Ǵalamǵa ǵashyq, qalamǵa ǵashyq jyr-júrek

Jazýshy Aqtaevtyń júregi­­nen shyqqan, júırik qalamy­­nan týǵan respýblıkamyzdyń bas­palarynan jaryq kórgen shoqtyǵy bıik tól týyndylarynyń attaryn ǵana atap keterlik. Olar: «Dala týraly tolǵaý», «Qapshaǵaı hıkaıalary», «Bular birinshi bolyp edi», «Abylaıhannyń aq joly», «Hanzadanyń qasireti», «Oqjetpes», «Qa­zaq hanymdary», «Altyn qalam», «Shara­patty shańyraq», «Aqboz at». Túrli janrda qashalǵan bul kitaptardyń qaı-qaısysy da oqyrman nazaryn aýdarary haq...

Bul kúnde toqsannyń tórine alqyn­baı kóterilip otyrǵan Sarbas aǵany alpys jyldan beri jaqsy tanımyn. Ádebıetke áýes, jazýǵa qushtar qalamdastarymyzdyń bastaryn baspasóz betterinde jıi qosqan soǵystan keıingi mamyrajaı dáýirdiń bizge usynǵan úrdisi, tálim-tárbıesi men úlgi-ónegesi ushan-teńiz. Ol kezde qazirgideı atkópir gazet-jýrnal joq. Respýblıkalyq mártebege ıe basylymdardyń uzyn sany onnan aspaıtyn. Árıne, bolashaq balaýsa qalamgerlerdiń úlken mektebine aınal­ǵan balalar gazetteri men jetkinshekter jýr­­naldary oqýshylardyń qabilet-da­ryn­daryn udaıy shyńdap, yntalandy­rý­dy umytpaıtyn. Jas tilshilerdiń aty-jónderin árdaıym úkilep atap, ar­naıy gramotalarmen madaqtap, sha­ǵyn kitapha­nalar syılaýdy dástúrge aınal­dyrǵan-dy.

Mektepte júrgenimde osyndaı sha­ǵyn kitaphanaǵa men de ıe bolǵan edim. Umytpasam eń alǵashqy tyr­naq­aldy habar-osharym «Pıonerlerge rıza» degen atpen sol kezdegi «Qazaqstan pıo­neri» gazetinde («Ulan») jarııalandy. Onda 6-synyptamyn. Artynsha túrli-tústi ta­qyryptardy ózek etken materıaldarym burqyrap shyǵa bastady. Dostyq taqyrybyna qurastyrǵan eki rebýsym jarq ete qalǵandaǵy qýanyshymda shek joq. Al onynshy synypqa kóshken jyly respýblıka boıynsha otyz jas tilshige berilgen shaǵyn kitaphananyń biri qolyma tıgendegi kóńil-kúıdiń áserin sózben jetkize almasym anyq. Úlkendi-kishili jıyrma-otyz kitapty aýdaryp-tóńkerip tamashalaǵan meıirge toly kógershin júrekterdiń lúpilderin estigendeımin.

Sondaǵy bizdi qýantqan kitaptardyń avtorlary kimder? Múmkindiginshe esime túsireıinshi. Túr-kelbetteri ózimizdiń oqý­lyqtardan tanys Muhtar Áýezov, Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov, Ǵabı­den Mustafın, Ábý Sársenbaev, Qasym Amanjolov, Taıyr Jarokov. Ár jyldary shyqqan kitaptarynyń arasynda Qadyr Myrzalıev, Syrbaı Máýlenov, Tóle­gen Aıbergenov sekildi aqyndardyń jyr jınaqtary kózime ottaı basyl­ǵan. Sony­men birge «Abaı eline saıahat», «Dema­lys saǵatynda» atalatyn eki tanym­dyq kitaptyń bertinge deıin aınymas seri­gim bolǵanyn aıtqan jón. Bárimizdi qy­zyqtyrǵan bazarlyqtyń ishinde ala­qandaı qorapshaǵa salynǵan juqa-juqa on kitap boldy. Syrtqy muqabasyna foto­lary basylǵan jas shaıyrlardyń «Tuń­ǵysh» serııasymen jaryq kórgen óleń­der jınaqtary eken. Jypyrlaǵan qalam­gerlerdiń arasynan buryn-sońdy kórmegen Sarbas Aqtaevtyń esim-soıy janyma da, júregime de jaqyn kóringenin jasyra almaımyn. О́ıtkeni munyń aldynda ǵana armandaǵy Almatydan, «Ara» jýrnalynda qyzmet isteıtin Sarbas aǵadan jyly lebiz bildirgen úshbý hat al­ǵanmyn. Jýrnaldyń arnaýly túrli-tús­ti fırmalyq konvertimen jóneltilgen sá­lemdemede «Janat baýyrym! Bizge jol­daǵan ezýtartar etıýdteriń jýrnaldyń taıaý­daǵy sandarynyń birinde jarııalanady. Qalamyńdy ushtaı bergeısiń. Habarlasyp tur» dep jazylǵan-tuǵyn. Tumardaı saqtap júr­gen osy jádiger-hatty kezinde qasıetti qara shańyraq «SQ»-da birge jumys istep júrgende qadirmendi ustazdyń ózine kórsetkenmin-di. Júzi shyraılanyp, masattanyp qaldy...

