Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary bastalady

Namys pen jiger áıgilenbek

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev dúbirli dodaǵa daıyndyqty py­syqtaǵan keńeste baıraqty báseke joǵary deńgeıde uıymdastyrylyp, halqymyzdyń tereń tarıhy men mádenıetin, qonaq­jaılyq qasıetin kórsetýge tıis ekenin, meımandar men sportshylarǵa qajetti jaǵdaı jasaý asa mańyzdy ekenin eskert­ti. Saıystardy qabyldaıtyn ın­fraqurylym jańǵyrtylyp, sport keshenderine kúr­deli jóndeý qar­qyndy júr­gizil­di. Ulttyq oıyndardy qabyldaıtyn keshender mańynan jańa nysandar da soǵylyp, saıystar ǵana emes, mádenı is-sharalar ótetin etnoaýyl boı kóterdi.

Elimizde buǵan deıin qysqy Azııa oıyndary, stýdentter ara­­­synda búkilálemdik qysqy Ýnıversıada syndy dúbirli doda­lar joǵary deńgeıde uıym­dasty­ryl­dy. Endi mine, etnosport alam­a­ny­­nyń túńligi túri­letin de sát jaqyn.

Qashanda «toıdyń bolǵa­nynan boladysy qyzyq». Jumylǵan judyryqtaı ynty­maqpen ór­bigen ázirlik ju­mystary da tııa­naqtaldy. Uıym­­­das­tyrý alqasy barlyq sharany júıeli júr­gizilgenin aıtty. Kóshpeliler oıyndarynda saıysqa qosylatyn attar men qusbegilik dodasynda qyraǵylyǵy synalatyn qus­tardy ustaıtyn oryn qajetti ve­terınarlyq-sanıtarlyq stan­dartqa saı keledi. Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte V Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndaryn daıyn­daý jáne ótkizý jónindegi dı­reksııa basshysynyń orynbasary Abylaı Qondybaev pen «Ulttyq jáne at sporty túrleri ortalyǵy» RMQK dırektory Baqdáýlet Sá­bı­tov uıymdastyrý alqasy da, qaty­sý­shylar da saqadaı-saı ázir ek­enin jetkizdi

Sýretti túsirgen – Erlbol ERDENBEK

A.Qondybaev dúbirli alamanǵa jalpy sany 560 at ákelingenin atap ótti. Onyń ishinde 114 júı­rikti at sporty oıyndaryna qa­tysatyn ulttyq qurama mú­sheleri minip shyqsa, 300-ge jýyq qylquıryq kóshpeliler oıyndaryna qa­tysatyn sheteldik ko­mandalarǵa ýaqytsha beriledi. Qyrǵyzstan, Mońǵolııa, Qytaı syndy elderden keletin delegasııa óz attaryn minip shyǵady. Etnosport alamanyna qatysatyn attardyń barlyǵy da «Arǵymaq» at sporty kesheninde jáne «Qazanat» ıppodromynda arnaıy soǵylǵan qorada turady.

Al dástúrli ańshylyq óner sa­ıy­synda («Qusbegilik») kórer­mender 45 qyrannyń ónerin tamashalaıdy. Bul ult­tyq quramanyń qustary, sondaı-aq Moń­ǵolııa men Qyrǵyzstannan qyrandar, suń­qarlar men qarshyǵalaryn qusbegiler ózderi ákelmek. Bir aptaǵa ulasatyn aıtýly is-sharada 1 300 erikti jumyldyrylady. Aby­laı Qondybaev eriktiler bir­­neshe baǵyt boıynsha qyzmet atqaratynyn aıtty.

«Dodaǵa deıin úmitkerlerden 4 500-den asa ótinim kelip túsken, onyń ishin­de Qyrǵyzstan, О́zbek­stan, AQSh, Túrkııa, Germanııa, Fransııa, Ispanııa, Ońtústik Koreıa, Túrikmenstan, jáne Gana Res­pýblı­kasynan da erikti bo­lý­ǵa yqylas tanyt­qandar bar. Irik­teýden ótken kómek­shiler endi qo­naqtardy qarsy alý, sporttyq alań­­­darda jumys isteý, transport, tamaq­tandyrý baǵyttary bo­­ıyn­sha jumys atqarady», dedi ol.

