Men buǵan deıin mundaı tereń sózdi estip kórgen emespin

«Ál-Ittıhad» gazetiniń bas redaktory Muhammed ál-Hammadı: Men buǵan deıin mundaı tereń sózdi estip kórgen emespin «Egemen Qazaqstan» gazetiniń redaksııasynda, ıaǵnı elimizdiń qara shańyraǵynda ártúrli laýazym ıeleri aýyq-aýyq bolyp turady. Biraq sheteldik qonaqtardyń bolýy onsha jıi emes. Gazettiń aldyńǵy bir sanynda sondaı qymbatty qonaǵymyzdyń ortamyzǵa kelgeni týraly qysqasha aıtqanbyz. Endi sol salıqaly kezdesý barysyna keńirek toqtalyp ótýdi jón kórdik. Qonaǵymyzdy ujymǵa tanystyrǵan gazet basshysy Saýytbek Abdrahmanov Birikken Arab Ámirlikteriniń bas basylymy «ál-Ittıhad» gazetiniń bas redaktory Muhammed ál-Hammadı myrzamen ótken jyly, «Nursultan Nazarbaev. О́mirbaıan» kitabynyń Abý-Dabıdegi tusaýkeseri tusynda kezdeskenin, redaksııada suhbattasqanyn aıtyp ótti. S.Abdrahmanov «Egemen Qazaqstan» gazetiniń qyzmetine qysqasha toqtalyp, aǵa basylymnyń 95 jyldyq tarıhy bar ekenin, gazettiń 90 jyldyǵynda eldiń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev osy ǵımaratqa kelip, ujymdy quttyqtap, osy ǵımaratty ózi ashyp bergendigin jetkizdi. «Ál-Ittıhad» gazeti de bizdiń «Egemen Qazaqstan» gazeti sekildi BAÁ-nyń bas basylymy bolyp tabylady. Tanystyrý barysynda S. Abdrahmanov mynandaı bir qyzyqty jaıtty da aıtyp berdi. «Biz «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 95 jyldyq torqaly toıyn atap ótýge daıyndyq barysynda jańa bir ádemi ıdeıa­ny júzege asyrǵan edik. «Ál-Ittıhad» gazetiniń alǵashqy nómiri 1969 jyly 20 qazanda shyqqan. Bul kisi ótken jyly sol gazettiń birinshi betiniń sývenır etip jasalǵan túrin maǵan syılaǵan bolatyn. Ne kerek, biz sol sývenırdiń ıdeıasyn alyp, gazettiń 95 jyldyǵynda paıdalandyq. Onda «Ál-Ittıhad» gazetiniń birinshi nómiriniń sýreti salynǵan dedik, al biz gazettiń tarıhyna oryn berip, ıaǵnı onyń qaı jyldary qalaı atalǵanyn jazdyq. Sóıtip, tartymdy kádesyı paıda boldy. Buǵan deıin bul ıdeıany qaıdan alǵanymdy aıtqan joq edim, endi aıtýdyń reti kelip tur, dedi S.Abdrahmanov ázil-shynyn aralastyra. Muhammed ál-Hammadı 1991 jyly atalǵan gazette qyzmetin tilshi bolýdan bastaǵan eken. 2013 jyldan beri gazettiń bas redaktory qyzmetin atqaryp keledi. Ol BAÁ Jýrnalısteri assosıasııasy men Arab-jastary kóshbasshylary assosıasııasynyń negizin qalaýshy jáne Arab jýr­nalısteri fede­ra­sııasynyń múshesi bolyp tabylady. Sondaı-aq, Muhammed ál-Hammadı BAÁ buqaralyq aqparat salasy boıynsha ulttyq konsýltatıvtik keńestiń múshesi jáne fotosýret salasy boıynsha sheıh Hamdan ben Rashıd Ál Maktýma atyndaǵy halyqaralyq qaıyrymdylyq syılyǵy keńesine kiredi. Buǵan qosa ol halyqaralyq ekologııalyq kıno­festıvaliniń (ADIEFF) ne­gizin qalaýshy jáne tóraǵasy bolyp tabylady. Jergilikti jáne halyqaralyq oqıǵalarǵa baılanysty jazylǵan 3000-nan asa maqalalar avtory. Qurmetti qonaǵymyzǵa qoıylǵan suraqtar men qaıtarylǵan jaýaptardy gazet oqyrmandarynyń nazaryna usynýdy jón kórip otyrmyz. – Qurmetti Muhammed ál-Hammadı myrza, sonymen Qazaq eliniń bas basylymy «Egemen