Túıtkili men qýanyshy qat-qabat toǵy­syp jatatyn mazasyz mynaý tirlikte beıtanys aǵanyń aldynda eki márte bolǵanym bar. Múldem oılamaǵan júzdesý, kútpegen kezdesý. Oraıly tusta jadydaǵy elesti qaz-qalpynda jańǵyrtaıyn.

Shýaǵy mol stýdenttik jaıdarman jyl­dar da zýyldap ótip jatyr.Túske deıin sabaqtamyz. Úsh-tórt dáristen soń apyl-ǵupyl júrek jalǵap alyp, kitapha­naǵa, oqý zaldaryna asyǵamyz. Men bolsam redaksııalardy sharlaımyn.

Aptanyń basynda «Kommýnıstik-63» dańǵylyndaǵy (qazir bul kóshe Abylaıhan atalady) «Qazaqstan pıoneri» («Ulan») men «Lenınshil jas» («Jas Alash») gazetteri­niń shańyraǵyna bas suǵamyn. Kelesi kúni «Baldyrǵan», «Bilim jáne eńbek» jýr­naldaryna kirip shyǵamyn. Odan ke­ıingi bos ýaqytymda Oqý mınıstrliginiń ekinshi korpýsynda jaıǵasqan «Qazaqstan muǵalimi» men Jazýshylar odaǵynyń ǵımaratyndaǵy «Qazaq ádebıeti», «Ara» sekildi basylymdarǵa baramyn. Qolym qalt etkende jazǵan shımaı-shatpaq dúnıe­lerimdi aty-jónderine aýylda júr­gende-aq ábden qanyq aǵaılar men apaı­larǵa uıala, qysyla tapsyramyn. Obaly neshik, redaksııa jýrnalısteri men qyzmetkerleri qushaq jaıa qarsy alady. Qudaıǵa shúkir, apta saıyn bolmasa da, aı aralatyp gazet-jýrnaldar sha­ǵyn maqalalarymdy, sýrettemelerimdi, mól­tek áńgime-ıýmorlarymdy turaqty basa­tyn boldy. Sondaı-aq basylymdar sóz­jumbaqtarymnyń túr-túrin jarııalap jatady. Qalaısha qýanbaısyń!

О́stip alańsyz shalqyp júrgenimde yńǵaısyz oqıǵaǵa uryna jazdaǵanym bar. Abyroı bolǵanda bul keleńsizdikten Sarbas aǵa aman-esen der kezinde qutqa­ryp qalǵan edi. Budan eki-úsh jeti buryn asta­nalyq oblystyq «Jetisý» gazetine «tamasha» materıal tastap ketkem. Dálirek aıt­sam «Oqydyq, pikir aıtamyz» degen aıdar aıasynda jazylǵan ótkir resenzııa. Jańylmasam o kezde «Jetisýdyń» má­denıet-ádebıet bóliminde Qastek aǵa Baıanbaev, ne Dúkenbaı Dosjanov isteı­tin. Naqty qaısysy, esimde qalmapty. Tor kóz paraqqa ádemilep kóshirilgen nebári tórt-bes bettik qoljazbamdy týra kóz aldymda shuqııa oqyp shyqqany. «Pocherkiń jaqsy eken. Mashınıstkalar qınalmaı basyp tastaıdy ǵoı. Sátin salsa senbi­lik ádebıet betinde jarqyrap shyǵady...». Jataqhanama shattanyp oraldym. Qasym­daǵy bólmeles jigitter de aldyn-ala qut­tyqtaýda. «Keremet kúshti maqala» dege­nimiz qaıda? Biraq qazirgideı sotka qaı-d-a? Irgemizdegi «Alataý» kınoteatrynyń aldyndaǵy gazet dúńgirsheginiń aldyn toz­dyrdym. Kúte-kúte «keremetimnen» kú­der úzip, redaksııaǵa bardym. «О́ziń joǵa­lyp kettiń ǵoı. Resenzııań bastyqtyń al­dynda jatyr. Týra osy qazir kirip shyq­shy. Jerden-kókten tapsańdar da ma­ǵan jolyqtyryńdar» dep otyr. Sále­mimdi asyǵa-úsige alǵan bólim jigiti meni bas redaktordyń orynbasary Sarbas Aqtaevtyń kabınetine tize búktirmegen kúıi siltep jiberdi.

