Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Qarjylandyrý kólemi ulǵaıyp keledi
Birer kún buryn qor basshysy Ábilqaıyr Sqaqov jýrnalısterge sıtýasııalyq-taldamalyq ortalyqtyń jumysyn tanystyryp, salaǵa qatysty kóptiń jadynda júrgen suraqtarǵa jaýap bergen edi. Sıtýasııalyq-taldamalyq ortalyqta qazirdiń ózinde Power BI, Superset jáne QlikSense sııaqty quraldardy qoldana otyryp, myńnan asa basqarý taqtasynda 500-ge tarta basty kórsetkishter usynylypty. Aqparattyq-taldamalyq júıe qor qyzmetiniń tıimdiligi men ashyqtyǵyn arttyrýǵa jáne qordyń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa septesedi eken.
– MÁMS júıesin sıfrlandyrý arqyly biraz máseleni retteýge bolady. Júıedegi, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ahýalǵa toqtalmas buryn taldamalyq ortalyq jóninde keńirek aıtýdy durys kórip otyrmyz. Sebebi munda jınaqtalǵan derekter biz úshin asa qundy. О́zderińiz kórip otyrǵandaı MÁMS-pen kelisimshart jasaǵan 2 myńnan asa medısınalyq ortalyq bar. Mundaǵy qarajat aınalymy – jylyna 3 trln teńgeniń shamasynda. Turǵyndarǵa 400 mıllıonnan asa medısınalyq qyzmettiń túri kórsetilgen. MÁMS júıesiniń mańyzdy jetistikteriniń birin qarjylandyrýdyń ulǵaıýymen baılanystyrýǵa bolady. Mysaly, bıyl medısınalyq kómekke baǵyttalǵan qarajat kólemi 2019 jylmen salystyrǵanda 2,5 ese ósip, 2,5 trln teńgege jetti. Osylaısha, saladaǵy bıýdjettiń 40%-dan astamyn MÁMS túsimderi quraıdy. Joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómekti qarjylandyrý 4 ese, al konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq kómek 15 ese ulǵaıdy. Osy rette 2020 jyldan bastap bul baǵyttarǵa jumsalatyn shyǵystardyń 80%-y MÁMS túsimderi esebinen jabylatynyn ekshelep atap ótkenimiz jón. Qysqasy, biz taldamalyq ortalyqtyń kómegimen medısınalyq qyzmetti qarjylandyrýǵa, óńirlerdegi medısınalyq ahýalǵa jáne pasıentterge qatysty basqa da asa mańyzdy aqparattardy lezde alyp otyrmyz, – dedi Á.Sqaqov.
Qor basshylyǵy óńirlerdegi medısınalyq mekemelermen 2,5 trln teńgege shart jasaǵan. Jyl basynan beri 200 mıllıonnan asa medısınalyq qyzmettiń túrin kórsetken. MÁMS júıesi engizilgeli qarjylandyrýǵa jekemenshik emhanalar jıirek qatysa bastapty. Birinshi jartyjyldyqta turǵyndardan túsken shaǵymdardyń sany 14 myńnan asqan. Bul derekter de taldamalyq ortalyqtan ap-anyq kórinip tur. Elde halyq sany 20 mıllıonnan assa, turǵyndaryń 16,8 mıllıonnan astamy saqtandyrylǵan. Muny paıyzǵa shaqsa, 84 paıyzdy quraıdy. Medısınalyq kómekke jıi júginetinderdiń arasynda balalar men egde jastaǵylar kóp. Muny biz eńbekke qabiletti azamattardyń balalar men zeınet jasyndaǵy qarııalarǵa qamqorlyǵy dep túsinsek bolady. Taldaý ortalyǵynda joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómek alǵan jekelegen azamattardyń da derekterin kórýge bolady. Árıne, bul jeke derekter ekiniń birine emes, basshylyqqa ǵana málim. Al olar derbes derekterdi ruqsatsyz paıdalanyp, tarata almaıdy. Osy aqparttardyń barlyǵy da MÁMS-ke qolda bar resýrstardy tıimdi paıdalanyp, medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrýǵa septesedi. О́ıtkeni qor bul aqparattardy medısınalyq mekemelermen, jergilikti ákimdiktermen bólisip, ortaq másele boıynsha birlesip sheshim qabyldaı alady. Oraıy kelgende Á.Sqaqov qordyń mıssııasyna, jumys qaǵıdasyna taǵy bir márte toqtalyp, tilshilerge túsindirýge tyrysty.
