foto: Joǵary aýdıtorlyq palata
Jıynǵa Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova, «SK-Farmasııa» JShS, Dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy saraptaý ulttyq ortalyǵynyń, Farmakologııalyq baqylaý komıtetiniń basshylary, Aqmola, Atyraý, Qyzylorda, Mańǵystaý oblystary ákimderiniń jetekshilik etetin orynbasarlary jáne t.b. qatysty.
Joǵary aýdıtorlyq palata múshesi Tilegen Kaskınniń aıtýynsha, aýdıt barysynda farmasevtıkalyq ónim aınalymy salasyndaǵy 36 júıelik kemshilik anyqtaldy.
Olar otandyq taýar óndirýshilerdi memlekettik qoldaý sharalaryna, baǵa belgileýge, satyp alý jáne logıstıka prosesterine, ınspeksııalar júrgizýge jáne dári-dármekterdiń qaýipsizdigin baǵalaýǵa qatysty.
Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy baǵdarlamalyq qujattardyń iske asyrylýyn taldaý farmasevtıka salasyn damytý boıynsha keshendi tásildiń joqtyǵyn kórsetedi.
Osylaısha, qoldaý sharalary otandyq farmasevtıkalyq óndiristi damytýdyń basym baǵyttary eskerilmeı jáne jergilikti etý deńgeıine qaramastan kórsetiledi.
Dárilik zattardy shyǵarý kezinde otandyq shıkizat is júzinde paıdalanylmaıdy, al ákelinetin komponentterdiń sapasyna qoıylatyn talaptar belgilenbegen.
Jalpy, otandyq dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy óndirýshilerdiń memlekettik qoldaý sharalarymen qamtylýy 20%-dan tómen.
2023 jylǵy saýda-sattyq qorytyndysy boıynsha naryqtaǵy otandyq dári-dármekterdiń úlesi 18%-dy quraǵan.
Baǵalardy memlekettik retteý tıisti dárejede júrgizilmeıdi. Shekti baǵalardy qalyptastyrý «paıyzǵa paıyz» qaǵıdaty boıynsha ústeme baǵany belgileýge negizdelgen, bul normatıvtik túrde preparattardyń qunyn óndirýshi zaýyt baǵasynan 172%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi.
«Densaýlyq saqtaý mınıstrligi shekti baǵalardy qalyptastyrý ádistemesin baǵany júzdegen paıyzǵa kóterýge bolatyndaı etip ázirlegen. Baǵa belgileý ádistemesi múldem qate. Nelikten deńgeıles elderdegi baǵa taldaý júrgizilmeıdi? Qazir barlyq baǵa belgileý óndirýshi zaýyttyń málimetterine negizdelgen. Bul tásil durys emes», dedi Álıhan Smaıylov.
Densaýlyq saqtaý mınıstri Joǵary aýdıtorlyq palatanyń usynymdaryn eskere otyryp osy baǵytta tıisti jumys júrgiziletinin atap ótti.
«Baǵa belgileýge, onyń ashyqtyǵy men obektıvtiligine qatysty suraq óte kóp. Kóterme-bólshek saýda segmenti úshin de, TMKKK jáne MÁMS sheńberinde satyp alý bóliginde baǵa belgileýde de suraqtar bar. Joǵary aýdıtorlyq palata taldaýynyń nátıjelerine keletin bolsaq, 6,5 myńnan astam preparattyń baǵasy tekseriletin bolady. Jumys toby quryldy. Olardy irikteýge qatysty da suraqtar bar. Jyl sońyna deıin biz TMKKK jáne MÁMS sheńberinde, sondaı-aq kóterme-bólshek saýda segmentinde belgilengen baǵalardyń barlyq spektrin tutastaı qaıta qaraımyz dep oılaımyn», dedi Aqmaral Álnazarova.
Joǵary aýdıtorlyq palata tóraǵasy sonymen qatar memlekettik retteý salasy tirkelmegen dárilik zattardyń baǵasyn qamtymaıtynyna nazar aýdardy, bul óndirýshi zaýyt baǵasynyń 2000%-na deıin ústeme baǵa belgileýge múmkindik berip otyr.