Qazaqstan» gazeti shańyraǵyna qosh keldińiz! Áńgimemizdi «Ál-Ittıhad» gazetinen bastasaq deımiz. Gazet jáne onyń eldegi alar orny týraly aıtyp berseńiz. – «Ittıhad» sózi arab tilinen aýdarǵanda «odaq» degen maǵynany bildiredi. Bul gazet elimizdegi eń baıyrǵy jáne eń bir bedeldi basylym bolyp tabylady. Ol sol aımaqtaǵy aıtýly «Abu Dhabi Media Co» medıa korporasııasynyń quramyna enedi. «Ál-Ittıhad» BAÁ, jalpy tutas aımaqtyń memlekettik bılik organdarynyń qyzmeti týraly, eldiń saıası, qoǵamdyq, ekonomıkalyq, mádenı ómiri jaıynda aqparat taratady. 1969 jyly gazettiń negizi Abý-Dabıde qalanyp, sol jyldyń 20 qazanynda alǵashqy nómiri jaryq kórgen. Alǵashqyda ol aptalyq gazet boldy. Keıin 1972 jyldyń sáýir aıynan bas­tap kúndelikti shyǵatyn basylymǵa aınaldy. Árıne, sizdermen salystyrǵanda bizdiń gazettiń tarıhy onsha úlken emes. 1971 jyly Birikken Arab Ámirlikteri Ulybrıtanııadan táýelsizdik aldy. Sodan beri óz betinshe damyp keledi. El halqynyń sany 8 mıllıonnyń ústinde. Gazet alǵashqy kezde otyz myń danamen tarasa, búgingi kúni tırajy 100 myń danaǵa jetip otyr. Gazet arab elderi arasynda, Parsy shyǵa­na­ǵyndaǵy birli-jarym elderge ǵana taraıdy. Al jalpy meniń munda qýana kelgen­digimniń basty sebebi de, tájirıbeni siz­derden úırensem degen úmit basym. Bizdiń basylym Birikken Arab Ámirlikteri arasynda kúndelikti aqparat taratýda kóshbasshy gazet bolyp eseptelinedi. Jalpy «Ál-Ittıhad» gazetin shyǵarý isi táýelsizdikke deıin qolǵa alynǵan. Sodan beri úzilmeı shyǵyp keledi. Gazet kúnine 95 bet bolyp shyǵady. – «Ál-Ittıhadtyń» qosymshalary bar ma? – Qazirgi tańda «Ál-Ittıhadtyń» tórt qosymshasy bar. Olardyń ishindegi 16 bettigi – sport jańalyqtaryna, 12 bettigi – «Federasııa álemine» jáne 16 bettigi ekonomıka taqyrybyna arnalǵan. Al tórtinshi qosymsha mádenıet taqyrybyn qamtyp, kúnbe-kún 24 bet bolyp shyǵady. Tilshiler beketteri Abý-Dabıde, Dýbaıda, Fýdjereıde, Ras ál-Heıme men basqa da ámirlikterde bar, sondaı-aq Beırýt pen Kaırde ókildikter ashylǵan. – Gazet qyzmetkerleriniń sany qansha adam? – Qyzmetkerler sany 230-dy quraıdy. – Al osy 230 adamnyń qanshasy jýrnalıst? – 230-dyń ishindegi 95 adam jýrnalıst. Gazet te 95 bet bolyp shyǵady. – Sizderdiń gazetterińizdiń taralymy sońǵy jyldary únemi ósip keledi eken. О́zińiz de jaqsy bilesiz, búgingi tańda gazetterdiń kópshiligi ınternet nusqaǵa qaraı aýyp jatyr. Osy oraıda taralymdy ósirýge qandaı múmkindikterdi paıdalanyp otyrsyzdar? – Mundaı suraqtar bizdi de qyzyq­tyrady. Árıne, gazetimiz qarjy tabýdyń bir kózi ekendigi ras. Sondyqtan sońǵy ýaqyttary biz gazettiń oqylýyn arttyrý úshin túrli amaldarǵa barýdamyz. Ondaǵy maqalalardy jurtqa tanystyrý úshin dúnıedegi tehnıkanyń eń sońǵy jetistikterin paıdalanýǵa kóshtik. Bólek onlaın redaksııamyz bar. Sondaı-aq «Ál-Ittıhad» BAÁ Internettiń dúnıejúzilik júıesi álemine 1996 jyldyń 15 naýryzynan bastap engen alǵashqy gazet bolyp tabylady. Al 1981 jyldan bastap «Ál-Ittıhad» gazetiniń materıaldary arab elderindegi spýtnıktik baılanys arqyly taratyla bas­tady. Bul