Atalǵan dıreksııa ókili er­teń saltanatty ashylý rásimi ótetin «Astana Arena» stadıonyna qa­tysýshylardy avtobýspen jetkizý qyzmeti iske qosylatynyn aıtty. Kórermenderge etnoaýy­l, «Qazanat» ıppodromy, «Ar­ǵy­maq» at sporty keshenderine óz kólikterimen barýǵa ruqsat etil­meıdi. Oıyndar kezinde qoǵamdyq avtobýstar esh kedergisiz óz kes­te­simen qatynaıdy. Sondaı-aq 7–13 qyrkúıek aralyǵynda, ıaǵnı jarys kúnderi kórermender úshin arnaıy shatl bass uıym­dastyrylady.

«Ár kúni saǵat 08.00-den 21.00-ge deıin «Astana Arena» stadıony, EKSPO jáne respýblıkalyq Bas meshitte avtobýstar jan­kúıerlerdi osy sporttyq ny­sandarǵa aqysyz tasymaldaıdy. Odan basqa qala­lyq qoǵamdyq kólikter aqyly túrde atal­ǵan úsh nysanǵa barady», dedi spıker.

2014 jyldan beri turaqty ótip kele jatqan kóshpeliler oıyndarynda 21 sport túrinen 97 medal jıyntyǵy sarapqa salynady. Astana tórin usynatyn dúbirli dodaǵa 89 elden 2 430 qatysýshy tirkelgen. Onyń ishinde jattyqtyrýshylar, sport­shy­lar, mádenı jáne ǵy­lymı jo­balarǵa qatysatyn ǵa­lymdar, zertteýshiler de bar. Medaldiń jalpy sany – 581 dana. Dúnıe­júzilik kóshpeliler oıyndarynyń júlde qory – 250 mln teńge. Syı­aqy qarajaty oıyndardyń bas seriktesi «Halyq bank» tarapynan bólinip otyr.

Ǵylymı baǵdarlamaǵa 12 elden 75 qa­tysýshy tirkelgen. Konferensııa 9 qyr­kúıek kúni ótse, mádenıet baǵyty boıynsha Etnoaýylda 100-den asa mádenı is-sharaǵa 5 600 qatysýshy úles qosady. Onyń ishinde etnostyq mádenı top ókilderi men dástúrli hám estrada ánshileri, bıshiler bar. Etnoaýyl búginnen jumysyn bastaıdy.

A.Qondybaev is-sharaǵa daıyn­­dyqtyń sońǵy kezeńi qar­qyndy júrgizilgenin atap ótip, aqpa­rattyq qoldaý kórsetip, ma­ńyz­dy oqıǵany nasıhattap júr­gen BAQ ókil­derine dıreksııa ujymy atynan alǵysyn bildirdi.

«Biz Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­darynyń ashylýyn asyǵa kútip otyrmyz. Osy aıtýly oqı­ǵa qarsańynda daıyn­dyq qyzý júrip jatyr jáne biz qaty­sý­shy­lardy joǵary deńgeıde qarsy ala­tynymyzǵa senimdimin», dedi ol.

Qonaqtardy qabyldaý úshin elorda­daǵy 20 qonaqúı men 331 kólik quraly jumyl­dy­rylady. Qatysýshylar úshin qo­naqúılerden sporttyq nysan­darǵa arnaıy shatl basstar uıymdastyrylady.

«Erteń Qazmedıa ortaly­ǵynda jýrna­lısterdiń aqparat taratýyna yńǵaı­ly bo­lýy úshin oıyndardyń ashylý saltanaty tikeleı efırden kórsetiledi. Sonymen qatar Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary kezinde «Qazanat» ıppodromynda, J.Úsh­kempirov atyndaǵy Jekpe-jek saraıynda, «Alaý» muz aıdyny keshe­ninde baspasóz orta­lyqtary jumys isteı­di. Etno­aýylda arnaıy stýdııa retinde jab­­dyq­­­talǵan kıiz úı qu­rylady», dedi A.Qondybaev.

Spıker oıyndardan aqparat taratýǵa tek otan­dyq qana emes, ha­lyqaralyq BAQ ókil­deriniń de qyzyǵýshy­lyǵy joǵary ekenine toqtaldy. Baspasóz ak­kredı­tasııasyna jalpy sany 64 elden 1 185 ótinim túsken. Olardyń ishinde CNN, BBC, Euronews jáne t.b. álemdik jetekshi aqparat qu­raldarynyń ókil­d­eri de bar.

