyl jyl basynan 35 komıssııa otyrysy ótti. Jıynǵa saýda dúkenderi, bazarlar men kóterme saýda qyzmetimen aınalysatyn dıstrıbıýtorlyq jelilerdiń ókilderi jıi shaqyrylady.

Sondaı-aq komıssııa mú­she­leriniń qatysýymen kósh­peli jınalystar da ótip turady. Sonyń nátıjesinde kún­delikti ár aýdan boıynsha saýda oryndaryndaǵy baǵa dınamıkasy turaqty baqylanyp otyrady. Budan bólek, baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeý maqsatynda saýda dúkenderi, bazarlar jáne taýar óndirýshilerimen ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmdar jasalǵan. Sonymen birge baǵany qadaǵalaý nátıjesinde 456 kásipkerlik sýbektilerdiń elektrondy shot-faktýralaryna taldaý júrgizilgen. Qalalyq aýyl sharýashylyǵy jáne vete­rınarııa basqarmasynyń tarat­qan málimetine sáıkes «Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly» zańnamaǵa sáıkes áleý­mettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń shekti saýda úste­mesin 15%-dan asyrǵany úshin 303 kásipkerlik sýbekt ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan.

Shymkent qalasy boıynsha ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń basqarma basshysy Arman Tóleevtiń aıtýynsha áleýmettik mańyzdy taýarlardyń 19 tizbesi bekitil­gen. Saýda barysynda bul ta­ýarlarǵa qosylatyn ústeme qun 15%-dan aspaý qajet. Odan asyrǵan azamattarǵa zań aıasynda tıisti jaýapkershilik qarastyrylǵan. Áýeli eskertý beriledi, eger quqyq buzýshylyq qaıtalansa shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine 10 AEK, orta ká­sipkerlik nysandaryna 75 AEK, iri kompanııalarǵa 300 AEK kóleminde aıyppul salynady. Eger zańsyz monopolııaǵa jol berilse, qylmystyq jaýap­ker­shilik jazasy kútip tur. Atalǵan bappen isti bolǵan jaǵ­daıda 1000 AEK kóleminde aıyp­pul salynyp, múlki tárki­lenip, 6 jylǵa deıin bas bostan­dyǵynan aıyrylýy múmkin.

Megapolıste kóleńkeli eko­nomıkamen kúres júrgizý maqsatynda 2023–2025 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar jospary bekitilgen. Oǵan jaýapty quzyrly organnyń biri – ekono­mıkalyq tergep-tekserý departamenti.

Resmı derek boıynsha Shym­kenttegi azyq-túlik baǵasy jyl basynan beri 2%-ǵa tómendegen. Deı turǵanmen qymbattaǵan ta­ýar­lar da barshylyq. Olar taýyq eti, kartop, sábiz, jumyrtqa men pııaz. Al arzandaǵan taýar­lardyń ishinde qyryqqabat, qaraqumyq, kúnbaǵys maıy, un, as tuzy, súzbe men aıran bar. Baǵanyń tómendeýine qala ákimdigi tarapynan qurylǵan Turaq­tandyrý qory aıasynda atqarylǵan sharýalar oń áserin tıgizgen. Oǵan joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı ónimderdi naryq baǵasynan tómen baǵada saýdalaıtyn jármeńkeler uıym­dastyrý, sondaı-aq orta­daǵy alypsatarlyqty, ıaǵnı deldal­dyq qyzmetti shekteý sekil­di jumystar kiredi. Turaqtandyrý qory Shymkentte 2019 jyly qurylǵan. Sodan beri baǵany turaqty ustaýǵa 8,7 mlrd teńge qarjy jumsaldy.

ShYMKENT