Sonymen birge memlekettik aýdıt baǵa belgileý tetiginiń kemshilikteri «SK-Farmasııa» JShS-nyń jekelegen dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy naryqtyq baǵadan 40%-365% joǵary baǵamen satyp alýyna ákelip soqqanyn anyqtady, bul 8 mlrd teńgeden asyp otyr.
Budan basqa, Biryńǵaı dıstrıbıýtor júıesinde satyp alýdy sapasyz josparlaý medısınalyq uıymdardyń 2,8 mlrd teńge somaǵa satyp alynǵan preparattardan bas tartýyna ákeldi.
Nátıjesinde 279,5 mln teńgege preparattar jaramdylyq merziminiń ótýine baılanysty turyp qalǵan, keıinnen olardyń bir bóligi esepten shyǵarylǵan.
Satyp alý rásimderin júrgizý kezinde ashyqtyq qaǵıdatyna qaıshy keletin buzýshylyqtar anyqtaldy.
Osylaısha, 3 mlrd teńge somaǵa tirkelgen analogtary bolsa da, sondaı-aq «ST-KZ» sertıfıkatymen jergilikti qamtýdy rastaýsyz bir kózden alý tásilimen 182 mlrd teńgeden astam dári-dármekterdi satyp alý júzege asyryldy.
Jekelegen ónim berýshilerdiń dári-dármekterdi saqtaý naryǵyn monopolızasııalaýy jáne biryńǵaı dıstrıbıýterde óziniń logıstıkalyq ınfraqurylymynyń bolmaýy logıstıkaǵa jumsalatyn shyǵystardyń 1,5 ese ósýine yqpal etti: 2022-2024 jyldarda 6,8 mlrd teńgeden 10,2 mlrd teńgege deıin.
Aqmola, Atyraý, Qyzylorda jáne Mańǵystaý oblystarynyń densaýlyq saqtaý uıymdaryna arnalǵan dári-dármekter men medısınalyq buıymdardy saqtaý jedel qoımalarynyń bolmaýy logıstıka shyǵyndaryn ulǵaıtyp, tótenshe jaǵdaılar kezinde dárilik zattarmen qamtamasyz etýge teris áser etýi múmkin.
Tarıf belgileýdiń saıasatynyń oılastyrylmaýy, logıstıka, esepke alý jáne shyǵystardy baqylaý prosesterindegi avtomattandyrý deńgeıiniń tómendigi 17,2 mlrd teńgege ekonomıkalyq shyǵyndarǵa, 538 mln teńge soma qarajatty artyq tóleýge ákep soqqan, onyń 220 mln teńgesi qalpyna keltirildi.
Jalpy aýdıt qorytyndysy boıynsha 3,7 mlrd teńgege buzýshylyqtar anyqtaldy, sonyń ishinde: qarjylyq buzýshylyqtar – 538 mln teńge; tıimsiz josparlaý – 2,8 mlrd teńge; aktıvterdi tıimsiz paıdalaný – 385 mln teńge; bıýdjettiń yqtımal shyǵyndary – 21,7 mlrd teńge.
Aýdıt júrgizýge kedergi keltirgeni úshin Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıtetiniń basshysy ákimshilik jaýaptylyqqa tartyldy.
Anyqtalǵan buzýshylyq faktileri boıynsha materıaldar quqyq qorǵaý organdaryna jiberiledi. Ákimshilik quqyq buzýshylyq belgileri bar 134 fakt ákimshilik is júrgizýdi qozǵaý úshin ýákiletti organdarǵa berildi.
Júıelik kemshilikterdi joıý, bıýdjet jáne ózge de zańnamanyń buzylýyna jol bermeý maqsatynda memlekettik aýdıt qorytyndysy boıynsha memlekettik qoldaý sharalarynyń tıimdiligin arttyrý, ákimshilik kedergilerdi boldyrmaý, dári-dármekterdiń qunyn tómendetý jáne satyp alýdyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý boıynsha usynymdar men tapsyrmalar berildi.