– Joǵaryda keltirilgen mysaldyń nátıjelerin eskere otyryp, keıbir negizgi qyzmet túrleri boıynsha shyǵyndar men túsimderdiń araqatynasyna zertteý júrgizdik. Sıtýasııalyq-taldamalyq ortalyqtyń saraptamasy boıynsha júıeniń negizgi qarajat quıýshylary eńbekke qabiletti azamattar bolyp qala beredi. Kóbine-kóp egde jastaǵy adamdar medısınalyq kómekke muqtaj. Bul MÁMS-tiń basty qaǵıdaty azamattardyń ortaq jaýapkershiligi ekenin aıǵaqtaıdy. Iаǵnı búgin siz emge muqtaj pasıentterge óz jarnańyzben kómektesseńiz, erteń siz jáne sizdiń jaqyndaryńyz quny qymbat emsharalardy tegin alady, – deıdi Á.Sqaqov.
Iá, MÁMS-tiń jumys isteý qaǵıdasy týraly buǵan deıin talaı márte aıtylǵanymen, áli de baıybyna baryp túsine bermeıtinder kezdesedi. Mysaly, qazir quny 10 mln teńgeden asatyn emsharalardy tegin alyp otyrǵan pasıentter bar. Olardyń ornynda erteń bizdiń de jaqynymyz bolýy múmkin ǵoı. Qazir aıma-aı aýdaryp otyrǵan jarnany ózime bolsyn, ózime ǵana jumsalsyn dep usynys aıtatyndar tabylady. Beti aýlaq, oqys jaǵdaıda sizdiń álgi aı saıyn aýdaryp otyrǵan jarnańyz kúrdeli emsharaǵa jeter-jetpesine kim kepildik beredi? Al medısınalyq kómektiń sapasyna qatysty máselelerge jaýapty – ózińizdiń tirkelgen medısınalyq uıym. Demek, sapaǵa qatysty suraqqa tikeleı emhana jaýap beredi.
Sıtýasııalyq-taldamalyq ortalyqtyń jumysyna qanyqqan soń, kezek suraq-jaýapqa keldi. Munda birinshi saýal jýyrda MÁMS júıesin ózgertý týraly jarııalanǵan petısııaǵa qatysty boldy. Oǵan apta ishinde 1 700-den asa azamat qol qoıyp úlgeripti.
– Biz petısııamen tanystyq. Petısııany qaraýdyń arnaıy bekitilgen tártibi baryn bilesizder. Onda belgili bir ýaqyt sheńberinde 50 myńnan asa daýys jınalýy shart. Keıin jumys toby qurylyp, mınıstrlik petısııany qarastyrady. Sondyqtan qazirden petısııaǵa qatysty pikir bildirgenimiz orynsyz dep oılaımyz. Qalaı degende de barlyǵy ýaqyt sátimen, erejege saı ótkeni durys. Kezi kelgende barlyǵymyz sol otyrysqa qatysyp, máseleni onlaın rejimde ashyq talqylaımyz dep oılaımyz, – dep qysqa qaıyrdy qor basshysy.
Kezdesýde qor basshysyna tilshiler qoıǵan negizgi saýaldardyń biri medısınalyq mekemelerdi qarjylandyrýǵa qatysty boldy. Sebebi qazirde qarjylandyrý baıaý júrip jatqan soń, keıbir medısınalyq mekemelerge salmaq túse bastaǵanǵa uqsaıdy. Bul aqparatty Á.Sqaqov ta rastap, kemshiliktiń birinshi sebebin jyl basynda tólem jasaıtyn aqparattyq júıeniń bolmaýynan dep túsindirdi. Endi aqparattyq júıe iske qosylǵan soń, qazir de ol júıe boıynsha kinárat joq eken. Desek te ekinshi másele, qarjynyń jetispeýi de bar. Qor basshylyǵy respýblıkalyq bıýdjetten qarjy túsken soń, birer aıdyń kóleminde medısınalyq mekemelerdiń aldyndaǵy bereshekti tolyq óteýge nıetti ekenin aıtyp sendirdi. Iаǵnı qorda jyl basynda tólem jasaıtyn qural bolmasa, keıingi aılarda respýblıkalyq bıýdjetten qarjy alý biraz qıyndyq týdyrypty.
Júıeni taǵy qalaı jetildirýge bolady?
Keıingi saýal osyǵan deıin talaı márte aıtylǵan medısınalyq uıymdardaǵy «jalǵan jazba» týrasynda órbidi.