Tabaldyryǵyn júreksine attaýymdy seze qoıǵan aqqubasha jigit aǵasy:

– Káne, balaqaı, bermen qaraı tór­let­shi. Haliń qalaı? – dedi emen-jarqyn pe­ıil­men. Jymyńdaǵan nurly dıdaryn óz­gert­pegen qalpy sózin sabaqtaǵan. – Sen ózi, qaı Janatsyń, osy? Famılııań da, adresiń de qubyla beredi. Túsinsem bu­ıyrmasyn. Sonyń syry men qupııasyn óz aýzyńnan bileıin degenim de. Taıaýda Seıdahmet aǵańnan, Berdiqulovtan bar jaıǵa qanyqqandaımyn. «Ol – meniń ıýnkorrym ǵoı» dep shirenedi. QazPI-de neǵyp adasyp júrsiń? Á-á...

Áńgime aýanyn ańǵara qoıǵan men de álgindegi qobaljyǵan túrimdi jasyrǵan bop, erkin til qattym:

– Sarbas aǵa, ózińiz durys baıqapsyz. Aldyńyzda búgejektep otyrǵan kójegińiz – sol baıaǵy Janat Orynbaevtyń dál ózi. Byltyr on bir jyldyqty kúmispen aıaqtap, attestat alarda bir-aq bildik emes pe?! Týý týraly kýáligimde atategim Elshibekov eken. Typyrladyq ta qaldyq. Áıteýir, búkil qujattarymdy qaıtadan túzep, tú­gen­dep úlgerdim. Jýrfak qabyldamady, ás­ke­rı dokýmentiń joq dep. Lepsige baryp voen­komattan anyqtama alýǵa ýaqyt óte tyǵyz. Amalsyzdan QazPI-diń fılologııa fakýltetine bardym...

– Jaraıdy... Bári de túsinikti. Sha­rýa­myz da, qyzmetimiz de gazet kemirý bolǵan­dyqtan, seniń aty-jóniń maǵan kópten beri tanys. Shamalaýymsha altynshy-jetinshi klastan bastap jazyp júrsiń. Aıaq alysyń qýantady. Osy baǵytyńnan taıma. Sóz ónerine bas urǵan ekensiń, endigi jerde kákir-shúkirdi tizip shımaılaı bermeı, kesek te, eleń etkizer dúnıeler jazýǵa umtyl. Ol úshin túrtinektep izdený kerek, kóp oqý kerek. Boıyńdaǵy qabilet-da­ryndy udaıy shyńdaǵanda ǵana kózdegen maq­satyńa qol artasyń. Men oǵan shúbásiz senemin...

Ún-túnsiz basymdy ızeımin. Moınym salbyrap ketkenge uqsaıdy. Aıtqandary kóńilime qonaqtaǵandaı. Qyzyl sózden góri, aqyl-keńeske toly. Kúmilji oıdyń uıyǵynan shyǵa almaı otyrǵan meniń keı­pimdi baıqaǵan ol úzilgen áńgimeni jal­ǵady:

– Jaqsy boldy jolyqqanyń. О́ziń­men kózbe-kóz tildeskim keldi. Al my­na bir qolyma tıgen resenzııańdy bólim­degi jigitter jamyraı maqtap jatyr. Týra­syn aıtaıyn, maǵan unamady. Basy­nan aıaǵyna deıin jalań jamandaý, urda-soq synapsyń. Taban tirer tııa­naqty, bultaqsyz deregiń joq. Onyń ústine pálenbaı kitap shyǵaryp, múıizi qara­ǵaıdaı bolmasa da aty belgili dardaı aqyndy, ózi dókeı jerde, organda isteıtin avtordy óltire synapsyń. Baıqaǵaısyń... Artyq aıǵaı-shýǵa, dabyra daý-damaıǵa ilinip ketip júrmegeısiń. Saq bolǵaısyń... Keleshegińdi oılamaısyń ba? Renjime. Biz áli kezdesemiz.

