«Bir aýyl – bir ónim» jobasynyń úzdikteri

Jalpy, buǵan deıin megapo­lıste kásipkerler palata­synyń qoldaýymen «Bir aýyl – bir ónim» jobasynyń jármeńkesi uıymdastyrylǵan bolatyn. Onda 40-qa jýyq kásipkerdiń arasynan 10 qatysýshy alǵashqy irikteýden ótken edi.

Brend-komıtet otyrysynda sol 10 úmitker ózderiniń ónimderin sarap­shylarǵa tanystyrdy. Olardyń arasynda kıiz, bylǵarydan jasalǵan buıym­dardan bastap ulttyq naqyshtaǵy kıim­der, kádesyılar men keramıka zattary, adam aǵzasyna paıdaly azyq-túlik ónimderi boldy. Sonymen komıssııa músheleri solardyń arasynan eń úzdik degen úsheýin tańdap aldy.

«Kásipkerlerdi qoldaý sharalary úzdiksiz jalǵasa beredi. Iаǵnı isker aza­mattar qandaı da bir quqyqtyq, kon­sýltatıvtik nemese qarjylaı kómek boıynsha palataǵa júginýine bolady. Keńes berý, qujattardy rásimdeý, jobalardy súıemeldeý jaǵynan da kásipkerler uıymy árdaıym bıznes ókilderine járdemin berip otyrady. Jalpy, ereje boıynsha «Bir aýyl – bir ónim» jobasyna qatysýshy úmitkerlerdiń ónimderi birqatar talapqa saı bolýǵa tıis. Naqty aıtqanda, ónim nemese taýar jergilikti shıkizattan jasalǵan, óndiris barysynda qarapaıym quraldar men mehanızmder qoldanylǵan, eń sońǵysy, ónim múmkindiginshe jergilikti óńirdiń ereksheligine saı bolýy qajet. Degen­men ónim jasaý barysynda jergilikti shı­kizatpen birge qosymsha basqa jaqtan ákelingen materıaldardy da paıdalanýǵa ruqsat. Máselen, jergilikti bylǵary­dan jasalǵan sómke, aıaqkıim, ámııandar­ǵa ilgek, qulyp nemese áshekeı sekildi qosymsha materıaldardy qoldansa bolady», dedi Shymkent qalasy kásipkerler palatasynyń dırektory S.Adambekova.

Kezdesý barysynda úmitkerler brend-komıtet múshelerine óz ónimderin jeke-jeke tanystyryp shyqty. Kásipkerler sarapshylarǵa taýarlardyń óndirisi men onyń tutynýshyǵa qajettiligi jóninde baıandap, aldaǵy kúnniń josparlary­men bólisti. О́z kezeginde komıtet múshe­leri árbir úmitkerge qosymsha suraq­tar qoıyp, jobalary boıynsha oı-pikirlerin aıtyp, qajetti keńesterin usyndy.

Brend-komıtet otyrysy­nyń qory­tyndysy boıynsha 3 kásipker úzdik dep tanyldy. Olar: taqııalar men kıim­derdi ulttyq naqyshta bezendire­tin «Zamanova», tabıǵı bylǵarydan ámııandar men sómkelerdi qoldan tige­tin «Alımbaev N.A», sondaı-aq taǵam­dyq tabıǵı paıdaly jylqy men qus maıyn ázirleıtin «Salma» jeke kásipker­lik nysandary.

Úzdik qatysýshylarǵa «Atameken» UKP salalyq departamentteri tarapynan tıisti kómek qarastyrylaty­ny, óndiristi keńeıtýge, qajet bolǵan jaǵdaıda eksportqa shyǵarýǵa qoldaý kórsetiletini jaıynda málim etildi. Jalpy, brend-komıtet músheleri oty­rysqa kelgen barlyq úmitkerge kásip­terin ári qaraı damytý, ónimderiniń naryqtyq áleýetin arttyrý boıynsha tıisti keńestik-konsýltatıvtik kómek­terin usyndy.

Aıta ketý kerek, «Bir aýyl – bir ónim» jobasy elimizde Úkimet bekitken 2021–2025 jyldarǵa arnalǵan kásipker­likti damytý ulttyq jobasyna negizinde ázirlenip, «Men – kásipker» atty sharasy aıasynda ótkiziledi.

Biz konkýrs jeńimpazdarynyń biri­men suhbattasyp, búginde atqaryp otyr­ǵan jumystary men keleshektegi jos­parlary týraly suraǵan edik. Bıomaı ­saýda belgisi bar kompanııa negizin qa­laý­shy Esenkúl Janpeıisova jańa jo­ba­syn bastaýǵa utyp alǵan tegin grant qarajaty túrtki bolǵa­nyn jetkizdi. Kásipker kelinshek jylqy, taýyq, kúr­ke­taýyq maılaryn tushytyp satady. Bylaı qaraǵanda qarapaıym bıznes bolyp kóringenimen, bul ónimder­diń tu­ty­nýshylary az emes. О́ıtkeni qazirgi tań­da piste maıdyń densaýlyqqa zııany bar ekenin túsine bastaǵan jurt aǵzaǵa paıdaly tórt túlik maldyń maıyn qol­danýǵa kóship jatyr. Salamatty ómir saltyn ustanǵan azamattardyń qatary artqan saıyn kásipkerdiń de tabysy ulǵaıyp keledi.

