Telefonǵa táýeldilik. Odan qalaı qutylamyz?

Qazaqtyń jalpaq túsinigimen aıtsaq, tipti tili de shyqpaǵan balanyń ózi smartfon kórse, kózi jaınap ketedi. Bermeseńiz, baqyryp jylaıdy, zarlap qoıa beredi. Budan yǵyr bolǵan keıbir jas ata-analar balasyna telefon ustata salyp, óziniń jan tynyshtyǵyn qalaıdy. Telefonnyń balaǵa óte zııan ekenine mán bermeıdi.

Aıtalyq, nemis mamandary smartfondy beıbereket qoldaný saldarynan jas balalardyń oılaý qabileti shektelip, ózin-ózi baqylaý áreketi tómendeýdiń saldarynan júıkesi juqarýda deıdi. Bul ras. Tipti keıbir balanyń telefonǵa tym áýestiginen bolyp, mıǵa zaqym kelgen jaǵdaıda ǵana paıda bolatyn júıke shaldyǵý dertiniń belgileri kórinis berýde degen aqpardy oqydyq.

Dál qazir Qytaı, Japon, Ońtústik Koreıa, AQSh memleketteri smartfonǵa áýestik saldarynan aqyl-esi kemistikke ushyraǵan balalardy saýyqtyratyn ortalyq ashyp úlgerdi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy telefonǵa táýeldiliktiń kesirinen buryn-sońdy bolmaǵan jańa derttiń túri tabylǵany haqynda dabyl qaǵyp otyr.

Psıholog-áleýmettanýshylardyń aı­týyna qaraǵanda, aqyldy telefon oqý­shynyń oı-órisine keri áser etý arqyly onyń oqý úlgerimin tómendetip qana qoımaı, densaýlyǵyna da zııan tıgizedi. Tipti baz bir mamandar aldaǵy kúnderi jasóspirimderdiń telefonǵa táýeldiliginiń zııany qazirgi tańda álem­di alańdatyp otyrǵan terrorıstik oqıǵa­lardan da asyp túsedi degen pikirde.

Islamda «jaqsy dúnıeniń ózi sheginen asqanda zııanǵa aınalady» degen uǵym bar. Iаǵnı qazirgi tańdaǵy telefonǵa táýeldilik bolashaqta araq pen temekiniń kesirinen de asyp túsetin kúıde.

Nemis dárigerleriniń paıymynsha, jas balanyń bas súıegi juqa bolǵandyq­tan, smartfonnyń zııandy sáýlesi eresek adamǵa qaraǵanda jósóspirimge 10 ese zııan tıgizedi eken.

Qysqasy, bul másele álemdi alańdatyp otyr. О́ıtkeni óskeleń urpaqtyń kemel tárbıesi sol eldiń, sol etnostyń bolashaǵy ekeni daýsyz. Osyny eskergen memleketter jas óskindi telefonǵa táýeldilikten qutqarýdyń jolyn qarastyryp jatyr. Bul másele qazaq qoǵamyn aınalyp ótpesi anyq. Sondyqtan bizdiń de bala tárbıesine qajet bolar degen nıetpen sheteldik tájirıbelerdi usynyp otyrmyz.

Mysaly, Ispanııanyń Kastıl-La Mancha shtatynyń basshylyǵy oqýshylar mektep ishinde jáne aýlasynda telefon qoldanýyn tyıý týraly sheshim qa­byldaǵan eken. Jáne buny iske asyrýǵa buqara bolyp jumylǵan. Nátıje jaman emes kórinedi. Eldegi buǵan deıingi statıstıka 14-32 jastaǵy býynnyń 95 paıyzynda «telefonǵa táýeldilik» sıpaty anyqtalǵan bolsa, joǵarydaǵy sheshimnen keıin bul kórsetkish 67 paıyzǵa tómendegen eken. Osy úrdisti qup kórgen AQSh-tyń Nıý-Iork meri kópshilik qalaýymen mektep aýlasynda smartfon qoldanýǵa tyıym salý týraly sheshim qabyldapty. Bul úrdisti Vırdjınııa, Merılend sııaqty eldegi úlken qalalar da qoldap otyr.

Sol sııaqty shotlandııalyq ustazdar oqýshylar sabaq kezinde smartfon qoldanbaý týraly bastama kóterip, úkimetke usynys tastasa, Japonııa­nyń Aıchı (Aichi) provınsııasynyń orta­lyǵy Karııa (Kariya) qalasynda keshki saǵat 21.00-den keıin oqýshylarǵa smart­fon paıdalanýǵa tyıym salý týraly sheshim shyǵarypty.

Bir qyzyǵy, aıfonnyń atasy Stıv Djobs óziniń otbasy múshelerine úı ishinde smartfon qoldanýǵa tyıym salyp, bos ýaqyttaryn kitap oqýǵa jum­saı­tyn qatań úrdis qalyptastyrsa, dúnıe­júzilik tehnologııa magnaty Bıll Geıts aǵylshynnyń «The mirror» basylymy­na bergen suhbatynda balalaryna 14 jasqa jetkenge deıin telefon ustatpaıty­nyn aıtqan. Onyń syrtynda, telefon paı­dalaný ýaqytyn shekten asyrmaýdy qa­tań qadaǵalaıdy eken.

Aldaǵy ýaqytty adam balasynyń aldynda «telefonǵa táýeldilikti» jeńe me, jeńile me degen suraq kóldeneń tarty­lary anyq. Demek bul oqıǵa árbir otbasyna úlken synaq bolaıyn dep tur. Buny jeńetin jalǵyz jol – otbasylyq qatań tártip.