Qyzyq! Buryn-sońdy aralas-quralas bolsaq bir sári, árneni oılap shyrylda­ǵan qamqor júrektiń daýysyn estiseń, shir­kin?! Ne kókeń emes, ne aǵań emes, tipti jer­les aýyldasyń da emes. Áıteýir, «Abaısyz­da súrinip qalyp, shoq basyp júrmese eken», deıdi de. Alǵys jaýdyrǵannan basqa qoldan keler esh qaıran joq-aý...

Kóp uzamaı, ótken ǵasyrdyń jetpisin­shi jyldarynyń basynda jýrnalıster men jazýshylar saryla kútken on etajdy áıdik «Baspasóz úıi» óz esigin aıqara ashqan. Ozyq arhıtektýranyń ǵajaıyp úlgisimen asqaqtaı boı kótergen ǵımarat «Kókbazardyń» túbindegi «Jibek joly» men «Dostyq» kósheleriniń qıylysynda ornalasqan. Astananyń ár qıyrynda shashyrap jaısyz kúı keshken otyz-otyz bes irili-ýaqty gazet-jýrnaldardyń eńseleri kóterilip-aq qalǵan. Kirip-shyǵatyny bir esik bolǵandyqtan qalamgerler: «Qandaı jaqsy boldy. Aıynda-jylynda zorǵa kórisýshi edik», dep máz.

Birde bolmasa birde degendeı túrli kez­desýlerde, árqıly ádebı-mádenı kesh­­terde Sarbas aǵamen ushyrasyp, hal-jaǵ­daı surasyp jatamyz. Árıne, shy­ǵar­mashylyqtaǵy jetistikter men jańa­lyqtarymyzdy tilge tıek etemiz... Jaq­sy adamnyń jyly qabaǵynyń ózi oıyń­dy semirtip, boıyńdy sergiteri sóz­siz. Shapshań ýaqyttyń qanatynda qalaı eseıgenimizdi de bajaılamaǵanbyz? Ar­man­daǵy, qııaldaǵy, tek romantıkterdiń kıeli uıasy, qasıetti ustahanasy sanalatyn «Lenınshil jas» gazetine tuıaq ilin­dirgenime de birer jyldyń bederi. Kezekti issapardan oralyp, shyǵyp bara jatqan nómirge jedeldetip materıalymdy jazýǵa otyrýym muń eken, qol astymdaǵy qara telefon bezildep qoıa berdi. Trýbkany kóterýge qulyqsyzbyn. «Qap, áttegen-aı!..» Kesheli beri jol-jónekeı mıyma jazyp kelgen sapar sazyn erteletip aq qaǵaz betine túsirýge otyrǵam. Telefon ile-shala qaıta shyryldady...

– Janatjan, ózińsiń be? Álginde habarlassam... Ornyńda joqsyń ǵoı... Eger qolyń bosasa dáp qazir maǵan, ekinshi qabat­qa tómenge túsip ketseń qaıtedi...

– ?..

Tuńǵysh ret telefondasa da Sarbas aǵanyń daýysyn jazbaı tanydym.

Kezdesýdiń kartınasyn búge-shigesine deıin sýrettemeı basty sharýanyń jaı-japsaryn baıandaıyn.

– Kúni keshe ǵana tárizdi. Bári-bári esim­de. Zymyrap ýaqyt qalaı júıtkıdi. Instıtýt bitirip, qarshadaıyńnan qalaǵan kásibińniń pushpaǵyn áriptesterińmen birge ılep júrsiń. «Lenjasqa» kelgenińe de biraz bop qaldy-aý, dedi Sákeń uzyn sonardyń jelisin tym áriden sýyrtpaqtaǵan kúıi janaryma janaryn qadap.

– О́zim de sezbeı qalyppyn. Shamasy jeti-segiz jyl. Baıqaısyz ba, aǵa? Sońǵy kezderi «Balaqaı» demeı, esimimizben ataıtyndy shyǵardyńyz...

– О́ı , aınalaıyn, solaı ma? Kóremisiń murtyń da qoıýlanyp, júris-turysyń da aýyrlaǵandaı ma? О́mir zańy óz dege­nin jasaıdy. Jasyndaı jarqyrap, boıyń­daǵy qabiletiń men talantyńdy súıikti gazetińe adal ter ǵyp tóktiń. Múmkindigi ońynan kelip turǵanda bizge «SQ»-ǵa qyzmetke kelseń qaıtedi. Endigi jerde qara shańyraqta qasqaıyp júrgeniń durys. Aılyǵyń da joǵary... Aǵa basylym degen aty bar.

– Usynysyńyzdy oılanyp kóreıin, mursat berińiz...

 Ekiudaı solqyldap turǵanymdy tekke jibergisi kelmegen Sákeń jópeldete jetektep Sapar Baıjanovqa – redaktorǵa alyp bardy. Sóz lámi de, júzi de ashyq. Keleshegin kúnilgeriden oılaıtyn jaıdary jan eken. Birden unady. «Sarbas, sen óziń jaqsylap til tabysqanǵa uqsaısyń. Bul sharýany sozbaı, tústen keıin redkollegııada sheship tastaıyq. Syrttaı bilemin, dál bizge kerek jigit. Keıinirek asyqpaı sóılesermiz. Osy bizden shyqqan boıda bastyqtaryńa eskertip, ótinishińdi jazbasha túsindirip tastap ket. Báriniń zańdy bolǵany jón. Erteńnen bastap alańsyz jumysyńa kirise berersiń...»

Qos bastyq, qos Sákeń qolymdy ­qys­ty kezek-kezek.

Men qýanarymdy da, shattanarymdy da bilmeı úlken kabınetten shyǵa jetinshi qabattaǵy «Lenjasyma» jaıaý tarttym...

Másele biz aıtqandaı op-ońaı sheshil­gen joq. Ásheıinde jarq-jurq jarqyrap otyratyn Seıdahmet kókem qolyn kóńil­sizdeý usyndy. Oılanyp-tolǵanyp kelgen ekiaýyz sózimdi til ushynda tistep tura almaı:

– Aǵa, meniń ótinishime qol qoıyp beri­ńizshi, «Sosıalıstik Qazaqstanǵa» jumys­qa shaqyryp jatyr, – dedim sybyrlańqy báseń únmen.

– Aptyqpaı, ábirjimeı jóndep du­rys­tap túsindirshi. Taban astynda ne bop qaldy? Seni bireý qýyp jatyr ma? Aı­dyń-kúnniń amanynda astyńnan sý shy­ǵyp... Jasyńa jetpeı qartaıǵyń kel­geni me, álde? E-e ... Syqıǵan, surǵylt, sy­qyrlaǵan «SQ»-nyń shaldarynyń qata­ryna qosylýdy armandaımyn de...

– Jalaqysy da, qalamaqysy da moldaý kórindi...

– Meıli... Bes-on somǵa bola kózińdi sa­typ... Aıtqanym sol, alańdamaı qyzme­tińdi istep, jazýyńdy jazyp, óz gazetińde korol bop júre bermeısiń be?!

– Asyǵystaý ýáde berip qoıǵanyma ókinip otyrmyn, – dedim bar jaıdy zerdelegen men.

– Qysylma, yńǵaısyzdanatyn eshteńe joq. «SQ»-nyń shirenderine ózim jetkizem bárin de.

Arqamnan zil batpan júk túskendeı, ystyq uıamnyń saıasynda erkin tynys­taǵandaımyn... Shúkir...

«SQ» budan keıin de eki márte quda túsken. Alǵashqyda «byltyr ǵana qoz­ǵalǵan edi ǵoı» dep ózim bas tarttym. Al ekinshisinde ejelgi ustazym Seıdaǵań birden batasyn qýana-qýana bergen edi.

Sonymen adamzattyń ǵaryshqa tuń­ǵysh ret jol salǵan tarıhı kúni, ıaǵnı ­1979 jyldyń 12 sáýirinde qazaq baspa­sózi­niń qara shańyraǵy – «Sosıalıstik Qazaqstannyń» qasıetti tabaldyryǵyn tolqı attadym.