kezde gazettiń Abý-Dabı men Dýbaıdaǵy baspahanalary bir mezgilde iske qosylǵan bolatyn. Tipti saǵat sekildi qolyńyzǵa taǵatyn elektrondy aqparat alýǵa bolatyn qurylǵylardy da paıdalanyp jatyrmyz. Yqsham jarnamalarymyz osy arqyly berilip turady. Mundaı amaldardyń septigi tıip jatyr. Sondyqtan biz gazettiń onlaın nusqasyn jurttyń tegin aqparat alýyna arnaımyz. Al osy arqyly suranys týyndaǵandyqtan adamdar gazetti satyp ala bastaıdy. Mine, qysqasha aıtqanda, osyndaı qarapaıym amaldar arqyly gazettiń tırajyn ulǵaıtýǵa yqpal etemiz. – Gazettiń tórt qosymshasy bar dedińiz. Sonyń qaısysy kóbirek oqy­lymdy? – Jalpy, bizde oqyrmandar qoǵamdaǵy ishki máselelerdi kóbirek oqıdy. Sonymen qatar, jurt sportqa, ásirese, fýtbol týraly jarııalanymdarǵa jaqyn júredi. Budan keıin mádenıet salasyna úlken kóńil bóledi. – Redaksııanyń qurylymy týraly aıtyp berseńiz? – Redaksııa qurylymy aldymen, ákim­shilikten, ıaǵnı dırektor, bólim basshylary (gazette negizinen toǵyz bólim bar), hatshylyq, odan keıin jýrnalıster, tilshiler. – Toǵyz bólim bar dedińiz. Olar qalaı atalatynyna toqtalyp ótseńiz. – Aldymen jergilikti qoǵamdyq máse­lelerge baılanysty qoǵamdyq-saıası bólim, ekonomıka, sport, aqparat, mádenıet, saraptama, quqyq jáne t.b. – Gazettiń 95 betiniń qansha beti shamamen alǵanda jarnamaǵa beriledi? – Jarnamaǵa gazetten 35-40 paıyz oryn beriledi. – Gazetke qarjy osy jarnamadan ba, álde jazylymnan túse me, álde memleketten berile me? – Árıne, qarjy negizinen jarnamadan túsedi. Al memleketten tikeleı beriletin qarjy kózi joq. Ulttyq kompanııalardyń aqyly maqalalary arqyly bólinedi. – Jýrnalıst retinde qandaı taqy­rypqa beıimdelgensiz? Qaı taqyrypty janyńyzǵa jaqyn tutyp jazasyz? – Men negizinen saıasat máselesin, terrorızm men ıslam, saıası ıslam jaıynda, Parsy shyǵanaǵy elderi týraly, ıaǵnı osy salanyń mamany retinde kóbirek jazamyn. Bul taqyryptar týraly jazý ózime unaıdy. – Arab áleminiń jýrnalıstıkasyna tán sıpattar men erekshelikter týraly aıtyp berseńiz? – Arab áleminde 22 memleket bar. Sondyqtan, arab áleminiń jýrnalıstıkasyna mynandaı ortaq sıpattar men erekshelikter bar dep naqty aıtý qıyn. О́ıtkeni, ana Omannan bastap, Marokkoǵa deıin elderde ol sıpattar ártúrli. – Sizderdegi tilshilerdiń jalaqysy qansha? – Tilshilerdiń jalaqysy orta eseppen 5-7 myń AQSh dollary kóleminde shyǵady. Qyzmetin endi bastaǵan tilshiler 5 myń dollar alady. – Al eldegi jalpy ortasha jalaqy qansha? – Shamamen alǵanda eldegi ortasha jalaqynyń kólemi 10 myń AQSh dollaryna jetip jyǵylady. – Nelikten eldegi ortasha aılyq deń­geıinen jýrnalısterdiń jalaqysy tómen? – Bul naryqqa baılanysty jaǵdaı, jýrnalıster jalaqysyna naryq qana áser ete alady. – Al jýrnalıster jazǵan dúnıelerine qalamaqy ala ma? Alsa, qansha dollar kóleminde alady? – Qalamaqy?! Joq. Ondaı artyq aqsha bizde atymen tólenbeıdi. Atqarǵan qyzmetine laıyqty dep belgilengen aılyq qana beriledi, boldy. – Sonda jýrnalısterdi, basqa da avtorlardy gazetke jaqsy maqalalar jazý úshin qalaı tartady, yntalandyrady? – Bul