Ortalyq Azııadaǵy óńirlik ıntegrasııany nyǵaıtý áleýeti

Is-sharaǵa О́zbekstan Respýblı­kasynyń Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq jáne óńiraralyq zertteýler ınstıtýtynyń, О́zbekstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń janyndaǵy Ekonomıkalyq zertteýler jáne reformalar ortalyǵynyń, «Transkaspıı halyqaralyq kólik marshrýty» halyqaralyq qaýymdastyǵynyń, «Kazenergy» qaýymdastyǵynyń, Orta­lyq Azııanyń О́ńirlik ekologııalyq orta­lyǵynyń (OAО́EO), Ortalyq Azııa­nyń Memleketaralyq úılestirý sý komıssııasynyń (MÚSK ǴZO), «Ata­meken» UKP ókilderi qatysty.

Jıynda alǵash bolyp sóz alǵan Prezıdent janyndaǵy QSZI dırektory Erkin Tuqymov saraptamalyq keńes belgili bir máselelerdi talqylaý alańy ǵana emes, sondaı-aq birlesken damýdyń tıimdi tetikteri usynatyn ortaǵa aınalýy kerek ekenin atap ótti. Ári ekijaqty yntymaqtastyq aıasyndaǵy basqosýdyń maqsat-mindetin aıqyndady.

– Qazaqstan men О́zbekstan prezı­dentteri 2022 jyldyń jeltoq­sanynda odaqtastyq qatynastar týraly ke­lisimge qol qoıdy. Saraptamalyq keńeste el basshylaryna odaqtastyq qatynastyń bolashaǵyn anyqtaýǵa kómektesýimiz kerek. Qazaqstan men О́zbekstannyń qarym-qatynasy 5, 10, 50 jyldan keıin qandaı bolady? Budan taraptar azamattary ne utady? Odaqtastyq qatynastar degenimiz ne? Eki eldiń qarym-qatynasy Ortalyq Azııa aımaǵynyń ıntegrasııasyna qalaı áser etedi? Máselen, shekaralyq baqylaý rásimderin jeńildetý arqyly transshekaralyq yntymaqtastyqty damytý qajet. Atap aıtqanda, Tashkent – Shymkent, Tashkent – Taraz, Tashkent – Almaty, keleshekte Tashkent – Astana poıyz baǵytyn iske qosýdy oılastyrý kerek sekildi. Bul yntymaqtastyq mýltıplıkatıvti nátıje beredi jáne basqa da aspektilerdi jandandyrady. Sondyqtan birlesken irgeli zertteýler júrgizýdi usynamyn. Buǵan qosa elderimizdiń jastary odan ári damýdy qalaı kóredi? Osy suraqty da na­zarǵa alý qajet. О́kinishke qaraı, áli kúnge deıin elderimizdiń jastary týraly birlesken aýqymdy zertteýler júr­­gizilmeıdi. Ortaq saıasatty qalaı qu­­rýymyz kerek? Osy turǵyda azamat­tarymyzdyń kóńil kúıin túsi­nýimiz kerek. Birlesken irgeli zertteýler júr­gizýde bizde úlken áleýet bar dep esepteımin, – dedi ol.

Sondaı-aq QSZI dırektory kelesi keńesterde sýdy paıdalaný jáne sý-ekologııalyq qaýipsizdik salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqtyń naqty máselelerin talqylaýdy, Aýǵanstan boıynsha birlesken sheshim­derdi ázirleýdi, birinshi kezekte ınfraqu­rylymdyq jobalardy, aýyl sharýa­shylyǵyn damytý formatyn jáne eki eldiń úkimetteri úshin strategııalyq baǵdar ázirleýdi usyndy.

О́z kezeginde О́zbekstan Respýblı­kasynyń Prezıdenti janyndaǵy Stra­tegııalyq jáne óńiraralyq zertteý­ler ınstıtýtynyń dırektory Eldor Arıpov О́zbekstan men Qazaqstannyń sarapshylyq qaýymdastyqtary ara­syndaǵy dıalog turaqty jáne júıe­li túrde júrgizilip jatqanyn aıtty.