– Iá, mundaı qatelik barlyq emhanada tirkeldi demesek te, bolǵany ras. Sondyqtan biz aı saıyn saraptama júrgizemiz. Kórsetilgen árbir qyzmettiń shynaıylyǵyn naqtylaýǵa tyrysamyz. Mysaly, monıtorıng nátıjesinde turǵyndarǵa kórsetilgen 400 mıllıonnan asa medısınalyq qyzmettiń ishinen 66 myńy múlde kórsetilmegen qyzmet ekenin bildik. Biz bul sharýany myqtap qolǵa alyp jatyrmyz. Bizdińshe, muny túbegeıli retteý úshin áli de bolsa sıfrlandyrýdy kúsheıtý qajet. Áýeli pasıentterdiń ózderi yqtııat bolsa dep oılaımyz. О́ıtkeni kórsetilgen qyzmettiń retin pasıentten artyq eshkim bilmeıdi. Aıtpaqshy, búginde qanatqaqty joba retinde birer jumystar iske asyp jatyr. Keler jyldary biz bıometrııa, alaqan, FACE ID-di engize bastaımyz dep otyrmyz. Bul endi búkil emhanada á degennen engizilmese de kezeń-kezeńimen bári osyǵan qosylýy kerek. «Jalǵan jazbalardan» qutylýdyń birden-bir joly sıfrlandyrý dep oılaımyz, – deıdi Á.Sqaqov sózin jalǵap.
Iá, baıqap otyrǵandaryńyzdaı, medısınalyq mekemelerdegi keıbir kemshilikter tóte MÁMS-ke tıedi. Qor basshylyǵy aıtqandaı, halyq densaýlyǵy qos taraptyń da negizgi mindetine kiretinin eskersek, eki jaq birinen biri min izdemeı, barlyq sharýany birlesip, úılesimdi iske asyrǵannan artyǵy joq.
Kezdesýde qor basshysyna «Egemen Qazaqstan» gazetinen de birer suraq qoıyp, jaýap alǵan edik. Birinshi saýalymyz medısınalyq kómektiń sapasyn taǵy qalaı jetildiremiz degen sıpatta órbise, ekinshisi, emhanada esikten-esikke sabylyp dárigerlerge tóte kire almaı júrgen pasıentter týraly boldy. Aqyry saýaldyń barlyǵy MÁMS-ke kelip jatqan soń, aldaǵy jyldary medısınalyq mekemelerdi qordyń qatań baqylaýyna quzyret berý kerek shyǵar degen usynysymyzdy da qosyp qoıdyq. Á.Sqaqovtyń bizdiń saýalǵa qatysty jaýabyn tómende keltirip, sonymen túıindegendi jón kórdik.
– Medısınalyq kómektiń sapasy týraly saýalǵa toqtalsam, bul – úlken másele. Sapany qamtamasyz etýge qordyń quzyreti jetkiliksiz. Halyqqa tikeleı qor emes, medısınalyq mekemeler qyzmet kórsetedi ǵoı. Sondyqtan munda medısına mamanynyń biliktiligine qatysty suraqtar týady. Árıne, birinshi kezekte medısınalyq uıymda kerek-jaraqtyń barlyǵy túgel bolýy kerek. Bizdiń medısınalyq mekemelermen jasaǵan kelisimshartta birneshe mindet kózdelgen. Bizdiki – memlekettik baqylaý emes. Biz kelisimshart boıynsha medısınalyq uıymdarmen seriktes retinde tize qosyp jumys isteımiz. Árıne, qate-kemshilikterdi baıqasaq, túzetýin suraımyz. Alaıda biz kóbine qarjy monıtorıng jaǵyna basymdyq beremiz. Al medısınalyq, klınıkalyq tekserispen mınıstrlik, mınıstrliktiń ishindegi komıtet aınalysady. Olarǵa da otandastar aryz-shaǵym qaldyryp, óz quqyn qorǵaýǵa bolady. Negizi shaǵymdar týraly taldaýdy kórsettik qoı. «Ilegenimiz bir teriniń pushpaǵy» bolǵan soń osy shaǵymdardy basshylyqqa alyp, medısınalyq mekemelermen birlesip, aldymen medısınalyq kómektiń qoljetimdigin arttyrýǵa kúsh salý qajet dep esepteımin. Ekinshi, kórsetiletin kómektiń sapasy joǵary bolýy shart dep talap qoıyp otyrmyz. Sondyqtan saladaǵy kemshilikterdi túzetemiz desek, eki jaqtan kemshilik izdemeı, naqty nátıjege, sapaǵa jumys isteý qajet. Ári barynsha osy qaǵıdamen jumys istep kelemiz», dedi Á.Sqaqov.