arada el ishinde gazettiń alar ornyn jáne halyqtyń oǵan degen senimin aıtý qajet. Halyq bizdiń gazetimizge erekshe senim artady. Osyǵan baılanysty ár jýrnalıst óziniń maqalasy oqylmaı qalmaıtyndyǵyn jaqsy biledi. Demek, meniń jazǵanymdy osy gazet arqyly halyq oqysa eken degen yntalanýshylar kóp. – Jýrnalısterge syılyq berile me? – Syılyq beriledi. Al sizderde jýrnalıst qansha jalaqy alady? – Bizde jýrnalıstiń alatyn ortasha jalaqysy 800-900 AQSh dollaryndaı ǵana. – Az eken-aý, á! Bizde, árıne, kópteý ǵoı, biraq qymbatshylyq ta basym. – Gazetterińizde, basqa da jarııala­nymdarda Qazaqstan týraly qan­sha­lyqty jazylyp turady? – Shyny kerek, óte sırek jazylady. Biraq, jalpy BAQ-ta tolyqqandy aqparattar berilip turady. – Al ózińiz Qazaqstan týraly qan­shalyqty bilesiz? – Árıne, anaý aıtqandaı jetik bilemin dep aıta almaımyn. Biraq eldiń jaǵdaıy týraly, Prezıdentterińiz týraly habarlardy qalt jibermeı qarap otyramyn. Memlekettik organdardyń Qazaqstan jóninde beriletin aqparattaryna udaıy nazar salamyn. Onyń ústine meniń qazaq dosym bizdiń elde elshi, onymen únemi Qazaqstan týraly áńgimelesip turamyz. Sondyqtan men Qazaqstannyń qazirgi damý barysynan habardarmyn. Álemdegi eń damyǵan otyz eldiń qataryna qosylý úshin búginde atqarylyp jatqan orasan zor ister týraly da estidim. О́rkenıettiń órine kóterilgen Qazaqstanǵa tańdanysym da, qurmetim de óte zor. – О́tken jyly Birikken Arab Ámir­likterinde «Nursultan Nazarbaev. О́mir­­baıan» atty kitaby arab tilinde ja­ryq kórdi. Siz ol kitappen tanyssyz dep oı­laımyn. Bizdiń elimizdiń Prezı­denti Nursultan Nazarbaev týraly oıla­ry­ńyz­ben bólisýdi suraımyz. – Árıne, bul kitap týraly bilemin, onyń mazmunymen tanystym. Álem tanıtyn sizderdiń prezıdentterińiz, ıaǵnı Nursultan Nazarbaev týraly meniń pikirim óte joǵary. Ásirese, búgin (kezdesý 10 maý­symda ótken edi – A.T.) Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń V sezinde aıtylǵan: «Halyqaralyq terrorızm qateri «ıslam memleketi» dep atalatyn is-qımyldar pishinin qabyldady. О́zderine qaratyp alýdyń jahandyq jelisin paıdalaný arqyly álemniń túrli elderindegi jastar onyń qataryna tartylýda. Jalǵan dinı úndeýlermen búrkemelene otyryp, sodyrlar ózge dinder ókilderin, jýrnalıster men eriktilerdi jappaı ólim qushtyrýdyń jantúrshigerlik aktilerin júzege asyrýda. Biz sizdermen birigip, mundaı kózqarasqa jáne dinniń osyndaı qaskúnemdikterine qarsy ortaq pikirimizdi bildirýimiz kerek. Olar Irak pen Sırııadaǵy sanǵasyrlyq mádenı muralardy qasaqana qıratýda. Munyń bárin izgi nıettilikke jáne adamgershilikke qarsy aktiler demes­ke laj joq. Onyń ústine qazirgi zamanǵy álemde ash jáne joq-jitik adamdar azaımaı otyr. Búginde, BUU málimetteri boıynsha, 700 mıllıon bala men jasóspirim kedeıshilik jaǵdaıynda ómir súrýde. Taǵy 150 mıllıony – tastandy balalar. Mektepterdiń bolmaýynan 100 mıllıon balanyń bi­lim alýǵa múmkindikteri joq. 10 mıllıo­ny dári-dármek pen medıkamentter je­timsizdiginen zardap shegýde. Áleýmettik qolaısyzdyqtyń, al odan keıin qylmystyń, áleýmettik