Sottyń bedelin biliktiligi aıqyndaıdy

– Berik Talǵarbekuly, byltyr «Egemen Qazaqstan» gazetinde «IACA Sot ákimshiliginiń Qazaqstan modeline joǵary baǵa berdi» degen aqparat shyqqan edi. Osy rette, jergilikti Sot ákimshiliginiń bul iske qosqan úlesi qandaı?

– О́tken qańtar aıynda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Sot ákimshiligi qurylǵan soń Shymkent qalasynda onyń aýmaqtyq departamenti paıda boldy. Bul shyn máninde elimizdiń sot júıesi úshin zor jetistik bolǵany anyq. Byltyr bul jóninde Halyqaralyq Sot ákimshiligi qaýymdastyǵynyń prezıdenti (IACA) doktor Lýıs Palma munyń jaqsy jaqtaryn aıtyp, oń baǵacyn bergen bolatyn.

Sodan bergi bir jarym jylda Joǵarǵy sot pen Sot ákimshiligi basshylyǵymen aýmaqtyq departament tarapynan qyrýar jumys atqaryldy. Departamentke júkteletin mindet arta tústi. Mysaly, sot praktıkasy bo­ıynsha taldaý júrgizip, problemalyq máselelerdi anyqtap, olarǵa qatysty usynystar ázirleý bizge tapsyryldy. Osy baǵytta departament onnan astam taldaý isin atqardy. Sonymen qatar tutynýshylarǵa arnalǵan sot qyzmetteriniń servısterin damytý, sot tóreligine qoljetimdilikti jeńildetý, ony sıfrlandyrý men robottandyrý, qyzmetkerlerdiń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý men halyqpen keri baılanysty arttyrý baǵytynda da ilkimdi ister barshylyq. Aıta ketken jón, Sot ákimshiliginiń basshysy Naıl Ahmetzakırov byltyr Halyqaralyq sot ákimshiligi qaýymdastyǵy prezıdentiniń (IACA) orynbasary atandy.

– Shymkent qalasynda jańa­dan qurylǵan Ákimshilik jáne aýdanaralyq Azamattyq, Qylmystyq sot­tardyń ǵımarattary men mate­rıaldyq-teh­nıkalyq máselelerin qalaı shesh­tińizder? Sot zaldary qajetti qurylǵylarmen jabdyq­taldy ma? Sotqa kelgen azamattarǵa yńǵaıly jaǵdaı qarastyrylǵan ba?

– Jańadan qurylǵan Shymkent qala­synyń mamandandyrylǵan aýdan­aralyq Ákimshilik sotyna biz 2021 jyldyń 1 shildesine deıin ishki múmkinshilik esebinen qaladaǵy Tynybaev kóshesi, №42 mekenjaıdaǵy Mamandandyrylǵan sottyń ǵımaratynan oryn taýyp berdik. Ǵımarat óte jaıly. Sýdıalar men sot mamandaryn sol jerge jaıǵastyrdyq. Ákimshilik sottyń materıaldyq-teh­nıkalyq máseleleri de sol tustaǵy Jo­ǵarǵy sot janyndaǵy Sottardyń qyzmetin qamtamasyz etý departamenti basshylarynyń qoldaýymen tolyq sheshilgen bolatyn. Sot zaldaryna ar­nalǵan aýdıobeıne jazba, órt dabyly, beınebaqylaý qurylǵylary satyp alyndy. Sonymen qatar sotqa kelýshilerge de aldyn ala front-keńsesi daıyndaldy. Oryndyqtar qoıyp, anyqtama beretin oryn qarastyrdyq. Uıymshyldyqpen atqarylǵan jumystyń nátıjesinde Ákimshilik sot óz jumysyn 1 shildede bastady.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń 2023 jylǵy 15 mamyrdaǵy Jarlyǵyn oryndaý barysynda bizge Shymkent qalasynyń Abaı, Ál-Farabı, Eńbekshi, Qarataý aýdandyq sottaryn biriktirý, bólý, ári qaraı megapolıste azamattyq, qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq sottaryn ornalastyrý ońaıǵa túsken joq. Qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq sotynyń sýdıalary men keńsesin joǵaryda atalǵan Tynybaev kóshesindegi ǵımaratqa kóshirdik. Al ondaǵy mamandandyrylǵan aýdanaralyq Ákimshilik soty men Ekonomıkalyq sotyn burynǵy Ál-Farabı aýdandyq sotynyń Maılyqoja kóshesindegi ǵımaratyna aýystyrdyq. Azamattyq ister jónindegi aýdanaralyq sotyn Jeltoqsan kóshesindegi №1 mekenjaı men Sh.Qaldaıaqov kóshesindegi №7A ǵımaratyna jaıǵastyrdyq. Sondaı-aq mamandandyrylǵan Tergeý sotyn Tynybaev kóshesindegi orynǵa ákelip ornalastyrdyq.

Sonymen qatar jańadan qurylǵan Azamattyq, Qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq sottardyń materıaldyq-tehnıkalyq máselelerin de jedel túrde sheship, barlyq sot zaldaryn qajetti qurylǵylarmen jabdyqtadyq. Sonyń nátıjesinde, joǵaryda atalǵan aýdandyq jáne mamandandyrylǵan sottar bir kúnniń ishinde kóship, jańa oryndaryna otyrdy. Barlyq sot ózderiniń jumystaryn toqtatpaı, jalǵastyrǵanyna advokattar men prokýrorlar, sotqa qatysýshylar rızashylyq bildirdi.

