Týrıst tartýdyń tásili

О́ńirlik kásipkerler palatasy da osynaý mańyz­dy iske qal-qaderinshe atsalysyp keledi. Máselen, jýyr­da kásipkerler quqyǵyn qorǵaý uıymynda úshinshi megapolıs­tegi týrızm salasyn damytýǵa ar­nal­ǵan basqosý ótti. Atalǵan se­mınardy kásipkerler palatasy «Vızıt Shymkent» týrıstik-aq­­pa­rat ortalyǵymen birlesip uıym­dastyrdy. Mańyzdy is-sharaǵa kásipkerler uıymynyń salaǵa ja­ýapty qyzmetkerleri, «Saıram-О́gem» memlekettik ulttyq tabı­ǵı parkiniń ókilderi, etnograftar, týragenttik jetekshileri, gıdter men salalyq basqarma maman­dary qatysty.

Munyń aldynda kásipkerler palatasynda týrızm salasy keńe­si­niń otyrysy ótken edi. Onda týrızmge baılanysty birqatar másele talqylanǵan-dy. Osy jıyn­da qalalyq Týrızm, syrtqy baılanystar jáne kreatıvti ındýs­trııa basqarmasynyń basshysy Bek­sultan Ádilhanov baıandama jasap, týrızmdi damytý baǵytyndaǵy máse­­lelerdi ashyp kórsetken edi.

Basqarma basshysynyń aıtýynsha, Shymkenttiń týrıstik áleýeti joǵary. Statıstıkalyq derekke nazar salsaq, megapolıske keıingi 3 aıda 112 myńǵa jýyq týrıst kel­gen, onyń ishinde 104 myń adam ishki týrıst bolsa, 7 myńnan astamy – shetel azamaty. Sala ókiliniń málimdeýinshe, shaharda týrızmge qatysty jalpy quny 7 mlrd teń­­­geni quraıtyn 8 ınvestısııalyq ­joba júzege asyrylyp jatyr. Máse­len, megapolıste 2026 jylǵa ­qa­raı ­5 juldyzdy qonaqúı paıda­la­ný­ǵa beriledi dep kútilip otyr. Bul óz kezeginde qalaǵa shetelden saıahatshylar kóp keletinin jáne olarǵa jaǵdaıy keremet qonaqúı qajet ekenin bildiredi. Mine, osynaý suranysty qanaǵattandyrý maqsatynda Shymshahardan jáne bir bes juldyzdy qonaqúı boı kóteredi. Osy oraıda basqarma basshysy týrızm salasyndaǵy kásipkerlerdi jergilikti atqarýshy bılikpen birge tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteýge shaqyrdy.

Kásipkerler óz tarapynan saıa­baqtarǵa kópshilik tamaqtaný oryndaryn ornatý boıynsha usy­nystaryn aıtyp jatyr. Olar­dyń málimdeýinshe, bul óte ma­ńyzdy bastama, sebebi qydyryp kel­gen azamattar, ásirese, sheteldik týrıster birinshi kezekte tamaqtaný oryndaryn izdeıtini aqıqat. Ári jergilikti sheberlerdiń qolóner buıymdaryn satyp alýdy jón kóredi.

Degenmen bul usynysqa keı­bir memlekettik organdar kelispeı tur. Máselen, Jaıly ortany damytý basqarmasynyń ókilderi erek­she qorǵalatyn tabıǵat aımaqtary týraly zańǵa sáıkes, ol jerge dámhanalardy ornatýǵa bolmaıtynyn aıtady. Sonyń bir mysaly, shahardyń eń kórikti jer­leriniń biri dendrosaıabaq erekshe qorǵalatyn aımaqqa jatady. Sondyqtan da ereje boıynsha tamaqtaný orynda­ryn saıabaqtardyń ishinde emes, tek aýma­ǵynyń syrtynda, kólik turaǵynda ornalastyrý kerek. Onyń ózinde tek belgili bir ónimderdi ǵana satýǵa ruqsat beriledi.

Buǵan qosa osy kúnde Shym­kentte kreatıvti ındýstrııa salasy da ekpin alyp keledi. Bul baǵyt­ta atqarylǵan mańyzdy sha­rýa jeterlik. Aıtalyq týrızm, syrtqy baılanystar jáne krea­tıvti ındýstrııa basqarma­sy qa­lalyq kreatıvti ındýstrııa qaýymdastyǵymen birge Arbat de­malys aımaǵynda turaqty jár­meńke ótkizip turady. Jármeń­ke­de qolóner buıymdary satylyp qana qoımaıdy, sheberlik sabaqtary da qosa ótkiziledi. Basqarma basshysy málimdegendeı, endigi jerde megapolısten kreatıvti hab ashý máselesi josparǵa enip otyr.

Qala aýmaǵyndaǵy sanıtarlyq-gıgıenalyq núkteler jaıy da palatanyń keńesindegi talqylaýǵa túsken taqyryptyń biri boldy. Kásipkerler bul máseleniń asa mańyzdy ekenin atap ótti. Sebebi tazalyq júrgen jerge aýrý jolamaıdy. Bul birinshi qaǵıda bolsa, ekinshisi taza qalanyń sánin kórgen týrıster de ózderin jaıly sezine bastaıdy. Erteńgi kúni saıahatshylar qatarynyń molaıa túsýine de úlken septigin tıgizeri haq.

