Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Ár mekemeniń mindeti naqtylandy
Úkimet basshysy elimizdiń 12 óńiri zardap shekken bıylǵy sý tasqynynyń aýqymy týraly aıtty. «Jaǵdaıdy Memleket basshysy óziniń jeke baqylaýynda ustap otyr. Apatpen kúresýge qoldaǵy barlyq resýrs pen kúsh jumyldyryldy. Jaýapty organdardyń, iri bıznes ókilderiniń, belsendi azamattar men eriktilerdiń birlesken kúsh-jigeriniń arqasynda aýqymdy jumys júrgizildi. Zardap shekkenderge qajetti medısınalyq jáne psıhologııalyq kómek kórsetildi. Adamdar ýaqytsha baspanamen, tamaqpen jáne kúndelikti ómirge qajetti zattarmen qamtamasyz etildi. Búkil halyq bolyp Memleket basshysynyń Úndeýine qulaq asyp, sý basqan óńirlerge qol ushyn sozdy. Zardap shekken otbasylar birjolǵy tólem aldy», dedi ol.
Keltirilgen zalaldy baǵalaý jumystarynan soń qıraǵan nemese búlingen múlik úshin ótemaqy tólendi. Sonymen qatar otbasylarǵa 9 myńnan asa úıdi jóndeýge qarajat tólenip, naryqtan 6 myńǵa jýyq páter men úı satyp alyndy. Búgingi tańda 2 576 úı salyndy, Aqmola jáne Batys Qazaqstan oblysyndaǵy 104 nysanda jumys bitýge jaqyn. Premer-mınıstr jańa turǵyn úıler qurylysyn tez aıaqtap, turǵyndarǵa tapsyrý qajettigine nazar aýdardy.
«Qıyn-qystaý kezdegi adamdardyń emosııalaryn túsinemiz. Keıbir turǵyndar tarapynan ótemaqy somasyna, shyǵyndy anyqtaý, baspana tańdaý jáne jóndeý jumystaryna qatysty suraqtar týyndady. Ár problemany jeke alyp qaraýǵa tyrystyq. Qabyldanyp jatqan sharalar zardap shekken ár otbasynyń pikirin barynsha eskere otyryp, iske asyrylyp jatyr. Búginde keıbir azamattarda suraqtar men problemalar bolýy múmkin. Sondyqtan ákimdikterge jedel jeli jumysyn toqtatpaı, jergilikti halyqtyń máselelerin shuǵyl qarap, sheshýdi tapsyramyn», dedi O.Bektenov.
Sonymen qatar ol sý tasqyny saldaryn joıýda kómek kórsetken belsendi azamattarǵa alǵysyn bildirdi. Gıdrotehnıkalyq qurylystar men ınfraqurylymdy ýaqtyly daıyndaýdy qamtamasyz etý kerek ekenin aıtty.
«Jumys qarqynyn báseńdetpeı, gıdrotehnıkalyq qurylystar men ınfraqurylymdy aldaǵy kóktemge ýaqtyly daıyndaýdy qamtamasyz etý mańyzdy. Bógetter, toǵandar jáne basqa da nysandar qazirgi talaptarǵa saı bolýǵa tıis. Bul – óńir ákimdikteri men múddeli mınıstrlikterdiń asa mańyzdy mindeti. Jalpy, sý tasqyny saldaryn joıý kezinde barlyq negizgi mindet oryndalǵanyn atap ótkim keledi. Bul eshkimge de ońaı tıgen joq. Tıisti qorytyndy shyǵaryp, aldaǵy ýaqytqa aldyn alý sharalaryn aıqyndadyq. Bizdiń maqsatymyz – tabıǵı apattar men kataklızmderden keletin shyǵyndy barynsha azaıtyp, oǵan qarsy turýdyń tıimdi júıesin qurý», dedi Úkimet basshysy.
Sóıtip, mınıstrler kabınetine birqatar tapsyrma berdi:
- О́ńir ákimdikteri men múddeli memlekettik organdar ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymyn, áleýmettik nysandardy qalpyna keltirý jumystaryn tolyǵymen aıaqtaýǵa tıis.
- Sý resýrstary mınıstrligi oblys ákimderimen birlesip, gıdrotehnıkalyq qurylystardy jóndeý men salýdy belgilengen merzimde aıaqtasyn.
- Sıfrlyq damý mınıstrligi 2025 jylǵy aqpan aıynyń sońyna deıin mınıstrlikter men ákimdikterdegi mamandardy oqyta otyryp, «Sý tasqyndaryn boljaý jáne modeldeý» aqparattyq júıesin endirýdi qamtamasyz etýge tıis.
- Tótenshe jaǵdaılar jáne Ekologııa mınıstrlikteri 2025 jylǵy 20 qańtarǵa deıin osy júıeni qajetti derektermen tolyqtyrýdy qamtamasyz etsin.
- О́ńir ákimderi bıyl kúzdiń sońyna deıin eldi mekender aınalasynda topyraq úıý, qubyrlar men aryqtardy tazalaý, gıdrotehnıkalyq qurylystardy tekserý jáne sý jiberý kanaldaryn daıyndaý jumystaryn júrgizý qajet.