dúrdarazdyqtyń, terrorızm men ekstremızmniń bastapqy ortasy da mine, osy» degen sózderin álem estýi tıis. Prezıdent Nursultan Nazarbaev álemniń barlyq din ókilderin ustamdylyq pen tózimdilikke, soǵystar men qaqtyǵystardy toqtatýǵa, beıbitshilikke jáne adamdar arasyndaǵy kelisimge shaqyrdy. Mine, adam balasynyń judyryqtaı jerimizde beıbit ómir súrýi úshin osyndaı kemel sózder aıtatyn kóregen adamdar qajet. Al qazir mundaı adamdar joqtyń qasy. Men óz basym buǵan deıin din taqyrybynda mundaı tereń sózdi estip kórgen emespin. Erekshe rıza boldym. – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ıadrolyq qarýsyzdaný men álemde ıadrolyq synaqqa tyıym salý jóninde, jalpy ıadrolyq qyryp-joıatyn qarýlardy joıý týraly álemde birinshi bolyp bastama kótergeni belgili. Siz bul jaıynda ne aıta alasyz? – Iá, bul turǵydan alǵanda Qazaqstan álemde turaqtylyqty saqtaýdyń en bas­ty úlgisi bolyp tabylady. Biz muny qýana quptaımyz. Bul týraly gazette jazǵanbyz. Máselen, ótken jyly Halyqaralyq ıadrolyq synaqqa qarsy kúres kúni Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «ATOM» halyqaralyq jobasynyń máni týraly  «Ál-Ittıhad» óziniń oqyrmandaryna jete túsindirip berdi. Osy gazette berilgen «Iаdrosyz álem – bul jahandyq maqsat» atty maqalada «ATOM» jobasynyń kózdegeni barlyq elderdiń ıadrolyq qarýlardy joıyp jáne ıadrolyq qarýlardy synaýdy tolyqtaı toqtatý úshin halyqaralyq qaýymdastyqtyń birikken kúshi qajettigi basa aıtyldy. Bul kezge deıin osy ATOM jobasynyń onlaın tilekter nusqasynda muny qýattap BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn bastaǵan 100 shaqty elderden 100 000-nan asa adam qol qoıǵan. Bizdińshe Qazaqstan álemde beıbitshilik pen turaqtylyqty saqtaý jolynda kez kelgen elge erikti túrde qoldaý bildirýdiń úlgisi bolyp tabylady. Máselen, sonyń bir jarqyn kórinisi, 2006 jyldyń 8 qyrkúıeginde Semeı qalasynda Ortalyq Azııa memleketteri – Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan BUU tyǵyz yntymaqtasa otyryp, Ortalyq Azııa aımaǵynda ıadrosyz alań qurý týraly shartqa qol qoıdy. Bizdiń gazet bul máselege aıryqsha yntamen qarap, muny ıadrolyq qarýlardy taratpaý rejimin kúsheıtý jáne terrorısterdiń qolyna jappaı qyryp-joıý qarýlarynyń túspeýine qarsy áreket etýdiń naqty amaly dep jazdy. Sondyqtan biz gazette ıadrolyq qarýlardy qoldanatyn terrorıstik áreketter halyqaralyq qaýip­sizdikke tónetin eń qaterli shaqyrýlar ekendigin jáne aldyn almasa mundaı áreketterdiń bolýy búgingi tańda ǵajap emestigin de ashyq aıttyq. Muny birqatar elderdiń jáne terrorıstik uıymdardyń ıadrolyq qarýlardy qalaıda qolǵa túsirýge degen umtylysynan-aq baıqaýǵa bolady. О́ıtkeni, terrorlyq jáne zorlyq-zombylyq jasaý jolyn tańdaǵandar jappaı qyryp-joıatyn qarýlardy qalaıda, qaıtse de, qaıtken kúnde de qolyna túsirmeı tynbaıtyny anyq. Demek, Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bul turǵydaǵy is-áreketi dúnıe júzi jappaı qoldaıtyn eń basty jáne eń qajetti is-áreket dep bilemin. – EKSPO-2020 kórmesi Dýbaıda óte­­tindigi belgili. Bylaı