«Piste maıdyń, jalpy ósimdik maı­larynyń qatty temperatýrada qyza­tyn bolsa adam densaýlyǵyna zarar ákele­tin tustary bar ekenin burynnan estýshi edim. Keıin mamandardan surastyryp, ózim de ǵalamtor ıirimderin sharlap, shynymen de tabaǵa qýyrǵanda joǵary temperatýra áserinen piste maıdan ­zııandy koanserogen bólinetinin bildim. Sóıtip, Shymkentte jylqy maıyn tushy­typ saýdaǵa shyǵaryp júrgen bir azamattan satyp alyp kúndelikti taǵam ázirleýge paıdalanyp júrdim. Keıin kele ony bazardan satyp alyp ózim de daıyndasam bolatyn shyǵar degen oı keldi. Solaı jasasam baǵasy arzanǵa túsetin boldy. Shynymen de alyp bara jatqan túk qıyndyǵy joq eken. Birinshi kezde ózim ázirlep, asyna qoldanyp júrdim. Artynsha kórshilerim de surastyryp, tipti menen bir-eki daıyndaǵan ónimderimdi satyp ala bastady. Sodan bir kúni nege osyny kásipke aınaldyryp, tabys tabýdyń kózi etpeske degen oı keldi. Dereý kúıeýimmen aqyldasyp, osy jobany bıznestiń bastaýyna aınaldyrýǵa kiristik. О́zim kópbalaly anamyn. Jeke baspanamyz joq. Páter jaldap turatyn edik. Artyq qarajat bizde qaıdan bolsyn. Osyndaı bıznes bastamalarǵa tegin grant beredi eken degendi estip, sol konkýrsqa qatysyp kórdim. Buıyryp turǵan shyǵar, baıqaýda jeńimpaz atanyp, 1 mln 225 myń teńge grantqa qol jetkizdim. Osydan úsh jyl buryn grant qarajatynyń kólemi osyndaı soma edi. Osy aqshaǵa negizgi kerekti dúnıelerdi satyp aldym. Ol gaz plıtasy, et týra­ǵysh, tońazytqysh, temir ydystar, basqa da maıda-shúıde zattar edi. Osy kúnde bıznesti bir jolǵa qoıyp, paıdasyn kórip jatyrmyz. О́ndiris aýqymy artqandyqtan, qazir burynǵydaı jylqy maıyn bazardan baryp satyp almaımyn Túrkistan oblysy Saıram aýdanyndaǵy mal soıatyn sehtan baryp mol qylyp satyp ákelemin. Birden kóp alǵan soń baǵasy da arzan túsedi. Iаǵnı jylqy malynyń ıeleri maıdy kóterme baǵamen beredi. Kúrketaýyq maıyn búkil elimizge belgili kásiporyn «Ordabasy qustan», taýyqtyń maıyn Tarazdaǵy «Adelıa Agronyń» óndiris sehynan aldyramyn», dedi kásipker áıel.

Esenkúl Shymkenttegi M.О́tebaev atyndaǵy kolledjde esepshi mamandyǵy boıynsha bilim alǵan. Oqýyn jalǵas­tyryp, joǵary bilimniń dıplomyn alýǵa umtylǵan eken, biraq bir sebeptermen ýnıversıtetti támamdaı almaǵan. Orta býyndy maman retinde qalyp qoıdy. Alaıda bul mamandyqpen eshqashan jumys istemegen. Jary Sabyrbek fır­mada beınebaqylaý kameralaryn ornatý isi boıynsha maman bolyp iste­gen. Qazirgi tańda áıeliniń janynda bız­nesti júrgizýge taptyrmas kómekshi bolyp otyr. Isker áıeldiń aıtýynsha jylqynyń maıynan aıyna 1 tonnaǵa jýyq maı tushytady. Kúrketaýyq pen taýyqtyń maıynan da solaı, bir aıda 1 tonnadaı maı eritedi. Sonymen bir­ge, sary maıdy tushytyp, ony da satady. Qoldyń taza sary maıy bolǵandyqtan, onyń tushytylǵan túriniń baǵasy da qymbatyraq. Jarty lıtriniń ózi 4,5 myń teńge eken. Bul maıdy da negizinen tamaq ázirleýge paıdalanady. Ol piste maıǵa qaraǵanda eshqandaı zııansyz deıdi. Sebebi qansha qatty temperatýrada qyzdyrsa da piste maı sekildi ózinen kanserogender, ıaǵnı zııandy zattar bólmeıdi.