Tótenshe jaǵdaılardan qorǵaý kúsheıedi
Otyrysta Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov tótenshe jaǵdaıǵa daıyndyqty kúsheıtý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly baıandady. «Prezıdent elimizde bolǵan iri sý tasqynyn joıýda adam ólimine jol bermeýdi jáne halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi tapsyrǵan edi. Osyǵan baılanysty mınıstrlik barlyq kúsh pen quraldardy tótenshe jaǵdaı aımaǵynda qalǵan halyqty tez arada evakýasııalaýǵa jáne avarııalyq-qutqarý jumysyn júrgizýge jumyldyrdy», dedi ol.
Onyń aıtýynsha, qutqarý jumystary qolaısyz aýa raıy jaǵdaıynda jáne qıyn jerlerde júrgizildi. Apat oryn alǵan aımaqtarda ınjenerlik tehnıka men áýe kóliginiń jetispeýshiligi qatty sezildi. Tartylǵan tehnıkanyń basym bóligi sapasyz ári uzaqmerzimdi jumystardy júrgizýge jaramsyz bolatyn. Osyǵan baılanysty kóp kúsh pen quraldy kúsh qurylymdarynyń temirjol eshelondarymen jáne áýe kemelerimen jóneltý júrgizildi.
«Aqtóbe, Aqmola jáne Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy ózender arnasynan asyp tasýyna baılanysty Qorǵanys mınıstrliginiń ponton kópirlerin ornatý talap etildi. Bul halyqty der kezinde evakýasııalaýdy, azyq-túlik pen dári-dármek jetkizýdi qamtamasyz etý múmkindigin berdi», dedi mınıstr.
Onda málim bolǵandaı jergilikti jerlerdiń tasqyn sýdyń kólemi men olardyń saldaryna daıyn emestigi anyqtaldy. Zardap shekken aımaqtardaǵy birlesken is-qımyldardy uıymdastyrý men úılestirýi álsiz júrgizildi.
«Týyndaǵan qıyndyqtarǵa qaramastan, vedomstvo tirshilikti qamtamasyz etý quraldaryn, gýmanıtarlyq júkterdi jetkizý, elektr qýatymen jabdyqtaýdy jáne kólik qatynasyn qalpyna keltirý máselelerin jedel sheshti. Apatpen aıanbaı táýlik boıy kúresken qarapaıym jaýyngerler men qutqarýshylardyń arqasynda adam ólimine jol berilmeı, 500-den asa eldi meken sý basýdan aman qaldy», dedi Sh.Árinov.
Vedomstvo basshysy birqatar sharaǵa arnaıy toqtaldy. Birinshi qutqarýshylardy arnaıy kıim-keshekpen jáne qural-jabdyqpen qamtamasyz etý qaıta qaraldy. Satyp alynatyn kıimi sapaly jáne tapsyrmalardy oryndaýǵa yńǵaıly qımyl qozǵalysqa qolaıly bolýy kózdeledi. Ekinshi, sapaly arnaıy avtomobılder men ınjenerlik tehnıkalar, onyń ishinde júzý quraldaryn, ushaqtar men tikushaqtar satyp alý júzege asyrylady. Ol úshin ushqyshtar túnde jáne qolaısyz aýa raıy jaǵdaıynda ushýǵa oqyp, jattyǵady. Úshinshi, kúsh pen quraldardy tótenshe jaǵdaılardy joıýǵa jedel úılestirý úshin Mınıstrliktiń Komandalyq ortalyǵy jańǵyrtylyp, zamanaýı quraldarmen jabdyqtaldy. Sonymen qatar mınıstrlikte basqarýdyń naqty vertıkalin qurý úshin barlyq vedomstvolyq baǵynysty mekemelerdi bir aýmaqtyq bólimshege biriktirý arqyly uıymdastyrý-shtattyq is-sharalary júrgizilip jatyr.
«Búginde nazardan tys qalyp, qolaıly jaǵdaı jasalmaǵan qutqarý bólimshelerine erekshe kóńil bólinip jatyr. Osyǵan baılanysty jańa tásilge boı buryp, órt sóndirýshiler, medısına qyzmetkerleri men qutqarýshylar bir jerge ornalasqan biregeı órt sóndirý deposy qurylyp jatyr. Bul shuǵyl áreket etýdi arttyrýǵa jáne azamattardy der kezinde qutqarý sharalaryn qabyldaý múmkindigin beredi», dedi Sh.Árinov.
Tórtinshi, Memleket basshysy tapsyrmasymen mınıstrlik qaramaǵynda tótenshe jaǵdaıdyń aldyn alý komıteti qurylyp, oǵan baqylaý fýnksııalary berildi. Endi halyqty tótenshe jaǵdaıdan qorǵaý jónindegi is-sharany oryndamaǵany úshin ákimshilik shara qabyldanatyn bolady. Besinshi, sý tasqynynan zardap shekken shyǵynnyń kólemin eskerip, múddeli memlekettik organdarmen birge múlikti tótenshe jaǵdaıdan saqtandyrý mehanızmi pysyqtaldy. Altynshy, óńirlerde qorǵanys bógetteri men dýaldaryn turǵyzý jáne olardy nyǵaıtý sııaqty aldyn alý is-sharalary júrgizildi. 3 ózenniń qaýipti ýchaskelerinde sý túbin tereńdetý jáne jaǵalaýdy nyǵaıtý jumystary iske asyryldy.
