Vırtýaldy shyndyqta oqytý
Aqtaýlyq Rasýl Abýov dostarymen birigip vırtýaldy shyndyqta oqytý platformasyn jasaǵan. Tapqyr jastar ázirlegen «Qmeta» kómegimen jaratylystaný baǵytyndaǵy pánderdiń tájirıbesin iske asyrýǵa bolady. Bilimdi bilikke aınaldyratyn jobanyń daıyndalýyna bir jyl, al platformanyń ózin jasap shyǵýǵa bes aı ýaqyt ketken. Nátıjesin kórý úshin mektepterge ornatyp, synaqtan da ótkizgen. Bir qurylǵynyń quny – 230 myń teńge.
– Teorııa men tájirıbe qatar júrmese, bilim sapasy tómendeıdi. Oqýshylar muǵalimmen birge esep shyǵaryp, formýla men termınologııany úırense, artynsha «Qmeta» kómegimen sol esepte jazylǵandy tájirıbege aınaldyrady. Bizdiń qurylǵyny hımııa, bıologııa, fızıka jáne matematıka pánderine qoldanǵan tıimdirek. Dese de shaıqastar men belgili bir oqıǵalardyń modelin jasap, gýmanıtarlyq pánderge de qoldanýǵa bolady, – dedi Rasýl.
Kúzetshi-robot
13 jastaǵy Edige Tólebaı, Meıirjan Sadvahasov úı men baǵaly zattardy kúzetetin «Bee Security» robotyn qurastyrǵan. Bul robot-kúzetshiniń qoldanysta bar qurylǵylardan bir aıyrmashylyǵy bar. Ol úı men aýlada júredi ári kamerasy 360 gradýsta baqylaý jasaıdy. Tipti úıge ury tússe, dabyl beredi. Bir qyzyǵy, qýat alý máselesin ózi retteıdi.
– Bastapqy kezde baǵaly zattardy saqtaıtyn robot-sandyq jasaımyz dep oıladyq. Sol sebepti dál qazir jobamyz jáshikke kóbirek uqsaıdy, biraq onyń syrtqy modelin klıent qalaǵandaı etip ózgerte alamyz. Bul qurylǵyny adam uıaly telefonyndaǵy qosymsha arqyly qashyqtan basqarady. Mundaı bir robottyń óz baǵasy telefon men kamerany qospaǵanda 80-90 myń teńgeni quraıdy, – dedi Edige.
Ozon qabatyn zertteıdi
Indonezııada ótken jas ónertapqyshtar baıqaýynda bas júlde alǵan Sholpan Amankeldi ozon qabatyn zertteıtin nanospýtnık jasaǵan. Onyń qurylǵysy dálirek naqty bólshekter men stratosferada gazdardyń bar-joǵyn anyqtaıdy. Jobasyna Malaızııa memleketi qyzyǵýshylyq tanytyp, usynys ta jasaǵan. Atalǵan nanospýtnıktiń ereksheligi – kórshi elderdiń terrıtorııasyna ótpeıdi. Iаǵnı belgilengen radıýstan shyǵatyn bolsa, spýtnık ushqan jerine qaıta oralady.
– Aldaǵy ýaqytta tehnıkany 50 shaqyrym qashyqtyqtaǵy stratosfera qabatyna jiberýdi kózdep otyrmyz. Osyǵan uqsas spýtnıkter ushyryldy, biraq olardyń júktemesi dál mundaı paıdaly bolmaǵan edi. Mysaly, atalǵan qurylǵynyń kómegimen agrarlyq ónerkásip salasyna qajet kóptegen paıdaly aqparat alýǵa bolady. Sonymen qatar qala qurylysy men ǵarysh týraly bilimdi tolyqtyrýǵa qajet kóptegen aqparat alamyz. Basqalar da jasaı alýy úshin barynsha qoljetimdi materıaldy paıdalandym, – deıdi Sholpan.
Robot-jylyjaı
Jas ónertapqysh Jáńgirhan Shalabaev ósimdikter men kókónisterdi úı jaǵdaıynda ósirýge bolatyn robot-jylyjaı jasaǵan. Robot kókónis pen ósimdikti nebári bir aıda ósirýge kómektesedi. Ne ósiretinińizdi ózińiz tańdaısyz.
– 2020 jyly biraz ýaqyt azyq-túlik satyp alý úshin dúkenge bara almaǵan kezimiz boldy. Sonda nege ósimdikti úıde jyldam ósirýge bolatyn robot jasamasqa dep oıladym. Eń aldymen, tájirıbe jasap, qurylǵynyń ósimdikti qanshalyqty jyldam ósire alatynyn tekserip kórdik. Nátıjesinde, ýaqytty 25 paıyzǵa únemdeýge bolatynyn kórdik. Munyń barlyǵy qashyqtan basqarýdyń arqasy dep oılaımyz. Iаǵnı arnaıy qosymsha arqyly azamattar bul jylyjaıdaǵy jaryqty qosyp-sóndirip, qajet kezde sýaryp otyrady, – dep túsindirdi Jáńgirhan.
Avtomattandyrylǵan kassa
Ádiljan Qadyrov bolsa avtomattandyrylǵan kassa ázirlegen. Onyń qoldanysta bar kassalardan ereksheligi – ár taýardy jeke ótkizýdiń qajeti joq. Tipti dúkenderdegi urlyqty azaıtýǵa kómektesedi.
– Biz jasap otyrǵan qurylǵy satýshy jáne satyp alýshy tarap úshin de óte tıimdi. Eki taraptyń ýaqytyn únemdep qana qoımaı, dúkenderdegi kadr tapshylyǵy máselesin sheshedi. Budan ózge, dúkenderdegi maıda urlyqtardyń toqtaýyna sebepshi bolady. Shamamen qurylǵyny qurastyrýǵa, jalpy kodty jazyp shyǵýǵa áriptesterim Erserik Mahanbet, Nurasyl Amantur úsheýimizge birneshe aıdaı ýaqyt kerek boldy, –
dedi Ádiljan.
Ýaqyt únemdeıdi
«Qarapaiym emdeu» deıtin de robot bar. Ony otandastarymyz jasaǵan. Joba ıeleriniń biri Ulan Aıtpaıdyń aıtýynsha, bul koronavırýs sekildi juqpaly aýrýlardan qorǵaný úshin tıimdi. Sonymen qatar aýrýy boıynsha tek anyqtama alǵysy keletinderdiń ýaqytyn únemdeıdi.
– Bul robotty jasaý týraly ıdeıa 2020 jyldary keldi. Ol kezde biz ǵana emes, búkil álem koronavırýstan qınalǵan edi. Iаǵnı qurylǵy birinshi kezekte túrli vırýstyq aýrýdan qorǵaıdy. Ekinshiden, Qazaqstannyń medısına salasyndaǵy kadr jetispeýshiligi jáne osydan týyndaıtyn uzyn-sonar kezek máselesi sheshiledi. Robot kelgen adamdy JSN nómir jáne kamera arqyly sáıkestendiredi. Dene qyzýy, júrek soǵysy, alkogoldi ishimdik ishken-ishpegeni týraly aqparat beredi. Munymen qatar naýqas qaı jeri aýyryp turǵanyn aıtqan kezde robot qandaı aýrýlar bolýy múmkin ekenin paıyzben anyqtaıdy. Budan ózge oqý men jumysqa arnalǵan anyqtamany jyldam shyǵaryp beredi, – dedi Ulan.