qarasańyz, on­syz da búkil álemnen týrıst tolas­tamaı aǵylyp jatqan qalaǵa mundaı kórme úshin talasýdyń ne qajeti boldy? EKSPO-2020 Ámirlikterge ne beredi? Biz muny EKSPO-2017 kórmesi Astanada ótetindikten de surap otyrmyz. – Qazirgi tańda arab elderi týraly jalǵan túsinik tarap ketken. Terrorıster, ekstremıs­ter dese arabtardy elestedi. Al bul múlde qate túsinik qoı. Qaıdaǵy bir basbuzarlar úshin búkil arab halqyna kiná artýǵa bolmaıdy jáne ol týraly jalǵan aqparat taratýdyń jóni joq. Demek, arab elderimen araǵa syna qaǵylmaýy tıis. Sondyqtan biz dúnıe júzinen adamdar elimizge kóbirek kelip, shynaıy ahýalmen naqty tanysqandary jón deımiz. Bizdiń EKSPO-2020 kórmesin ótkizýdegi maqsatymyz qarjylyq qomaqty paıda tabý emes, kerisinshe, beıbitsúıgish halyq ekenimizdi álem jaqynyraq tanysa, kórse degen ıgi de izgilikti ańsaǵan adal maqsat. Biz osy EKSPO-2020 kórmesi arqyly qalyptasqan teris kózqarastyń joıylýyna áser etýdi qalaımyz. – Qazir álemde órkenıetterdiń qaqty­ǵysy, dinder arasyndaǵy qaqtyǵys degen pikir qalyptasty, osyǵan sizdiń kózqarasyńyz qandaı? – Suraǵyńyz oryndy. Bul kimdi bolsa da tolǵandyratyn másele. Alaıda, shyny kerek, osy qaqtyǵystardyń bári qoldan jasalyp otyr, óıtkeni, onyń syrtynda osy qaqtyǵystardan paıda kózdeıtin aram pıǵyldy jandar da joq emes. Jáne eń soraqysy, osy qaqtyǵystardyń odan ári jalǵasýyna jol beretin adamdardyń basym bolyp otyrǵandyǵynda. Árıne, bularǵa qarsy shyǵyp, beıbitshilikti jaqtaıtyn adamdar da bar, biraq olar az, sondyqtan olardyń sózi estiler emes. Osy arada Astanada ótip turatyn Álemdik jáne dástúrli dinder seziniń róli joǵary demekpin. Osynda adamdar ortaq pikirge kelse, sheshilmeıtin másele joq. Bul týraly Nursultan Nazarbaev: «Naǵyz dindar úshin óshpendilik, tózimsizdik, qatygezdik jáne jaqynyna ádiletsiz qarym-qatynas múlde jat qasıet ekeni týraly sizderdiń ortaq pikirlerińiz kez kelgen urys-keris pen janjaldy tejeýdiń sheshýshi faktoryna aınalýy múmkin» dedi. Mine osynyń bárin bári uǵynsa eken. – Osy arada atalǵan sezd jumysy, odan alǵan áserlerińiz jaıynda toly­ǵyraq áńgimelep berseńiz? – Bul sezdiń negizgi maqsatyna saı únqatysý jolymen adamdar ortaq kelisimdi, beıbitshilikti saqtaý úshin bir pikirge keledi. Onyń nátıjesi álemdegi qazirgi beleń alǵan dinı, saıası keleńsizdikterdi toqtatýǵa sebep bolady dep oılaımyn. Qarańyzshy, álemniń túkpir-túkpirinen kelgen túrli din ókilderi ortaq ústelde bas qosyp, qarama qarsy otyryp adamzat úshin eń kúrdeli de, qıyn máselelerdiń sheshimin tabýǵa atsalysyp jatqany qandaı keremet! Mundaı kórinis basqa elderde joq. Sonyń dálelindeı, sezd barysynda dinniń atyn jamylyp, ózderiniń teris pıǵyldaryn júzege asyryp otyrǵan túrli aǵymdar men uıymdardyń áreketterine toıtarys berip, tosqaýyl qoıý máselesi aıtyldy. Sonymen qatar, qandaı da bir din bolmasyn, olardyń negizinde terrorıstik, ekstremıstik oıdyń joqtyǵy, barlyq dinniń ortaq maqsaty – adamzatqa izgilik dánin sebý, beıbitshilikke shaqyrý ekendigi aıtyldy. Sezde sóılegen adamdardyń bári jamandyqqa