Ýnıversıtet ekojúıesin damytý qadamy

Qazirgi kezde elimizde statıs­tıka bo­ıynsha 120 jo­ǵary oqý orny bar. Olarda bilim ­alatyn stýdentter sany 700 myń­ǵa jýyqtaıdy. Endigi kezekte bilim alý­ǵa talpynǵan jastarǵa zamanaýı múm­kindikter qarastyryp, áleýmettik eko­júıege de basty nazar aýdarý qajet bo­lyp otyr. Bul óńirlerden keletin stýdent­ter­di baspanamen, zamanaýı jabdyqtalǵan aýdıtorııalar, ǵylymı zertteýlerge arnal­ǵan zerthanalar, oqý-ádistemelik keshenge baı kitaphanalar, kovorkıng ortalyqtarmen qamtamasyz etýmen tyǵyz baılanysty.

Búgingi tańda respýblıkadaǵy joǵa­ry bilim mekemeleriniń sıfr­lyq eko­júıesine erekshe nazar aýdarý­dyń ma­ńyzdy ekenine kóz jetkizip otyr­myz. Osy oraıda «LMS» (Platonus, Univer, Moodle jáne basqa) platformalary­­na qosý jumystary, ınnovasııalyq tehnologııalardy qoldanýda «Coursera», «Huawei Technologies Kazakhstan» «LLP», «Binance Kazakhstan» sııaqty iri kompanııalarmen yntymaqtastyq jal­ǵasady. Búginde «Huawei» ser­tıfıkattalǵan kýrstary 35 joǵary oqý ornynda iske assa, «Binance Ka­zakhstan» qoldaýymen 22 joǵary oqý or­nynda aqparattyq tehnologııalar fa­kýltetteriniń oqytýshylary blokcheın-tehnologııalar boıynsha bilimin tolyqtyrdy. «OpenSearch» jobasyna IT salasyndaǵy stýdentterdi tartý jáne salalyq deńgeıde tájirıbe jınaqtaý maqsatynda mınıstrlik pen «Amazon» kompanııasy memorandýmǵa qol qoıyp, bıylǵy oqý jylynda 15 joǵary oqý orny «Google»-dyń jasandy ıntellekt kýrsyn engize bastady.

Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq peda­gogıkalyq ýnıversıteti men Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıteti «Google for education» qanatqaqty jobasyna qatysýy joǵary bilim keńistiginde jańa bilim daǵdylaryn ıgerýge yqpal etedi. Osy oraıda pedagog kadrlar daıarlaýda kósh basynda turǵan Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti bazasynda Lotarıngııa ýnıversıtetiniń (Fransııa) fılıaly ashylyp, eki ýnıversıtet arasynda yntymaqtastyq jasaldy. Bul baǵytqa 95 grant bólingen. Bilikti mamandar daıarlaý maqsatynda QazUPÝ-da bıyl rektor bastamasymen 2-4 kýrstyń úzdik stýdentterine «Abaı shákirtaqysy» taǵaıyndaldy. Munymen qosa ýnıversıtette Túrkistan, Almaty oblystarynan kelgen stýdentter kósh bastap tursa, bıylǵy oqý jylynda Almaty qalasynan túsken stýdentter qatary kóbeıgen. Jańa formasııaly pedagogtermen qamtamasyz etý maqsatynda Astanada Abaı ýnıver­sıtetiniń bilim fakýlteti ashylyp, 297 grant bólindi. Al bıylǵy oqý jylynan bastap pedagog daǵdylaryn shyńdaý úshin 1-kýrs stýdentteri mektepterde tájirıbeden ótedi.

Joǵary bilim berýde básekelestik kóshinde kóp arasynan oza shabý bilim sapasymen ǵana aıshyqtalmaq. Osy oraıda bilikti kadrlar daıarlaýda bilikti basshynyń róli joǵary ekenin kóre­miz. Respýblıkada bilikti basshylarmen qamtamasyz etý maqsatynda rektorlardy konkýrs arqyly taǵaıyndaý júıesi de ýnıversıtetterdi damytýda basymdyqqa ıe bolyp keledi. Osy negizde rektorlyq korpýs 50 paıyzǵa jańartylǵan. Al «Bolashaq» baǵdarlamasymen oqyǵan jastardyń da basshylyqqa kelýi bilim keńistiginde jańa múmkindikterge jol ashady degen senim mol.

Munymen qosa qazirgi kezde 15 óńirlik jáne 5 pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary iriktelip, akademııalyq sheber­lik ortalyqtaryn qurý kózdelip otyr. Osyǵan baılanysty Ǵylym jáne joǵa­ry bilim mınıstri S.Nurbek: «2029 jyl­ǵa deıingi Joǵary bilim men ǵylym­dy damytý tujyrymdamasynda «ýnıversıtet ǵylymy» bólimi kózdel­gen. Onda tehnologııalyq jáne ınjınırıng parkterin qurý, ýnıversıtetter men ǵylymı uıymdardy ınteg­rasııalaý, en­daýment-qorlardy qa­lyp­tastyrý sııaq­ty úsh negizgi baǵyt shoǵyrlanady. Memle­ket basshy­sy­nyń tapsyrmasy aıasyn­da ǵylymı zertha­na­lar men tájirıbelik-synaq ınfra­­qurylymyn damytýǵa maq­satty grant bólinip, ýnıversıtetter ja­nyn­daǵy ǵylymı-tehnologııalyq park­ter­di qoldaý baǵdarlamasy iske asa­dy. Baǵdarlamalyq-nysanaly qarjy­lan­dyrý aıasynda konstrýktorlyq bıýrolar, ınjınırıngtik orta­lyq­tar, bıznes-ınkýbatorlar, ınnova­sııa­lyq ortalyq­­tar, tehnologııa­lardy kom­mersııa­landyrý ­men transfert­teý­diń óńirlik ortalyq­ta­ry, jobalyq kon­strýktorlyq bıýrolar jumys isteýi úshin ýnıversıtet­­­­ter janyndaǵy ǵyly­mı-tehnologııalyq ­park­­ter men ınjı­nırıngtik ortalyq­­tar­­ǵa qoldaý kórsetý pysyqtalyp jatyr», dep atap ótken edi.

Stýdentter men jas ǵalymdar zertteý ekojúıesi men jańa tehnologııa­lardy damytý maqsatynda Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ, M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ jáne E.A.Bóketov atyndaǵy QarÝ-ge zertteý ýnıversıteti mártebesi berilip, Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetinde ınjenerlik bilim men ǵylymdaǵy jańa tehnologııalardyń ǵylymı zertteý haby quryldy. Bıyl bul oqý orny bazasynda Gonkongtiń «CityU» ýnıversıteti ashylǵany belgili. Endigi kezekte Qazaqstan men Ońtústik Koreıa arasyndaǵy yntymaqtastyq negi­zinde QazUTZÝ-da Koreıa ónerkásiptik ınstıtýtymen sırek metaldar orta­ly­ǵyn qurý jónindegi kelisim ja­sal­dy. Sarapshylar ýnıversıtetter baza­­syndaǵy zerthanalar jańa ınno­vasııalyq jobalarǵa serpin berip qana qoımaı, tehnologııa salasynda brend qalyptastyrý qajettigin alǵa tar­tady. Zamanaýı zerthanalarmen qam­tamasyz etý talantty jastardyń álem­­dik tehnologııalar kóshine ilesýge yqpal etedi. Ol úshin ınnovasııalyq qadamdarmen qatar stýdentterge qolaı­ly jaǵdaılardyń da jasalǵany kerek. О́ıtkeni kóp jaǵdaıda stýdentter zerthanada zertteýler júrgizip, óndi­rister­de tájirıbeden ótkennen góri kún­de­lik­ti áleýmettik jaǵdaıyna kóp kóńil aýda­ra­dy. Sondyqtan ýnıversıtetter bilikti maman, bolashaq ǵalym, óndiris ınjenerle­rin daıarlaýda ozyq tájirıbelerge nazar aýdarǵany abzal.

