Adam balasynyń júreginde qadir tutyp, qurmetteıtin eki uǵym bolsa, sonyń biri ustaz dep oılaımyn. Sebebi ol qaı zamanda bolsyn qasıetti, qadirli. Uly mamandyq ıelerine degen qurmet yqylym zamannan solaı. Sondyqtan bolar, «Ustazdan tárbıe alǵan» nemese «ustaz aldyn kórgen» degen sózder qulaqqa «ana tárbıesin alǵan» degendeı jyly estiledi. Degenmen adam ómirinde iz qaldyrǵan ustazdardy umytý múmkin emes.
Menińshe, ómirdiń alǵashqy qadamyn aıqyndap, taǵdyrdyń san qyrly syryn bilgizip, jan dúnıeńe nurly shýaq túsirip, adamgershilikke baýlyǵan jannyń beınesi kóńil tórinen árqashan oryn alady. Ol ár balanyń janyna bilim dánin seýip, ár shákirtin aıalap, ómir atty sheksiz ǵalamǵa topshysyn qataıtyp ushyrady. Dálirek aıtsam, adamdy ómir súre bilýge tárbıeleıdi. Boıyndaǵy asyl qasıetin shákirtterine sińiredi.
Men ómir jolymda kezdesken barlyq ustazymdy qadir tutyp, úlgi etemin. Mektepte bilim bergen muǵalimderim bir bólek bolsa, joǵary oqý ornynda dáris oqyǵan oqytýshylarymnyń orny, tipti erekshe. Bir jaǵynan, ózimdi myqty ustazdardan joly bolǵan shákirt sanaımyn. Qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde oqyǵan jyldarymyz qyzyq pen taǵylymǵa toly edi. О́ıtkeni mekteptiń ustaz degen qudiretti mamandyqty tańdaýyma yqpaly tıse, ýnıversıtet ustazdary bilimimdi shyndap, ǵylym jolyna túsýime yqylas tanytty. Olardyń esimin búgin aıryqsha maqtanyshpen shákirtterime, áriptesterime aıtyp júremin. Ony aıtqan saıyn rýhanı kúsh alamyn.
Adam eseıgen saıyn ótken ómirine, júrip ótken jolyna baǵa beredi. Sondaı kezeńde ózim jıi eske alyp, tulǵasyn ómirime pir tutatyn aıaýly ustazymnyń biri – Ǵabdolla Qalıuly.
Bul kisiniń adamǵa úlgi bolar qasıeti óte kóp. Tabıǵat-ana tulǵasyna laıyq túr, aqyl, bilim, bilik, ustamdylyq, ulaǵattylyqty aıamaı bergen. Ǵabdolla Qalıuly júregindegi shákirtine yqylas-nıetin qas-qabaǵymen uqtyratyn. Eshqashan urysyp, zekimeıtin. Áldekimder sııaqty kóptiń kózinshe muqatqan da emes. Ol kisi bizge tórtinshi kýrsta «Qazaq ádebı tiliniń tarıhy» páninen dáris oqydy. Aǵaıdyń sabaǵyn asyǵa kútemiz. Onyń dáris oqýy da erekshe. Telegeı teńiz bilimdi azamat bizdi áp degennen bekzat bolmysymen baýrap aldy. Ustazymyz shákirtterin ǵylymǵa, qyzmetke tartqanda eshqashan jerlestikke, týystyqqa buryp kórgen emes. Bizdiń de sondaı ádetten aýlaq bolýymyzdy qalady. Qarapaıym otbasynan shyqqan jastarǵa únemi qamqorlyq kórsetetin. Ony ózi ákelik boryshym dep sanady. Biz ony aǵaıymyzdyń ár is- áreketinen baıqaýshy edik.
Ǵabdolla Qalıuly elimiz egemendik alǵannan keıin qazaq tiliniń tuǵyryna qonýyna zor úles qosty. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıka ýnıversıtetiniń janyndaǵy oqý-ádistemelik ortalyqtyń irgetasyn qalap, onyń alǵashqy qujattaryn (memlekettik standart, baǵdarlamalar, oqý keshenderi, josparlar, t.b.) talapqa saı júıege túsirip, qoldanysqa engizdi. Ýnıversıtet prorektory qyzmetinde júrgende de pedagogterdi daıarlaıtyn joǵary oqý oryndarynyń jańa mazmundaǵy barlyq qujatyn jasaýǵa basshylyq etti.