Qıyn-qystaý kezeńderdiń nebir ótke­lekterin bastan keshirgen Sarbas Aqtaev qyzyl ımperııanyń adym ashtyrmaǵan sen­zýrasy tusynda shırek ǵasyrǵa jýyq jan­keshtilikpen ter tókti... Úlken shy­ǵar­mashylyq ujymnyń jetekshi basshysy retinde qyrýar ister atqardy. Ja­ýap­kershiligi zor mindetti abyroımen at­­qarýdy nysanaly maqsat etken ol óz be­delin, jıǵan-tergen tájirıbesimen, bi­lik-ilimimen, parasatty tálim-tárbıesi­men, ǵıbaratty ónege-órisimen kóterýge umtyldy. Kúndelikti kúıbeń tirshilik­tiń sońyna túsip ketpeı, súıikti qalamyn udaıy babynda ustady. Áriptes jýrnalıstermen birge jarysa jazdy. Qalamǵa qushtar óziniń júregin jaryp shyqqan tamasha týyndylarymen talǵampaz da, talapshyl qalyń oqyrmannyń oıynan tabyla bildi.

Sarbas aǵa birtýar bas redaktorlar Uzaq Baǵaev, Sapar Baıjanov, Balǵabek Qydyrbekuly, Kórik Dúıseev, Sherhan Murtaza sekildi alyptardyń orynbasa­ry, ıaǵnı beınelep jetkizsek oń qoly bol­dy. Bir qýantarlyǵy, ómirden kórgeni men túı­geni mol, ózine júktelgen barlyq jumysty zor jaýapkershilikpen, úlken abyroımen atqarǵany barshaǵa máshhúr. Káne, bul týrasynda Sákeńniń syrly suhbatyna qulaq túrelik:

– Uzyn sózdiń qysqasy, sonymen men elimizdiń eń basty basylymynda birin-biri almastyrǵan bes birdeı redaktorǵa orynbasar bolyp, baqandaı 17 jyl istedim. Oǵan astanalyq oblysta osyndaı qyz­met­ti toǵyz jyl atqarǵanymdy qossam, meniń orynbasarlyq ótilim jıyrma alty jyldan da asyp ketedi. Orynbasar degen basshy men ujymnyń arasyndaǵy dáne­ker ǵana emes, ekeýin jalǵastyryp, jaras­tyryp, jaǵystyryp otyratyn mámile­ger de bolýǵa tıis. Kóp máselelerdi bastyq­qa jetkizbeı ol ózi sheshýi shart.

Júregimniń jalynyn, júıkemniń só­lin gazetke syǵyp berip, ádebıet aıdynyn­daǵy shyǵarmashylyq áleýetime nuqsan keltirip alǵanymdy jáne jasyrmaı­myn. Kún-tún qaıtip gazet shyǵaramyz dep júrip kesek kórkem týyndyǵa qol arta almaı, derekti dúnıelermen shuǵylda­nyp, ocherk, esselermen ǵana osharylyp qal­dym. Qabilettiń bir qyryn gúldendirý úshin bir qyryn qurban qylyp, bala dosym – óleńge de moıyn burmaı kettim. Áıteýir, aýdarmadan, kórkem aýdarmadan tizgin tartqanym joq.

Iá, Sarbas aǵanyń dara qoltańbasy, sara soqpaǵy, óristi ónegesi, taǵylymdy tárbıesi ǵasyrlyq tarıhy bar «Egemen­niń» sarǵaıǵan betterinde saırap jatyr. Ádebıettegi qadamyn óleńmen bastaǵa­nyn búgingi urpaqtyń deni bile bermeıdi.

Búkil sanaly ǵumyryn gazettiń kún­delikti kúıbeń tirligine baǵyshtaǵan Sar­bas aqyn poezııada san alýan taqy­rypty ózek etken. Tushymdy jyrlaryn jeke áńgimeleý kerek shyǵar. Oǵan onyń «Jibek joly» baspasynan jaryq kórgen «Oqjetpes» atty jyr jınaǵy arqaý bolary daýsyz. Toqsannyń mereıli tórinde otyrǵan Sarbas aǵa únemi aýzynan tas­tamaı bala dosy sanaıtyn óleńinen esh­qashan qol úzgen emes:

Kelshi, óleń, keshir meni, bala dosym,

Kóńilden kúmán kirbiń ada bolsyn.