Joǵary oqý oryndary qaýymdas­ty­­ǵynyń prezıdenti Rahman Alshanov­tyń pikirinshe, elimizde óńdeý óner­kási­bin­de ­mamandar jetispeıdi. Kólik, agrarlyq sala, qurylys jáne basqa da sa­la­­larda shıkizatqa baǵyttalǵan ón­­­di­riske ónerká­sip ınjenerlerin daıar­­­­laý ýaqyt kúttir­meıdi. Qazirgi kezde shaǵyn jáne orta bıznes ­zamanaýı ma­man­darǵa muqtaj. «О́ki­nish­ke qaraı, ár­túrli saladaǵy kásiporyn­dar men aımaq­­tarda óndiriske baǵyttal­ǵan kadr­larǵa suranysty naqty anyqtaı ­almaı otyrmyz. Al jańa tehnologııalar­men jabdyqtalǵan óndiriste jumys isteýge ozyq tehnologııany ıgergen mamandar qajet. Al ol mamandardy daıarlaıtyn joǵary oqý oryndary. Sondyq­tan ýnı­versıtetter de, kásiporyndar da maman daıarlaý máselesinde ınnovasııalyq baǵdardy birlesip júzege asyrýy qajet», deıdi professor.

Mınıstrlik deregine súıensek, bıyl ozyq kadrlarmen qamtamasyz etý maq­satynda joǵary oqý oryn­dary­nyń, ákimdikterdiń jáne bıznes-qury­lym­darmen birlesip, «Mamandyǵym – bola­shaǵym» jobasy jalǵasyn tabady. Búginde Mańǵystaý, Atyraý, Aq­tóbe, Aqmola, Jetisý oblys­ta­rynda forsaıt-mektepter uıymd­asty­rylyp, 50 joǵary oqý orny jańa bilim baǵdarlamasyn engizip otyr. Al «EduSystem» kompanııasymen yn­tymaqtastyq aıasynda ınnovasııalyq baǵ­darlamalaý mektepteri ashylyp, 20 óńirlik ýnıversıtette iske aspaqshy. Ol Sh.Esenov ýnıversıtetinde qanatqaqty joba retinde júzege asatyn bolsa, Jez­qaz­ǵan qalasynda Ulytaý tehnıkalyq ­ýn­­ıversıteti, Qonaev qala­synda ınno­va­sııalyq ortalyǵy, jańa zamanaýı ýnı­versıteti bar akademııalyq qalashyqty turǵyzý jumystary júrip jatyr.

Qazirgi kezde joǵary oqý oryndarynda 200-den astam birlesken bilim baǵ­darlamalary men qos dıplomdy baǵ­dar­lamalar iske asa bastady. 8 myńnan astam bilim baǵdarlamasy engizilip, onyń 50 paıyzdan astamy jańartyldy. Osyǵan baılanysty sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıaldaryn ashý jal­ǵasady. Elimizdegi bilim júıe­sin damytý, halyqaralyq ozyq tájirı­beni transfertteý, sheteldik stýdentter­diń úlesin arttyrýǵa múmkindik bere­tin ynty­maqtastyq aıasynda 19 strategııa­lyq áriptestik, onyń ishinde 15 shetel­dik joǵary oqý oryndarynyń fılıal­dary, 8 strategııalyq seriktestikke basym­dyq berilip otyr. Osy rette ashylǵan ­De Montfort University Kazakhstan, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ bazasyndaǵy Ulttyq ıadrolyq zertteý ýnıversı­teti S.О́tebaev atyndaǵy Atyraý Mu­naı jáne gaz ýnıversıtetiniń bazasyn­daǵy Gýbkın atyndaǵy Reseı munaı jáne gaz ýnıversıteti, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnı­ver­sıteti bazasyndaǵy Arızona ýnı­ver­sıteti, M.Dýlatı atyndaǵy Taraz óńir­­lik ýnıversıtetiniń bazasyndaǵy D.Men­­deleev atyndaǵy Reseı hımııa-tehno­logııalyq ýnıversıtetiniń fılıaly, Qazaq ulttyq agrarlyq ǵylymı-zertteý ýnıversıtetiniń bazasynda ashylǵan Tashkent ırrıgasııa jáne aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý ınjenerleri ınstıtýty, Sh.Esenov ýnıversıteti bazasynda qazaq-nemis konsorsıýmy sheńberinde Berlın tehnıkalyq ýnıversıteti fılıalynyń ashylýy halyqaralyq keńistikte birlese maman daıarlaýǵa yqpal etedi. Endigi kezekte joǵary oqý oryndaryn ǵylymı zertteý formatyna kóshirý mindeti tur. Osy baǵytta sheteldik joǵary oqý oryndarymen, sondaı-aq Qazaqstanda oqıtyn sheteldik stýdenttermen ty­ǵyz yntymaqtastyqty damytý ýaqyt kúttirmeıdi.