A.Qondybaev kóshpe­liler oıyndaryn tamashalaýshylar úshin naýryz aıynyń sońyn ala bıletter satyla bastalǵanyn aıtty. Eresekterge ar­nalǵan bı­letteriniń quny 500-den 15 000 teńge aralyǵynda satylady. Al bıletterdiń ortasha baǵasy – 3 600 teńge. Zeınetkerler men múmkindigi shekteýli jan­darǵa, oqýshylarǵa jeńil­dikter qarastyrylyp, bılet baǵasy arzan­datylady. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Ult­tyq jáne at sporty ortalyǵynyń dırektory Baqdáýlet Sábıtov Qazaqstan qura­masyndaǵy 216 sportshy 21 sport túrinen de dodaǵa qosy­latynyn atap ótti.

«Bıyl aqpan aıynan beri 11 ulttyq sport túrleri boıynsha 42 oqý-jattyǵý jıyndary ótti. Astana qalasynda barlyq 21 sport túrinen komanda músheleri ázir­lik­terin pysyqtap, erteń bas­talatyn dúbir­li dodada el úmitin aq­taıtynyna senim bildiremiz», dedi B.Sábıtov.

Búgin «Kóshpeliler ǵalamy» etnoaýyl­dyń sal­tanatty ashylý rá­simimen bastalatyn dú­birli doda 13 qyr­kúıek­ke deıin jalǵa­sady.

Joryqtyń mándi máresi

Kóshpeliler oıynda­rynyń qarsańynda bas­talǵan halyq­ara­lyq ma­rafon-báıge búgin máresine jetedi. Sol­tús­tik Qa­zaqstan obly­synyń Botaı qo­nysynan bastalǵan bes kúndik báıge elordada aıaqtalady. Kún saıyn 100 shaqyrymdy óndirgen qaty­sýshylar attarynyń tasyr­qamaýyn tilep, júlde qory qo­maqty do­danyń báı­gesin ol­jalaý­dan úmitti.

«Uly dala joryǵy» halyq­aralyq marafon-báıge bıyl tuńǵysh ret uıym­dastyrylyp otyr. Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndaryna oraı atqa qonǵan shabandozdar jer apshysyn qýyryp kómbege taıap keledi. Halyqaralyq marafon-báı­gege qosylǵan Qyrǵyzstannyń qurama ko­man­dasynyń qarqyny qatty bolǵan edi. Topty bastap, úsh kezeńdi de ózgelerden oq boıy ozyp kelgen Qyrǵyzstan quramasy kóshbasshylyq ataq­tan aıyryldy. Se­bebi keshegi tórtinshi kezeńde komanda sha­ban­dozdarynyń bir emes, úsh aty birdeı saıystan shyǵyp qaldy. Jańa qyrǵyz tuqymdy jylqylaryn mingen shabandozdardan jasaqtalǵan komandany bastap kelgen bapker Jeńisbek Batyrqulov úsh ke­zeńdi kóshtiń aldynda júrgen shákirt­teriniń talpynysyna qýanǵanyn, biraq at­tarynyń boldyryp álsizdik tanytqanyna óki­nish bildirdi.

«Áttegen-aı deımiz, «bil­meıtin jerdiń oı-qyry kóp» degen. Biz mundaı joryqqa tuńǵysh ret qatysqandyqtan tá­jirıbe kemshin tústi. Tór­tinshi kezeńde úsh atymyz tasyrqap sa­ıys­tan shyǵaryldy. О́ki­nishti, árıne. 500 sha­qyrymdyq ma­ra­fon-báıgeniń kóp bóligin eńserip, má­rege jaqyn qalǵanda osyndaı kúıge tap boldyq. Dese de As­tana qalasyna deıin qalǵan eki arǵy­ma­­ǵymyzben shaýyp baramyz», dedi bapker.

Joryq saıysynyń bas dárigeri Erke­bulan Qosaev shabandoz da, olar taqym­daǵan arǵy­maqtar da qatań baqy­laýda bolatynyn aıtady.