– Biz bul keńeske úlken úmit artamyz. Qazaqstan tarapynan QSZI jáne О́zbekstan tarapynan SО́ZI- ekijaqty yntymaqtastyqtyń ma­ńyzdy baǵyttary boıynsha dıalog júr­gizýge qabiletti, bizdiń kezdesý­lerimizdi mándi jáne mazmundy ete alatyn jetekshi eki qurylym. О́zara ynty­maqtastyqtyń keleshegi zor baǵyt­tarynyń qatarynda kólik kommýnıkasııasyn damytý men osy salada kelisilgen saıasatty qalyptastyrý, ortaq energetıkalyq naryq qurý bar. Qazaqstan men О́zbekstan Ortalyq Azııa aımaǵynda birinshi bolyp ekijaqty qarym-qatynastardy odaqtyq deńgeıge kóterdi. Elder arasyndaǵy saıası dıalog Joǵary memleketaralyq keńes formatynda ınstıtýttandyrý kezeńine ótti. Bizdiń memleketimizdiń óńirlik jáne halyqaralyq kún tártibindegi kóptegen másele boıynsha us­tanymdary sáıkes keledi. Sonymen qatar elderimizdiń óńirlik damý logıkasy aıasynda ǵana birlesip sheshýge bolatyn problemalary bar. Bul bizdiń elderimizdi aımaqtyq ynty­maqtastyqtyń lokomotıvterine aınaldyrady, – dedi Eldor Arıpov.

Osylaısha, otyrysqa qatysýshylar yntymaqtastyqtyń jańa vektorlaryn anyqtady. SО́ZI dırektorynyń birinshi orynbasary Akromjon Nematov qazirgi tańda álem basynan ótkerip otyrǵan halyqaralyq qa­tynastar júıesiniń kúrdeli daǵda­rysyn sheshý aımaq úshin basty mindet ekenin jetkizdi.

– Biz senim daǵdarysynyń, ha­lyqaralyq ınstıtýttar tıimdiliginiń tómendeýiniń kýási bolyp otyrmyz. Álem taǵy da saıası jáne ekonomıkalyq bloktarǵa bólindi. Proteksıonıstik sharalar kúsheıip, ınflıasııa joǵary deńgeıde qalyp otyr, resýrstar taýsylady. Osy faktorlardyń shoǵyrlanýy áleýmettik-saıası shıelenistiń kúsheıýine ákeledi. Jahandyq jáne aımaqtyq daǵdarystar, saýda shıelenisteri jáne qarjylandyrýdyń kúrdeli tusynda álemdik sheteldik ınvestısııalar aǵyny 2023 jyly 2%-ǵa qysqardy. Al Azııa elderinde, bizdiń tóńirekte 8%-ǵa tómendedi. Qazirgi tańda halyq sany men ekonomıka ósken saıyn energııaǵa degen suranys artyp otyr. Búginde elektr energııasy saýdasy arqyly suranystyń 2,5 paıyzy ǵana qanaǵattandyrylǵan. Bul aımaqtaǵy ózara qosylý múmkindiginiń 40 paıyzyn ǵana quraıdy. Saýda kóleminiń mundaı azdyǵy naryqtyq alańnyń joqtyǵy men aımaqtyq jelini bas­qarý sapasynyń tómendiginen, ın­fra­­qurylymnyń eskirýinen jáne úıles­tirýdiń nasharlyǵynan, – dedi sarapshy.

Jıynda taraptar aımaqtyq ónerká­siptik kooperasııany, halyqaralyq óndi­ristik jáne logıstıkalyq tizbek­terge ıntegrasııany damytýdyń prak­tıkalyq sharalaryn tizbektedi. Sarap­tamalyq keńes jumysynyń nátıjeleri Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýde, sondaı-aq Ortalyq Azııadaǵy óńirlik ıntegrasııany nyǵaı­tý da mańyzdy.