Qazirgi kezde joǵary oqý oryndary stýdentterin baspanaǵa muqtajdyq alańdatady. Elimizde sapaly bilim alý­ǵa baǵyttalǵan tetiktiń biri – jataqhana­men qamtamasyz etý. Stýdentterdi jaı­ly turǵyn-jaımen qamtamasyz etý bar­lyq joǵary oqý ornynda qyrkúıek­tiń ortasyna deıin jalǵasady. Qazirgi kezde elimiz boıynsha 14 joǵary oqý ornyndaǵy jataqhanalarda kúrdeli jón­­­deý, 63 joǵary oqý ornyndaǵy 175 jataqhanada aǵymdaǵy jóndeý júr­gi­zi­lip jatyr. Desek te jataqhana jetis­peý­shiligi Almaty men Astanada ózekti bolyp otyr. Mınıstrlik joǵary oqý oryndarynyń ınfraqurylymyn ny­ǵaıtýǵa memleket-jekemenshik árip­testik tetigimen jumys isteı otyryp, nátı­je­sinde, 27 myń orynǵa arnalǵan 126 nysan, jyl sońyna deıin 10576 oryn­dy 27 jataqhanany paıdalanýǵa berý­di jos­par­lap otyr. Zamanaýı dızaında, jasyl kampýs tujyrymdamasyn júzege asyrý qolǵa alynyp, sheteldik stýdent­tik rezıdensııalar formatyna sáıkes keletin jataqhanalar salý kózdelgen. Oǵan mysal retinde Almaty qalasynda paıdalanýǵa berilgen «Emen» stýdentter úıin aıta keteıik. Narhoz aksıoneriniń qarajaty esebinen salynǵan jataqhana jalpy aýdany 8700 sharshy metrdi quraıdy. Munda 3, 5, 7 qabatty ǵımarattar kesheni bar. Stýdentter úıi jıhaz, tehnıka, klı­mattyq baqylaý jáne avtomatty órt són­dirý, jeke sanıtarlyq toraptarmen jabdyqtalǵan. Bólmege sandyq kod qulyptaryn, saýsaq izderin skanerleý arqyly kirýge bolady. Almaty men Astanaǵa oqý jyly basynda stýdentter kóptep keletindikten qazirgi kezde bir­yńǵaı koll-ortalyq pen ahýal ortalyǵy jumys istep jatyr. Alaıda stýdentter sanynyń jyl saıyn ulǵaıyp bara jat­qany jataqhana tapshylyǵy máse­lesin túpkilikti sheshýge múmkindik bermeıdi. Munyń naqty sheshimin sarapshylar óńirlerde joǵary oqý oryndaryn ashyp, ınfraqurylymyn damytyp, óndiris aýmaqtary shoǵyrlan­ǵan óńirlerge qajetti mamandardy daıar­laıtyn keńistikti barynsha jetildirý qajettigin alǵa tartyp otyr.

ALMATY