Ár sala mindetin oryndaıdy
О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev sý tasqynynan zardap shekken azamattarǵa arnalǵan 2 576 úıdiń qurylysy aıaqtalǵanyn habarlady. Mınıstrdiń aıtýynsha, sý tasqyny saldarynan 224 eldi meken, 17 603 turǵyn úı zardap shekti. Barlyq ǵımaratqa tehnıkalyq tekserý júrgizildi. «Tekserý qorytyndysy boıynsha 9 156 úı jóndeýden ótti. 8 447 úı qalpyna keltirýge jatpaıtyn bolyp tanyldy. Nátıjesinde, naryqtan 5 767 úı men páter satyp alyndy. 2 680 jańa úıdiń qurylysy bastaldy», dedi ol.
Mınıstr jańa turǵyn úı salý alańdaryn tańdaý barysynda olardy keleshekte sý basýdan shekteý maqsatynda jergilikti jerdiń relefteri men landshafty eskerilgenin atap ótti. Búginde 2 576 úıdiń qurylysy aıaqtaldy. «Qurylys jumystaryna sıfrlyq quraldar arqyly kúndelikti monıtorıng júrgizý maqsatynda mınıstrlik janynda Ahýaldyq ortalyq quryldy. Sonymen qatar qurylys jumystarynyń barysy men sapasyn baqylaý maqsatynda ár óńirdegi qurylys alańdaryna mınıstrliktiń jáne sý tasqynynan zardap shekpegen óńirlerdiń qyzmetkerleri issaparǵa jiberildi», dedi mınıstr.
Sondaı-aq Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń «Áleýmettik kómek» aqparattyq júıesi zalaldy óteý boıynsha ótinishterdi qabyldaý jáne óńdeý úderisin uıymdastyrýyna eleýli úlesin qosty. Sıfrlyq damý mınıstrligi mobıldik qosymshalar arqyly zalaldy óteý ótinishin berýdi qysqa ýaqytta uıymdastyryp, tıisti qujattar bolmaǵan jaǵdaıdyń ózinde ótinish berý múmkindigi qarastyryldy.
«Sý tasqyny bastalǵaly ortalyq memlekettik organdardyń jedel ózara is-qımylyn atap ótken jón. Qurylys materıaldaryn der kezinde jetkizý maqsatynda logıstıka máselelerin jedel sheshýdegi Kólik mınıstrligi men «Qazaqstan temir jolynyń» atqarǵan róli zor. Qurylys jumystary barysynda otandyq taýarlardyń keńinen qoldanylǵanyn atap ótkim keledi. Sondaı-aq otandyq óndirýshiler, kezek pen qashyqtyqqa qaramastan qajetti materıaldardy jedel jóneltýge belsendi túrde at salysty», dedi Q.Sharlapaev.
Sonymen qatar ákimdikter men ortalyq memlekettik organdardyń úılestirýi nátıjesinde eńbek jáne materıaldyq-tehnıka resýrstary barynsha tartyldy. Máselen, 8 myńnan astam adam jáne 700 birlik tehnıka jumyldyryldy. «О́z kezeginde, zardap shekken azamattardy turǵyn úımen qamtamasyz etýge atsalysqan – bıznes ókilderi, qurylys kompanııalary men qurylysshylar, qaıyrymdylyq qorlary, eriktiler men elimizdiń barlyq janashyr azamattarynyń belsendi jumysyn erekshe atap ótemiz. Bul zalalmen kúres, elimizdiń tutastyǵyn aıqyn kórsetti. Sonymen qatar bul zalal, normatıvtik-quqyqtyq bazany ózgertý jáne tótenshe jaǵdaı kezindegi jobalaý tásilderin qaıta qaraýǵa túrtki boldy. Mınıstrlik bul baǵytta jumysty áli de kúsheıtetin bolady», dedi vedomstvo basshysy.
Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan sý tasqynynan keıin bilim berý mekemelerindegi qalpyna keltirý jumystarynyń barysy týraly baıandady. Mınıstrliktiń bilim berý úderisin uıymdastyrý máselesin baqylaýda ustaıtynyn jáne sý tasqyny saldarynan zardap shekken óńirlerdegi ahýalǵa turaqty monıtorıng júrgizetinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, sý tasqyny saldarynan 11 myńnan asa bala oqıtyn 40 bilim nysany zardap shekti.
Onyń aıtýynsha, mektepter men olardy qalpyna keltirý jáne jańa bilim oshaqtarynyń qurylysyn júrgizý isi josparǵa saı júrgizilip jatyr. «Zardap shekken obektilerdi qalpyna keltirý úderisi, jóndeý jumystarynyń ýaqtyly aıaqtalýy jáne oqý úderisiniń uıymdastyrylýy mınıstrliktiń turaqty baqylaýynda», dedi E.Ospan.