jol bermeý qajettigin basa aıtty. Buǵan kelispeske amal joq. Sondyqtan da, osy aıtylyp jatqan máselelerdiń bárin birin qaldyrmaı buqaralyq aqparat quraldary dúnıe júziniń túkpir-túkpirine taratýy qajet. Osyny álem halqy eskerse álemdegi barlyq din ókili bir jerde esh kedergisiz, kıkiljińsiz tatý-tátti de beıbit ómir súre alady. Munyń bir jarqyn kó­rinisin sizderdiń elderińizden tabýǵa bolady. – Al arab elderi arasyndaǵy aýyzbir­shiliktiń joqtyǵyna ne sebep? – Bul suraq bizdiń jandy jerimizge tıetini sózsiz. Arab elderiniń arasynda, ıaǵnı memleket basshylary arasynda árqashan túsinbeýshilikter oryn alyp turatyny jasyryn emes. Munyń saldary qarapaıym adamdarǵa, jalpy arab elderine áserin tıgizetini anyq. Sondyqtan bul suraqqa baılanysty olaı nemese bulaı dep tolyqqandy aıtý qıyn. – Búginde, ózińiz de jaqsy bilesiz, IGIL máselesi búkil álemdi alańdatyp otyr. Oǵan qarsy arab áleminiń birikken qarýly kúshteri qarsy kúresýde. Alaıda, halyqaralyq koalısııanyń bul istegi róli álsiz degen pikir aıtylady. Osyǵan qalaı qaraısyz? – Rasynda, IGIL máselesi bar halyqtyń bas aýrýyna aınalǵandaı. Soǵan baılanys­ty o basta olarǵa qarsy kúres júrgizý úshin halyqaralyq koalısııa kúshi qurylǵan kezde bir ortaq kelisim bar edi. Alaıda, áýe kúshterin paıdalaný kezinde batys elderi álgi atalǵan ortaq kelisim talaptaryn oryndamady. Ásirese, bul oraıda AQSh sózinde turmady. IGIL-ge qarsy kúres júrgizetin Irak áskerine kelisilgen qarý-jaraqty AQSh bermeı qaldy. Sonyń saldarynan halyqaralyq koalısııa mindetin atqara almady. – Astana týraly áserińiz qandaı? – Men úshin eń bir jaqsy suraq osy. О́ıtkeni, Qazaqstan, onyń elordasy – Astana qalasy týraly biraz dúnıeni tanyp, bilip qaldym. Astana maǵan erekshe unady. Ásirese, adamdary óte qonaqjaı eken. Bári sondaı kóńildi ári meıirimdi kórinedi. Astana qalasy týrıster úshin demalýǵa kelip, taptyrmas tamashalaıtyn jer eken. Kósheleri tap-taza, alqyzyl gúlder men jasyl jelekke bólengen. Al alyp ǵımarattarynyń sándiligi men kelisti sáýleti keremet áser qaldyrady. Aýa raıy ystyq emes, ashyq. Bizdiń Abý-Dabıdiń aýa-raıy óte ystyq. Onda adamdar sany da, salynǵan bıik ǵımarattar qatary da óte kóp jáne tyǵyz ornalasqan. Al Astanada keń ty­nystap, emin-erkin júrý degen jannyń rahaty. – Gazetke qyzmetke keletin jýrnalıster shetelden bilim alyp kele me? Jalpy, shetelde oqyp, bilim ala ma? – Bizdiń jýrnalısterdiń bári ózimizde oqyp, bilim alady. Men, mysalǵa, ózim 1994 jyly Birikken Arab Ámirlikterindegi Buqaralyq aqparat quraldary jáne buqaralyq kommýnıkasııa ýnıversıtetin bitirdim. Basqalar da solaı. – Joǵaryda redaksııada 95 jýrnalıst qyzmet isteıdi dedińiz. Solardyń qanshasy qyz bala? – Ol jýrnalısterdiń 30 paıyzdaıy qyz-kelinshekter. – Keıingi ǵasyrlarda, ásirese, ótken ǵasyr men jańa bastalǵan HHI ǵasyrda mu­sylman álemi hrıstıan álemimen bá­sekede negizinen utylysta keledi degen pi­kir bar. Siz osymen keli­sesiz be? Eger ke­lisseńiz, bul artta qalý­shylyqtyń sebebi nede dep oılaısyz? – О́tken HH ǵasyrda Batys álemi damý