Osy oraıda aıtpaǵym, Azamattyq jáne Qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq eki sottyń jańadan qurylýyna baılanysty biz, qalalyq sottyń «Aqparat ortalyǵynda» arnaıy brıfıng ótkizdik. Oǵan departament basshysy retinde men jáne qalalyq sottyń BAQ-pen ózara is-qımyldy úılestirýshi sýdıalary Vıtalıı Mıroshnıkov, Samat Myrzahmetov qatysty.

– Búginde elimizde qarqyndy júr­gizilip jatqan «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy men Aqparattyq tehnologııalar boıynsha atqarylǵan jumystar jóninde ne aıtasyz?

– El Prezıdentiniń tapsyrmasymen 2019 jyly qabyldanǵan «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵ­­darlamasy bes jyldan beri sot júıe­sinde oı­da­ǵydaı júzege asyp keledi. Shym­qala turǵyndary da elektrondy sot tóre­liginiń ıgiligin kórip otyr.

Buǵan dálel retinde, qala sot­ta­ryndaǵy aqparattyq tehnologııalar kórset­kishine toq­talsaq, qazirgi kezde qala sottaryndaǵy barlyq 63 sot zaly tolyq ABJ ıaǵnı, aýdıobeınejazbamen elektrondy isterdi qaraıtyn 40 sot zaly arnaıy qurylǵymen jab­dyqtalǵan. О́tken jyly tirkeý júıe­lerin jańǵyrtý sheńberinde 28 aýdıo­beınejazba qurylǵysy sot otyrys zaldaryna ornatyldy. Elektrondyq talap-aryzdarǵa toqtalsaq, statıstıka boıynsha aýdanaralyq jáne maman­dan­dy­rylǵan sottarǵa bıyl 6 aıda – 20 215 talap qoıý aryzy tússe, sonyń 18 431-i nemese 91% elektrondy formatta boldy. 6 aıdaǵy sotqa túsken elektrondy formattaǵy talap qoıý aryzdary ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 16% ósken. 6 aıda jergilikti sottarda elektrondy formatta 14 136 is qaraldy, bul aıaqtalǵan isterdiń 88%-yn quraıdy. Byltyrǵy 6 aıda 8 031 is elektrondy formatta qaralǵan. Demek bıylǵy ósim 16%-ǵa artty.

– Departament pen jergilikti Sot­tar ákimshileriniń jalpy jumys­ta­ryna toqtalyp ótseńiz.   

– Sýdıa men sot qyzmetkeri – sot salasynyń tiregi, bólinbeıtin bólshegi sekildi egiz uǵym. Departament tarapynan eń aldymen sotqa kelýshiler úshin qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Departament pen sottar ákimshisi basshylarynyń tarapynan sotqa kelgen azamattarmen árdaıym túsindirme jumystary júrgizilip keledi. Aryz-shaǵymdardyń ýaqtyly oryndalýy keńse tarapynan baqylaýǵa alynyp, esep júrgiziledi. Sonymen qatar ınternettiń áleýmettik jelidegi «Shymkent sottary» paraq­sha­larynda sottardyń kúndelikti ju­my­sy­na qatysty maqalalar men posttar, beınerolıkter turaqty túrde jarııalanyp turady. Kadr qyzmetine qatysty aıtsaq, búgingi tańda departamentte 211 memlekettik qyzmetshi jumys isteıdi,
7 qyzmetshiniń orny bos tur. Personaldy basqarý bólimi bıylǵy sot ákimshileriniń turaqty jáne ýaqytsha bos laýazymdaryna memlekettik qyzmetshiler arasynda 7 ishki konkýrs ótkizip, 18 maman taǵaıyndaldy. Joǵary oqý ornyn bitirýshi túlekter men memlekettik qyzmetshilerdiń arasynda bıyl 5 konkýrs uıymdastyrylyp, 27 kandıdat iriktelip alyndy. Aýysý tártibimen ornalasý qaǵıdasyna sáıkes, jyl basynan beri sot ákimshilerine 9 maman jańa qyzmetke keldi. Memlekettik qyz­metshiniń etken eńbegine qaraı ósý múmkindigi nazarǵa alynyp, bıyl 12 memlekettik qyzmetshiniń merıtokratııa qaǵıdatymen laýazymdary joǵarylady. Shymkent qalalyq soty tóraǵasynyń, departament, ishki qaýipsizdik bólimi basshylarynyń tóraǵalyǵymen sybaılas jemqorlyq kórinistirine jol bermeý maqsatynda qalalyq, aýdanaralyq, mamandandyrylǵan sottardyń sýdıa­lary men sot qyzmetkerleri arasynda 20 semınar-keńes ótkizildi. Sot ǵı­marattaryna kirip-shyǵý barysynda týyndaǵan keıbir daýly máseleler departament basshysynyń tóraǵalyǵymen, advokattar qaýymdastyǵy ókilderiniń qatysýymen ótken keńeste talqylandy. Ortalyqtandyrylǵan arhıv jasalyp, jergilikti sottardyń muraǵattyq qujattary saqtaýǵa qoıyldy.

Jaqynda qalalyq sotta «Sot jú­ıe­sindegi sońǵy jyldardaǵy jańa­shyldyqtar týraly» úkimettik emes uıym ókilderine, advokattar men medıa­torlarǵa arnalǵan «Ashyq esik kúni» ótkizildi. 

Aldaǵy ýaqytta da departament atqaratyn sharýalar az emes. «Sottyń bedelin biliktiligi aıqyndaıdy», de­mekshi, qıyn da jaýapty jumysta abyroı bıiginen túspeı, árqashanda halyqqa qyzmet etip, olardyń alǵysy men iltıpatyna bólenip júrý – paryzymyz.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken –

Ánýar JUMAShBAI,

«Egemen Qazaqstan»