Sonymen qatar sol kezdegi atalǵan ýnıversıtet rektory T.Sadyqovtyń qoldaýymen jalpy til bilimi jáne qazaq tili tarıhy kafedrasyn ashyp, til tarıhy pánderin oqytýda tyńnan jol saldy. Sondaı-aq osy kafedrany uzaq jyl basqaryp, shákirt tárbıeledi. Qazirgi ýnıversıtet oqytýshylarynyń deni sol kisiniń tól shákirti deýge bolady. Halqymyz «Ustazy myqtynyń ustanymy myqty» dep beker aıtpaǵan. Sondyqtan ardaqty azamattyń ýnıversıtet janynan ashylǵan oqý-ádistemelik birlestiginiń jumysyn jolǵa qoıyp, jalpy til bilimi jáne qazaq tili tarıhy kafedrasyn qalyptastyrýdaǵy eńbegi erekshe. Belgili ǵalymnyń bul eńbegin ýnıversıtet ujymy ǵana emes, sol jyldardaǵy Bilim jáne ǵylym mınıstrligin basqarǵan azamattar da, basqa da joǵary oqý oryndarynyń qyzmetkerleri joǵary baǵalady. Árıne, Ǵ.Qalıulyna táýelsizdik alǵannan keıingi otandyq joǵary oqý oryndarynyń bilim standarty men baǵdarlamasyn, oqý keshenin daıyndap, ony jańa júıeniń talabyna saı jasaý ońaı bolǵan joq. Alaıda bul qıyndyqty biliktiligimen, iskerligimen, talapshyldyǵymen eńsere bildi. Sol qujattarda ǵalymnyń áli kúnge deıin qolynyń taby bar. Búginde osy salada eńbek etip júrgen shákirtteri ustazymyzdyń salyp bergen sara jolyn jalǵastyryp otyr. Qazir Toty, Elmıra esimdi áriptesterimiz – osy ortalyqtyń beldi mamandary. Olardyń esimderin kópshilik jaqsy biledi. Barlyq bilim júıesine qatysty qujattardy kózderiniń qarashyǵyndaı saqtap, ustazy kórsetken soqpaqpen adaspaı júrip keledi. Sondyqtan Ǵabdolla aǵaıymyz bilim, ǵylym salasyna ǵana shákirt tárbıelegen joq, bilikti qujattaný mamandaryn da daıarlady deýge bolady.
Sońynan erer shákirti, izin basar izbasary kóp bolsa, ustaz eńbeginiń ótelgeni emes pe? Olaı bolsa, Ǵabdolla aǵaı shákirt aldyndaǵy paryzyn tolyq ótegen pedagog der edim. Aýyldan shyqqan qanshama qazaqtyń ul-qyzyn qolynan jetelep ǵylym jolyna ákeldi. Ol ár shákirtiniń nıeti taza maman bolýymen qatar, ǵylymda óz qoltańbasyn qaldyrýǵa jaýapkershilikpen qarady. Ustazym meniń de kandıdattyq, doktorlyq jumystaryma jetekshi bolyp, sony qorǵap shyǵýyma erekshe yqylas tanytyp, kún saıyn aqyl-keńesin aıtyp otyrǵan edi. О́ıtkeni alǵashqy kandıdattyq dıssertasııamdy qorǵaý kezinde aldymda eptegen kedergi bolǵanda, ol kisi meni qarlyǵashtyń balapanyndaı qorǵap, jol kórsetti. Eger Ǵabdolla aǵaı bolmaǵanda, men mektepte jaqsy ustazdardyń biri bolyp júre beretin edim. Ǵylym aýyr jol dep aıtamyz. Osy jolda maǵan baǵdarsham bolǵan ustazymdy jıi esime alamyn. Ásirese doktorlyǵymdy biraz jyl mektepte tájirıbe júrgizip baryp qorǵaǵanda, soǵan balasha qýanyp, ǵylymı keńeste meniń eńbegim týraly aıtqan oı-pikirleri áli kúnge kókiregimde saırap tur. Ǵylymı jumysymdy qorqasoqtap aparǵanda syrqattanyp júrse de, bir sóılemin qaldyrmaı oqyp bergeni esimnen ketpeıdi. Osy úshin de ustazyma ómir boıy alǵys aıtamyn. Negizi, Ǵ.Qalıuly shákirtteriniń ǵylymı eńbekterin yjdaǵattylyqpen qarap, sosyn baryp qorǵaýǵa usynatyn edi. Jumystyń keıbir tustaryna túzetý engizse, keıbir jerlerine «О́ziń oılan!» dep qyzyl sııamen belgi qoıatyn. Ony biz qaıta qarap, ǵylymı tujyrymdarmen tolyqtyratynbyz. Men aǵaıdyń túzetý engizgen qoljazbalaryn saqtap qoıdym. Onda jetekshimniń marjandaı tizilgen qoltańbasy tur. Ony qaıta oqyǵan saıyn oıyma ustazymnyń «Ǵylymda bolsyn, ustazdyq jolda bolsyn adal bol!» dep aıtatyn ulaǵatty sózi keledi. Árıne, júregime jaqyn aıaýly adam týraly estelik jazý qıyn. Degenmen ustazym týraly estelikti jaza bastaǵannan-aq jan-dúnıemdegi oǵan degen saǵynysh pen qımastyqtyń ornyn qalaı toltyratynymdy bilmeımin. Bir sózben aıtqanda, ár basqan qadamyma ákelik qamqorlyǵyn kórsetip, ǵylym jolynda temirqazyq bolǵan Ǵabdolla Qalıulynyń jarqyn beınesin eshqashan umytpaımyn.
Nursha ORAZAHYNOVA,
pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor
