Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Aýrýdyń aldyn alý mańyzdy
Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Erjan Nurlybaev qazir elimizde epıdemıologııalyq jaǵdaıdy turaqty ekenin, sırek juqpaly aýrýdy juqtyrý deregi tirkelmegenin aıtty. Jalpy, 2022 jyldyń mamyrynda maımyl sheshegi vırýsynyń alǵashqy tirkelýinen bastap álemde 99 myńǵa jýyq jaǵdaı rastaldy. Onyń 189-y ólimge ákelgen. Epıdemııa taraǵan elderge Gana, Kongo, Kamerýn, Lıberııa, Nıgerııa, Ortalyq Afrıka Respýblıkasy jatady. Osyǵan baılanysty Densaýlyq saqtaý mınıstrligi kórshi elderdegi epıdemıologııalyq ahýalǵa monıtorıng júrgizýmen qatar, táýekelderdi turaqty baǵalaýdy júrgizip jatyr.
Afrıka elderinen, sondaı-aq ınfeksııany tasymaldaý jaǵdaılary tirkelgen basqa elderden kelgen azamattarǵa erekshe nazar aýdarylady. Qolaısyz elderdiń tizimi únemi jańartylyp otyrady. Ǵalymdardyń pikirinshe, bul juqpaly aýrýdyń keń taralmaýy, juqpalylyǵy joǵary emes.
«El aýmaǵynda indettiń paıda bolý qaýpi az. Osyǵan qaramastan, mınıstrlik bul ınfeksııanyń taralýyna jol bermeý úshin barlyq qajetti aldyn alý sharalaryn qabyldap jatyr. Memlekettik shekara arqyly ótkizý beketterinde sanıtarlyq-karantındik baqylaý kúsheıtildi. Atalǵan ınfeksııaǵa kúdikti naýqastar ákelingen jáne anyqtalǵan jaǵdaıda, jaǵdaıdyń ýshyǵýynyń túrli ssenarııleri boıynsha medısınalyq qyzmetterdiń is-qımyl algorıtmderi ázirlendi. Dárilik zattar qorynyń qajetti kólemin qalyptastyrý sharalary qabyldandy. Medısına qyzmetkerlerin dıagnostıka jáne emdeý ádisterine oqytýdyń qaıtalama sıklderi jergilikti jerlerde júrgiziledi. Bas memlekettik sanıtarlyq dárigerdiń qaýlysy jáne tótenshe jaǵdaılar kezindegi ulttyq is-qımyl jospary daıyndaldy. Jaǵdaı Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń turaqty baqylaýynda», dedi E.Nurlybaev.
Úkimet basshysy ázirge alańdaýǵa negiz joq ekenin, alaıda toqmeıilsýge taǵy bolmaıtynyn atap ótti.
«Kórip otyrǵanymyzdaı, ázirge alańdaýǵa esh negiz joq. Elimizde qaýipti indetti juqtyrýdyń birde-bir jaǵdaıy tirkelgen joq. Alaıda arqany keńge salýǵa bolmaıdy. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ahýaldy ári qaraı baqylaýda ustap, juqpaly aýrýdyń el aýmaǵynda taralý qaýpin boldyrmaý boıynsha aldyn alý sharalaryn qabyldasyn. Bul ásirese, áýejaılar men shekaradaǵy ótkizý beketterine qatysty», dedi O.Bektenov.
Qysta qıyndyq týyndamaýy tıis
Otyrysta Premer-mınıstr jylý elektr ortalyqtary, jeliler men áleýmettik nysandardyń jylý berý maýsymyna daıyndyǵyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Jylý kózderin, ınjenerlik jelilerdi, áleýmettik sala nysandaryn daıyndaý jáne otyn jetkizý boıynsha júrgizilip jatqan jumys týraly О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev, Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev, Kólik mınıstri Marat Qarabaev baıandady. Birqatar oblys ákiminiń baıandamasy tyńdaldy.
Energetıka mınıstrliginiń deregine sáıkes, bıyl respýblıka boıynsha 10 energoblokti, 55 qazandyqty jáne 45 týrbınany kúrdeli jóndeý josparlanǵan. Jumys túrli kezeńde 1 energoblok, 28 qazandyq jáne 22 týrbınada júrgizilip jatyr, 4 energoblokta, 21 qazandyqta jáne 17 týrbınada tolyq aıaqtaldy. Sondaı-aq 13,4 myń km elektr berý jelisi, 277 qosalqy stansa, 2 292 taratý pýnkti jóndeldi.
Sonymen qatar negizgi jabdyqty jóndeýdi bastaý merziminiń saqtalmaýy Qaraǵandy men Mańǵystaý oblystaryndaǵy elektr stansalarynda baıqalady. Mınıstrlik jylytý kezeńine daıyndyq qosymsha nazarda bolatyn energetıkalyq kásiporyndardy anyqtady.
Úkimet basshysy jylytý maýsymynyń bastalýyna bir aıdan sál astam ýaqyt qalǵanyn eske saldy. Jumystyń aýqymdy bóligin eń sońǵy kúnderge qaldyrý ádeti jumystyń durys josparlanbaǵanyn kórsetetinin basa aıtty. Máselen, Qaraǵandy oblysynda № 2 qazandyqty kúrdeli jóndeý aıaqtalǵan joq jáne «Qarmet» kompanııasynyń 2-JEO-daǵy №1 qazandyqty kúrdeli jóndeý bastalmaǵan. Sonymen qatar №7 qazandyqty jóndeý jumystary da bekitilgen kesteden keshigip jatyr. Al bıylǵy mamyr aıynda jylytý maýsymyna daıyndyq máselesi qaralǵanda óńir ákimi atalǵan nysandy merziminde iske qosylady dep málimdegen.
Mańǵystaý oblysynda MAEK-tiń 1-JEO-syndaǵy №4 týrbınany kúrdeli jóndeý jumystary áli júrip jatyr. 2-JEO-da qujattar ýaqtyly daıyn bolmaǵandyqtan, merdigerdi anyqtaý múmkin bolmaı otyr. Bul rette Úkimet MAEK-ti damytýǵa qomaqty qarajat bóldi.
«Bekitilgen jóndeý jumystarynyń kestesin aýystyra salý, qujat daıyndaý jáne otyn qoryn jınaý merzimderin saqtamaý faktileri jyldan-jylǵa qaıtalanyp keledi. Árkim óz isine jaýapty qaraıtyn bolsa, mundaı keleńsiz jaǵdaılar oryn almas edi. Bizdiń otyrystarymyz ben keńesterimizde oblys ákimderine osyndaı osal tustarǵa nazar aýdarý týraly birneshe ret aıtyldy. Sonymen qatar jóndeý naýqany kezinde táýekel týdyrýy múmkin naqty jaǵdaılardy atap kórsetip, shuǵyl sharalar qabyldaý qajettigi týraly tapsyrmalar da berildi. Alaıda 3 aı ótti, baıaǵy jartas – sol jartas, ózgeris shamaly. Sol óńirler áli artta, sol baıaǵy keshiktirý, keıinge shegerý. Búginde Energetıka mınıstrligi kásiporyndarǵa jylytý kezeńine ázirlik pasporttaryn bere bastady. JEO ázirlik pasportyn berýden bas tartylǵan jaǵdaıda sol óńirlerde ákimderdiń jetekshilik etetin orynbasarlarynyń tikeleı jaýapkershiligi qaralatyn bolady», dedi Úkimet basshysy.
Kommýnaldyq ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa, jelilerdi josparly túrde aýystyrý jáne zamanaýı jabdyqtar ornatýǵa qatysty aýqymdy josparly jumystyń mańyzdylyǵy aıtyldy. Ulttyq ekonomıka, О́nerkásip jáne qurylys, Energetıka mınıstrlikteriniń aldyna birqatar mindet qoıyldy:
- Energetıka, О́nerkásip jáne qurylys mınıstrlikterine óńir ákimdikterimen birge jylý kózderi men jylý jelilerinde jóndeý jumystarynyń ýaqtyly aıaqtalýyn qamtamasyz etý;
- О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi, óńir ákimdikteri 1 qyrkúıekke deıin bilim berý nysandarynyń tolyq daıyndyǵyn, al 15 qazanǵa deıin densaýlyq saqtaý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq jáne turǵyn úı qory nysandarynyń ázir bolýyn qamtamasyz etý;
- Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne joǵary bilim, Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri de bul máseleni baqylaýǵa alýǵa tıis;
- Osy jylytý maýsymyna daıyndyq barysyn durys uıymdastyrý men úılestirý maqsatynda Roman Sklıardyń basshylyǵymen jedel shtab qurylýy qajet.
Kómir halyqtyń satyp alýyna jiberiledi
Premer-mınıstr energetıka nysandary men halyqty otynmen qamtamasyz etý máselesine jaýapty mınıstrlikter men ákimdikterdiń nazaryn aýdardy. Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, energııa kózderiniń otyn qoımalarynda 3,7 mln tonna kómir, 90 myń tonna mazýt jınaqtalǵan. Jylytý maýsymy úshin normadan tómen otyn qory 4 stansa boıynsha anyqtalyp otyr.
Úkimet basshysy konkýrstyq rásimderdiń kesh ótkizilýine baılanysty stansalarda otyn qoryn qamtamasyz etý máseleleri bar ekenin atap ótti. «Máselen, mazýtty bólý tek 15 tamyzda bastaldy. Logıstıkany, qaýyrt jumys barysynda týyndaıtyn sısterna men vagon tapshylyǵyn jáne basqa da máselelerdi eskeretin bolsaq, mazýt pen kómir qory ýaqtyly daıyndalady degenge sený qıyn» dep atap ótti O.Bektenov. Bul rette Úkimette kómir tasymaldaýda dúrbeleń týǵyzbaı, vagondar tapshylyǵyn boldyrmaý úshin sharttardy erte jasasý, jetkizý kestelerin bekitý qajettigi birneshe ret talqylandy.
Kólik mınıstri M.Qarabaev aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq bastalǵannan beri temirjol kóligimen 17 mln tonna kómir tasymaldanǵanyn, onyń 1 mln tonnasy kommýnaldyq-turmystyq sektorǵa, 16 mln tonnasy energetıka kásiporyndaryna baǵyttalǵanyn baıandady. Tasymaldaýǵa 20 myńnan astam jartylaı vagon, onyń ishinde kommýnaldyq-turmystyq kómirdi tasymaldaý úshin 11 myń jáne energetıka sektory úshin 9 myń vagon tartyldy. Sondaı-aq jeke vagon operatorlarynyń parkin 3 myń birlikke deıin tartý múmkindigi bar.
«О́nerkásip jáne qurylys, Kólik mınıstrlikterine kómir men mazýt jetkizý boıynsha «Qazaqstan temir jolynyń» jáne óńirlerdiń mindettemelerin oryndaý máselelerin qatań baqylaýda ustaýdy tapsyramyn. Kólik mınıstrligi, «Qazaqstan temir joly» jáne óńirlerdiń ákimdikteri bekitilgen kestege sáıkes kommýnaldyq-turmystyq kómir men mazýt kólemin ýaqtyly jetkizý boıynsha sharalar qabyldasyn. Áleýmettik kómirdi bıznes sýbektilerine satýǵa jol berýge bolmaıdy. Bul kómir halyqqa arnalǵan», dedi O.Bektenov.