jaǵynan alda kele jatqan edi. Al búginde musylmandar, onyń ishinde arab halqy damýdyń barlyq salasy boıynsha tyń áreket etip, alǵa shyǵa bastady. Árıne, bizdiń tolyqqandy orasan zor jetistikterge ıek artýymyz úshin áli de ýaqyt kerek shyǵar, degenmen, endigi kezeńde básekelestikte boı bermeıtinimiz shyndyq sekildi. Men bul arada BAÁ týraly aıtyp otyrmyn. Máselen, 2021 jyly biz Mars ǵalamsharyna usha alatyn ózimizdiń jer serigimizdi daıyn etpekpiz. Buǵan qazir jaǵdaıymyz bar. Árıne, bul birqatar elderdi tań qaldyratyn jańalyq ekeni ras. Degenmen, BAÁ álemde ǵaryshqa ushý daıyndyǵy boıynsha altynshy orynda tur. Bizdiń elde adamdardyń saýattylyq deńgeıi joǵary. Oqymaı qalatyn adam joq, oqý ár adam úshin mindettilik bolyp tabylady. Memleket tarapynan ashylǵan joǵary oqý oryndarynda oqý tegin, al jekemenshik ýnıversıtetterde oqý aqyly. Budan keıin «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshysy Saýytbek Abdrahmanov kelgen qonaqqa kóptegen suraqtarǵa salmaqty jaýap qaıtarǵany úshin rızashylyǵyn bildirdi. «Bizdiń Elbasymyz týraly aıtqan pikirlerińizge rahmet. Bizdiń elimiz Eýropa men Azııany jalǵastyryp tur. Bizdiń elimiz Batys pen Shyǵysty biriktirip tur. Bizdiń elimiz barsha dinderdiń toǵysynda tur. Qazir álemdegi barlyq dinniń basyn qosyp, bir ústeldiń basyna jınalatyndaı Qazaqstannan basqa laıyqty jer joq jáne bul máseleniń túıinin tarqatyp bere alatyndaı Nazarbaevtan ózge adam joq. Sonyń ózinde de biz qasıetti dinimiz ıslam ekenin aldymen aıtamyz. Sizge jýrnalıst retinde aıtar bir jaıt, bizdiń Prezıdentimiz Qaǵbaǵa bar­ǵanda jańbyr jaýǵan. Álemde eń bir qıyn máseleler týyndaǵanda Nursultan Nazarbaevqa qolqa salynatyny jáne belgili. Ýkraınada jaǵdaı ýshyqqanda sonaý muhıttyń ar jaǵyndaǵy eń qýatty memleket AQSh basshysy Barak Obamanyń ózi habarlasyp, myna kórshi el bıligine yqpal etý jóninde ótinish bildirdi. Bizdiń elimizde qol jetken zor jetis­tikter kóp. Álemdik qarjy daǵdarysynyń úsh tolqynyn biz eńserdik. Qazir de taǵy bir synaqqa kez bolyp otyrmyz. Bizge munaı men gaz baǵasynyń tómendeýi qatty áser etti. Sonyń ózinde de Qazaqstanda jumys oryndaryn, jalaqyny, zeınetaqyny qysqartý sekildi sheshimder qabyldanǵan joq. Eń bastysy, elde tynyshtyq qalyptasyp otyr. Munyń bári bizdiń eldiń bolashaǵy jarqyn degen senimdi uıalatady. Osylardyń bir sebebi bizge arab ınvestorlarynyń kómektesip otyrǵandyǵy deımiz. Arab álemine biz úlken qurmetpen qaraımyz. Bizge qasıetti dinimizdi syılaǵan ult retinde qurmetteımiz. Batyspen básekelestikte arab áleminiń jarqyn mysaly – Dýbaı. El aman bolsyn, jurt tynysh bolsyn», dedi  Saýytbek Abdrahmanov. О́z kezeginde Muhammed ál-Hammadı «Egemen Qazaqstan» gazeti basshysynyń shaqyrtýyna alǵysyn bildirip: «Osynda kelip otyrǵanym men úshin úlken mártebe. Endi men úshin bul kezdesý ómirimniń umytylmas bir mazmundy sáti bolyp qalatyny anyq. Dini, tilegi bir baýyrlas elderdiń dostyǵy, yntymaqtastyǵy úzilmesin», dedi. Suhbatty jazyp alǵan Aleksandr TASBOLATOV, Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.