Otbasylyq bul bıznes jobanyń bir aılyq tabysy 1 mıllıon teńgeden asady. Demek aı saıyn bul shańyraqqa 1 mıllıon teńgeden kóp tabys kirip tur. Osy tabystyń arqasynda kásipker qarjynyń joqtyǵyna baılanysty toqtap qalǵan jeke baspanasynyń qury­lysyn biti­rip aldy. Qazir olar ózderiniń jeke úıin­de turady. Páter jaldap tur­ǵanda maıdy dál esiginiń aldynda tushy­typty. Negizinde mundaı taǵamdyq ónimge sapa sertıfıkaty qajet-aq. Ol erteńgi kúni taýardy qınalmaı dú­ken­derge satýǵa, naryqtaǵy saýdasyn keńeı­týge óte kerek. Osy qujatty alý úshin kásipker kelin­shek tıisti organǵa habarlasqan. Alaıda olar ónim jeke sehta shyǵa­rylmasa eshqan­daı ser­tıfıkat beril­meıtinin ­alǵa tartypty.

Bul jerde óńirlik kásipkerler palatasy kómekke kelip otyr. Olar kásipker­ge jergilikti baǵdarlama boıynsha aren­daǵa seh taýyp berýge ýáde beripti. Jal­daý qunynyń az ǵana bóligin kásipker ­ózi tólese, qalǵanyn memleket óz esebinen ótep beredi eken. Kásipkerler palatasy bul kompanııaǵa kóp kómegin tıgi­zip otyr. Ár alty aı saıyn býhgalter­lik esep­ti tapsyrýdy palata mamandary óz moı­nyna alǵan. Kásipker «Kaspi Pay» qo­sym­shasymen tólem júrgizip, tap­qan ta­bysynyń 4 paıyzyn memleketke salyq retinde tólep otyrady. Osy salyq­tyq esepti de palatanyń ózi tapsyrady eken. Kásipkerler quqyǵyn qorǵaýshy uıym jeke kásipkerdiń bıznesin ári qa­raı keńeıtý úshin 5 mln teńgelik tegin grant kon­kýrsyna qatysýǵa keńes berip, oǵan qa­jetti bıznes-jobany ázirlep berýge qol alysypty. Isker áıel sol konkýrs­qa baılanysty palata­nyń oǵan arnaıy shaqyrýyn taǵatsyzdana kútip júr.

Kásipker janyna taǵy bir kómekshi alǵan. Oǵan tıisti jalaqysyn tólep tu­rady. Biraq jeke kásipkerlik qujaty bar isker azamat eger qasyna bir adamdy jumysqa alsa, sol jumysshynyń aı­­lyq jalaqysyn memleket sýbsıdııa ese­­binde tólep beretin arnaıy jeńildik ba­­ryn keıin bilgen. Qujatty keshteý tap­­­syrǵandyqtan bul jeńildikke ilige al­­­mapty. Kásipker kelinshektiń endigi ar­­many – óndiris qýatyn arttyryp, ónim túr­­­lerin kóbeıtip, bazar men jergi­likti dú­­ken­derdi halyq densaýlyǵy­na paıdaly­ ta­­­ǵamdyq taza maılarmen qamtamasyz etý.­

«Bizdiń maqsat tek tabys tabý emes, sonymen qatar bul jobany halyqtyń densaýlyǵyn oılaý nıetimen de iske asyryp jatyrmyz. Jasyratyny joq, búgin­gi tańda halyq arasynda ártúrli aýrý kóbeıip ketken. Osy kúnde ekiniń biri­niń baýyry, búıregi, asqazany aýyrady. Ol birinshi kezekte durys tamaqtanbaý­dyń saldarynan bolyp otyrǵan teris jaǵ­daı. Kópshiligimiz oılaǵandaı baýyrǵa zııan ákeletin alkogoldi ishimdikpen birge kúndelikti taǵam ázirleýge paıdalanatyn ósimdik maılary da bar eken. Olardyń zaýaly birinshisinen asyp túspese, kem soqpaıdy. О́ıtkeni alkogoldik sýsyndy adam anda-sanda bir ishse, ósimdik maılaryn kún saıyn qoldanady. Úlkenderden buryn balalardyń densaýlyǵyn oılaýymyz kerek. «Bala – bizdiń bolashaǵymyz» demekshi, búginnen solardyń tamaǵyn jaqsartsaq, keleshekte elimizge saý urpaq jasaqtaımyz.

Bizdiń ata-babalarymyz óte dana bol­ǵan. Olar ósimdik maılaryn qol­dan­baǵan. Tek maldyń maıyn paı­da­lanǵan. Onyń medısına ǵylymy bo­ıynsha aǵzaǵa sińýi óte jyldam ekeni baıaǵyda-aq dáleldengen. Buryndary apa-ájelerimiz qazannyń astyna ot ja­ǵyp, maı shyjǵyrtyp otyratyn. Sóıtsek, solardyń istegeni durys eken. Búgingi medısına ony endi aıtyp otyr. О́zimniń de kezinde asqazanym kóp aýyratyn. Jaqpas bir nárse jep qoısam, asqazanym qyjyldap shyǵatyn. Myna maldyń tushyǵan maıynan as jegeli qyjyl, asqazan aýrý degendi umyt­tyq. Bizdiń ónimdi alatyn klıentter de den­saýlyqtary jaqsaryp qalǵanyn aıtyp, alǵystaryn bildirip jatady», dedi kásipker kelinshek.