«Qala aýmaǵynda 50-ge jýyq dárethana bar. 13-i – parkterde, ­37-si joldardyń boıynda ornalas­qan. Olardyń jaǵdaıy qansha­lyq­ty talapqa saı ekeni zerde­len­di. Sonyń qorytyndysyna saı, aldaǵy ýaqytta tıisti jumystar qolǵa alynyp, sanıtarlyq eski núkteler jańartylady. Osy tusta aıta keterligi, qalalyq ákimdik tarapynan dárethanany kútip ustaýshy zańdy tulǵalarǵa aı saıyn sýbsıdııa qarastyrylǵan. Biraq oǵan ótinim bergen kásip­ker az bolyp otyr. Sonymen qatar saıabaqtardaǵy, týrıster kóp jú­retin kópshilik oryndardaǵy retsiz saýdamen kúresti de kúsheıte tús­tik», deıdi megapolıstiń týrızm sa­la­syna jaýapty basqarma basshy­sy Beksultan Ádilhanov.

Sonymen qatar eshqandaı organda tirkelmeı, zańsyz jumys isteıtin gıdtermen kúres máse­lesi de qoǵamda ótkir bolyp tur. Jaýapty mamandar ondaı gıdter anyqtalǵan jaǵdaıda dereý arada polısııaǵa habar berý kerektigin aıtady. Osyǵan oraı endi aldaǵy ýaqytta tirkelgen gıdter tizimi qaıta jańartylatyn boldy.

Al «Qazaqstandyq týrızm ındýstrııasy» respýblıkalyq qa­ýymdastyǵy» birlestiginiń ókili Romella Pak bolsa, jańadan ashylyp jatqan týrıstik agenttik ıelerine qujat almastyrýdy, esep-qısapty durys júrgizýdi oqy­typ-úıretý kerek deıdi. Sebebi tý­rıstik agenttikterde býhgalter­­lik esep-qısap durys bolmaǵan­dyq­tan kópshiligi jabylyp qalyp, bankrotqa ushyrap jatyr eken. Sonymen qatar týrıstik operatorlar men týrıstik agenttikter arasynda birtúrli túsinispeýshilikter bar kórinedi. Osyǵan baılanysty ­tamyz aıynyń basynda týrıs­tik operatorlar men agenttikter kez­desýi uıymdastyryldy.

Endi maqala basynda aıtyl­ǵan semınarǵa toqtalsaq, «Vızıt Shymkent» týrıstik-aqparat or­ta­lyǵy basshysynyń orynbasary Baǵdat Pardabaı osy jıynda Shym­kentke qydyryp keletin týrısterdi, ásirese, shetel azamattaryn qarsy alyp, kútýdiń ereje-qaǵıdala­ryn bekitip, qonaqjaılylyq pen qyz­met kórsetý sapasyn jaqsartý kerektigin alǵa tartty. Sebebi kez kel­gen elmen alǵashqy tanysý shekaradan, áýejaıdan bastalatyny aıan. Sondyqtan ushaqtyń tekpeshegi­nen túsip, áýejaı zalyna engen boıda týrıster qo­naq­jaılylyq qasıeti bo­ıyna sińgen qazaq deıtin darqan minez halyqtyń eline kelgenin bir­den sezinýi kerek. Mundaı úrdis Shyǵys Azııa elderinde jaqsy damy­ǵan. Japonııanyń, Ońtústik Koreıa­nyń áýejaıyna bara qalsańyz, ulttyq kıim kıgen, ulttyq aspapta oınaǵan jandar adam júregin birden jaýlap alady.

Týǵan jerdiń tabıǵatyn súıý, parkte qydyrýdy jaqsy kórý bir bólek, onda ózin-ózi qalaı ustaý kerektigin úırenýdiń eshqandaı artyqtyǵy joq eken. Máselen, «Saıram-О́gem» memlekettik ult­tyq tabıǵı parki ekologııalyq aǵartý jáne týrızm bóliminiń basshysy Qaljigit Qalybaev tabıǵat aıasynda demalýdyń tártibin bylaısha túsindirdi.

«Jalpy, qoryqtar, tabıǵı park­ter men rezervattar erekshe qorǵalatyn tabıǵat aımaqtary bo­lyp sanalady. Ol aımaqtarda demalýdyń ózindik erejeleri bar. Tabıǵaty ásem, kópshilik qyzyǵa­tyn demalys aımaǵynyń biri «Saı­ram-О́gem» tabıǵı ulttyq parki. Bizge týrıster, qydyrýshylar óte kóp keledi. Parktiń týrıstik rek­rea­sııa jáne shekteýli sharýashylyq aımaqtarynda qydyrýshylar demalyp, arnaıy oryndarda ot jaǵyp, tamaq ázirleıdi. Biraq ol tek park qyzmetkerleriniń nusqaýymen ǵana júzege asýǵa tıis. Basqa oryndarda ot jaǵýǵa, qoqys tastaýǵa múldem bolmaı­dy. Sonymen qatar bir top qy­dyrýshyny ertip aparatyn gıdter óz baǵyttary týraly aldyn ala habarlasa, al týrıster ózde­rimen birge mindetti túrde jeke qujattaryn alyp júrýi kerek. Bul erejeden Shymkent qalasyn­daǵy ekskýrsovodtar men gıdterdiń barlyǵy derlik habardar dep oılaımyn», dedi ol.