Qaıtadan qanat qaǵyp samǵaıyqshy,

Kóterip tyńnan jyrdyń qara qosyn.

Sákeńniń shyǵarmashylyǵy tóńireginde talaı sańlaqtar syr shertip, oı tolǵaǵan.

Bizdiń Sákeń – minezge baı, tekti tulǵa. Kishiligine kisiligi saı, naǵyz kemel adam. Qashanda aqyryn júrip, anyq basady-aý. Men «anadaı-mynandaımyn», «men-men» dep keýde qaǵýdan árkez aýlaq jú­redi. «Betegeden bıik, jýsannan alasa» qaǵıdasyn berik ustanǵan. Osy oıymyzdy dáleldeıtin oqıǵalar barshylyq. Únde­meı júrip-aq, qyrýar isti tyndyrýǵa ma­shyqtanǵan syrbaz aǵamyz sonaý qahar­ly jeltoqsan oqıǵasynyń yzǵarly demi­nen jetkizgen bir-eki epızodty qaz-qalpyn­da sýrettepti. О́z kózimmen kórgen­min. Dál osylaı, káni siz de muqııat janar júgirtińizshi.

«Kezinde Kolbınniń qyryna ilinbeı, qı­ǵylyǵynan bul qalaı aman qalǵan dep tańdanýy da múmkin ǵoı keıbireýlerdiń. Jeltoqsan tolqýy tusynda bastyǵym demalysta júrgen de, alańǵa baryp jas­tar­ǵa aqyl aıtyp, alǵan betinen qaı­ta­rýymyz ­kerek dep arnaıy shaqyrtqan aýpartkomnyń aldyna qalamdastarymdy bastap men barǵanmyn. Aýpartkom aldy qujynaǵan qaraqurym halyq. Áleke­­deı jalanǵan jergilikti ultty jek kóretin­der beline ushy naızadaı ushtalǵan armatýra soıyldar qystyryp alypty. Ol az degendeı, gúlzarlardyń qorshaý temirlerin syndyryp, taǵy da alyp jatyr. Muny kórgen bizdiń jigitterdiń túsi buzylyp ketti. Bári bir amal tappaısyz ba, degendeı maǵan qaraıdy. Burys qylyq­ty kórgende, turys bar ma, aýpartkomǵa kirip, birinshi hatshyǵa: «Biz balalarymyzdy aqyl aıtyp, sabyrǵa shaqyrǵaly baramyz ba, álde uryp-soǵyp sabaýǵa baramyz ba?», dep kóshede kórgenimdi baıandadym. Obaly neshik, aýpartkom bas­shysy Nurtaı Ábiqaev jaǵdaıdy bir­den túsindi. Keńseniń aldyna menimen birge shyǵyp, qarýlanǵandardyń qoldan jasatqan jaraǵyn túgel tastatyp, olardy avtobýstarǵa óz kózimen otyrǵyzyp saldy. Bálkim, jatjurttyq jańa basshyǵa bul qareketimiz jetken de shyǵar. О́ıtkeni jańa redaktor iriktegende meniń esimim esh tizimge ilikpedi».

Iá, Sarbas aǵa – baqytty qalamger. Jýrnalıstıkanyń shyńyna kóterildi. Uzaq jyldar «Egemende» shúmektep ter tókken ol táýelsizdiktiń eleń-alańynda azat oıdyń jarshysy atanǵan «Halyq keńesi», «Aqıqat» sekildi aıbarly gazet-jýrnaldardy abyroımen basqardy. О́zi janyndaı qulaı súıgen kásibiniń saıa­ly da, máýeli baǵynda ósip-óngen urpaq­tarymen birge mereı jasyn saltanat­pen atap ótip jatyr. Aqtaevtar áýletiniń kók­ke órlegen báıteregi máńgi jasyl túske sho­mylǵandaı. Sarbas aǵamyz ben Ǵaını­jamal apaıymyzdyń bal-bul janǵan júz­derindegi nurly shýaq aınala-tóńiregin shat­tyq kúıine bólegen. Til ushyna oral­ǵany: ǵalamǵa ǵashyq, qalamǵa ǵashyq jyr júregińiz qartaımasyn, Sarbas aǵa!

Janat ELShIBEK,

Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty                    

Astana