«Botaı qonysynan Astana qalasyna deıin 500 shaqyrym qa­shyq­tyqtyń baǵyty arnaıy kartaǵa syzylyp belgilengen. Shabandozdardyń árqaısysyna da karta beriledi jáne attarǵa chıp ornatylǵan. Moıyn múshesine, qalyń etine batyrmaı teriniń astyna or­natylǵan chıp arqyly olardyń ár 100 shaqyrymdy qalaı júrip ótkenin monıtordan baqylaımyz. Qatysýshylar karta boıynsha qansha shaqyrymdy shaýyp ótti, bolmasa neshe ýaqyt bóken jeliske salǵanyn, tipti órge kelgende ógizaıańmen júrgen ýaqyttarynyń barlyǵyn chıp arqyly esepke alamyz. Baǵyttan adasyp qıys ketse, keıin ol másele de tóreshiler alqasynyń otyrysynda talqylanady. Chıp salýdaǵy maqsat – qatysýshylardyń orta jolda at aýystyryp minýine jol bermeý. Márege jetken soń kelesi kezeńdi bastamas buryn shabandozdardyń densaýlyǵyn, attardyń jaǵdaıyn veterınar mamandar jiti baqylap, syr­qatyn baıqasa, saıysqa ji­bermeıdi», dedi E.Qosaev.

Halyqaralyq marafon báı­geniń bas tóreshisi Serik Ábja­nov saıys ádiletti ótip jatqanyn atap ótti.

«Bul báıge emes, joryq. Muny shatastyrmaý kerek. Basty maqsat komandadaǵy bes attyń da tórt kózi túgel kómbeden kórinýi kerek. Biraq keı komanda mú­­sheleri ýaqyttan utamyz dep tipti 50 shaqyrymdy bir saǵattan asa ýaqyt­ta óndirip, attaryn zoryqtyryp ta alǵany jasyryn emes. Tórtinshi kezeńde qatysý­shylar Jaltyr eldi mekeninen shyǵyp, Toǵanasqa deıin 100 shaqyrym joldy júrip ótti. Jolaı baǵyt boıynsha birneshe sýat, baqylaý pýnkti or­­nalasqan. Joryq erejesi boıynsha qatysýshylar attary shóldemese de sýatqa aıaldaýǵa mindetti. О́ıtkeni shabandozdyń jaǵdaıy qalaı ekenin de baqy­laýǵa mindettimiz. Eger adasqan jaǵdaıda osy baqylaý pýnktindegi mamandar baǵytty kórsetip jón silteıdi», dedi bas tóreshi.

S.Ábjanov qatysýshy koman­dalarǵa erejeni buzsa, aıyppul salynatynyn da eskertti. Tipti buǵan deıin birneshe komanda aıyp arqalap ta úlgeripti. Mysa­ly, ár kezeńdi bastar aldynda komandalar rettik sany boıynsha máreden joryqty bastaıdy. Sol ýaqytta daıyn bolmaı keshigip shyqsa, aıyp arqalaıdy. Veterınarlyq ba­qylaý ortalyǵynyń mamandary tekseretin mezette attaryn ákelmese de upaıy tómendeıdi.

Halyqaralyq marafon-báı­­gesiniń erejesi boıynsha sońǵy márege deıin, ıaǵnı 500 sha­qyrymdy komanda múshe­leriniń keminde úsheýi júrip ótýi mindetti. Eger úsh nemese tórt aty orta jolda saıystan shyǵyp qalsa, báıge beril­meıdi.

AQSh quramasy keldi

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda kókpardan dodaǵa qosylatyn AQSh quramasy keshe elordaǵa ushyp keldi. Kov­boı­lardy astanalyqtar saltanatpen qarsy alyp, án-jyrdan shashý shashyp, ulttyq taǵam túrlerinen dám tatqyzdy.

Etnosport alamanyna úshinshi márte kelgen kovboılar buǵan deıin qyrǵyzdyń kókbóri oıynynan dodaǵa qosylyp ysyldy. Amerıkalyq kókparshylar naý­ryz aıynda Astanaǵa arnaıy kelip, kókpardan ulttyq qurama múshelerimen joldastyq kezdesý ótkizip, tól oıynymyzdyń qyr-syryn úırengen edi. Kóshpeliler dodasyna AQSh quramasyn bastap kelgen komanda kapıtany Skott Sımmerman kókpar oıynyna bozbala shaǵynan qyzyqqanyn, at ústindegi eptilik pen bilek kúshi synalatyn saıystyń ádis-tási­lin komanda músheleri de táýir meńgergenin aıtty.

«Kókpar sportyna degen qyzyǵýshylyq bizdi Qazaqstanǵa bastap ákeldi. Kovboı­lardyń qalaı oıqastaıtynyn pash etemiz, bastysy, biz minetin arǵy­maqtar álsiz bolmasa eken deımiz. Dúbirli dodada úzdik­ter qatarynan kó­rinýge barymyzdy salamyz. Jan­kúıerlerimizdiń senimin aqtap, kórermenderge tartysty oıyn syı­laǵymyz keledi», dedi S.Sım­merman.