70 jyl buryn Gımalaı asyp, Pákistan, Úndistandy artqa tastap, darqan dalanyń asqar taýyn, muhıt-teńizderin keship ótken otandastarymyzdyń sońǵy taban tiregen uıasy – Túrkııa Respýblıkasy edi. Azapty sapardan keıin Anadoly jeriniń júregindegi Ismıl aýdany – qazaqtar kóp shoǵyrlanǵan qasıetti mekenge aınaldy.
Búginde qazaq dıasporasy ókilderiniń kúshimen Ystanbuldaǵy qazaq túrikteri qory, Qoja Ahmet Iаsaýı qory, «Qazaqkent Altaı» uıymy, Manısa qalasyndaǵy Salıhlı qazaq túrikteriniń áleýmettik yntymaqtastyǵy men mádenıeti birlestigi, Gúneshlı qazaqtary qaýymdastyǵy, Nıgdedegi Altaı aýyly qazaqtary qaýymdastyǵy qurylyp, Túrkııa memleketimen ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq, dıplomatııalyq qarym-qatynas jańa deńgeıge kóterildi.
Qazaqstannyń Túrkııa Respýblıkasyndaǵy Elshiliginiń bastamasymen túrikterdiń otanynda uly Abaı Qunanbaıuly, Jambyl Jabaev, Súıinbaı Aronulynyń eskertkishteri ashylyp, kóshelerge, saıabaqtarǵa jáne mektepterge ózge de qazaq ǵulamalarynyń esimderi berildi. Bul bir jaǵynan alystaǵy aǵaıyndar arasynda keń aýqymdy hám kópqyrly baılanys júrgizip kele jatqan Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy Ister mınıstrligine qarasty «Otandastar qory» KeAQ-nyń da úlesi.
Uıym prezıdenti Danııar Qadyrov bastaǵan delegasııa jýyrda ǵana Túrkııaǵa resmı issaparmen bardy. Olar aldymen Ystanbulda turatyn qandastarmen kezdesti. Júzdesýde Qazaqstannyń Ystanbuldaǵy Bas konsýly Nýrıddın Amanqul, Túrkııa Ádilet jáne damý partııasy Ortalyq sheshimder jáne basqarmasynyń múshesi Reshıde Iýksel, «Qazaqkent Altaı» qoǵamynyń basqarýshy múshesi Janymhan Jańaltaı, Qoja Ahmet Iаsaýı qorynyń múshesi Ramazan Avdjy, «Qazaqstan mádenıet jáne saýda ortalyǵy» basshysynyń orynbasary Erjan Ýaıys, «Qazaq-túrik bilim jáne zertteý» qoǵamy (KATEAD) basshysy Súleıman О́zpark, Túrkııada basylatyn «Qazaq eli» jýrnalynyń bas redaktory Ertolqyn Gaıretýllah jáne taǵy basqa uıym basshylary men belsendileri qatysty.
Is-shara barysynda Túrkııadaǵy qazaq dıasporasynyń eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq, adamı, áleýmettik jáne mádenı kapıtaldy damytýǵa qosqan úlesi men róli talqylandy. «Otandastar qory» KeAQ prezıdenti D.Qadyrov Túrkııadaǵy qazaq dıasporasyna barynsha qoldaý kórsetýge múddeli ekendigin, sheteldegi ár qazaq dıasporasynyń elimiz úshin orny erekshe ekendigin atap ótti. Jıynda Túrkııadaǵy etnostyq qazaq jastarynyń boıyna ulttyq qundylyqtardy sińirý, ana tilin saqtap qalý máselesi sóz boldy.
О́z kezeginde dıaspora ókilderi Túrkııa qazaqtarynyń qazirgi jaǵdaıy, jetistikteri, problemalary men olardy sheshý joldaryna qatysty usynystaryn tilge tıek etti. Sondaı-aq dıaspora ókilderi úshin Qazaqstanǵa tanymdyq saparlar uıymdastyrý, ortaq qoǵamdyq, mádenı-gýmanıtarlyq is-sharalar ótkizý múmkindigi talqylandy.
Bas konsýl N.Amanqul dıasporanyń ekijaqty ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqtaǵy róli týraly baıandady. Kezdesýden keıin ol Uıym prezıdenti D.Qadyrovty Ystanbul qalasyndaǵy qazaq mádenı ortalyqtarynyń ofısterimen tanystyrdy. Buǵan qosa meımandar Zeıtúnbýrný aýdanyndaǵy Abaı atyndaǵy mekteptegi dombyra kýrsy qatysýshylarynyń ónerin tamashalady.
Keıin qazaqstandyq delegasııa Ismıl qazaq túrikteri jáne áleýmettik kómek qoǵamynyń bastamasymen, Konıa qalasy men Ismıl aýdany merııasynyń qoldaýymen «Ismıl qazaqtarynyń mádenı úıi» jáne Abaı úıiniń resmı ashylý saltanatyna qatysty.
– Qazaq mádenıetin saqtap kele jatqan Ismıl aýdany búgin ekonomıkalyq jaǵynan da, áleýmettik-mádenı jaǵynan da úlken jetistikterge jetkeni anyq. Qazaq mádenı ortalyǵy ǵımaratynyń jáne onyń ishinde «Abaı úıiniń» ashylýy Qazaqstan-Túrkııa qarym-qatynasynyń damýyna úlken úles qosatynyna senimdimin, – dedi «Otandastar qory» KeAQ prezıdenti D.Qadyrov.
Is-sharaǵa elimizdiń Túrkııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne О́kiletti Elshisi Erkebulan Sapıev, Konıa mýnısıpalıteti meri Beıin Hıtamı, Konıa qalasy meri Ýgýr Ibrahım Altaı, Qarataı aýdany meri Hasan Kylydja, Ismıl qazaq túrikteri jáne áleýmettik kómek qoǵamy basshysy Mýhammet Alım jáne Túrkııadaǵy qazaq dıasporasynan 300-den astam qandasymyz qatysty.
Sondaı-aq Qazaqstannan óner maıtalmandary arnaıy baryp, is-sharanyń kórkin asha tústi. Atap aıtsaq, Qaraǵandy fılarmonııasynyń ánshisi Merýesh Bashaı, ártis Dastan Kabılov, kúıshi Nurdáýlet Shildebaev, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, tanymal qobyzshy Ǵaını Boltaeva qalyń kórermenniń ystyq yqylasyna bólendi. Qazaq tilinde shyrqalǵan ásem án men kúmbirlegen kúı – alystaǵy aǵaıynnyń rýhyn bir kóterip, Atajurtqa degen saǵynysh maýqyn basqandaı boldy.
Jalpy, etnostyq qazaqtar men otandastar turatyn elderdiń ulttyq, mádenı jáne áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaılaryn eskere otyryp, aýqymdy is-sharalar jıi uıymdastyrylyp turady. Konıanyń Ismıl aýdanyndaǵy Abaı úıi mádenı-iskerlik úıi «Otandastar qory» tarapynan ashylǵan toǵyzynshy ortalyq bolyp sanalady. Budan bólek, 2019–2023 jyldary mundaı úı Omby, Tashkent, Bishkek, Kıev, Berlın, Ystanbul, Alanıa, Zalah qalalarynda ashylǵan bolatyn.
