Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Byltyr 3,1 trln teńgeniń taýary óndirildi
Ertis-Baıan óńiri – elimizdegi iri ındýstrııalyq ortalyqtyń biri. Sońǵy jyldary munda ártúrli salada iske asyrýǵa baǵdarlanǵan jobalar kóbeıdi. Ásirese ónerkásip, aýyr óndiris, munaı-gaz, ferroqorytpa baǵytyna syrttan aıtarlyqtaı ınvestısııa quıyldy. Byltyr aımaq ekonomıkasy oń kórsetkishterge qol jetkizdi. Pavlodar oblysy óńdeý sektorynyń kóleminen elimizdegi úzdik tórttikke endi, jalpy quny 3,1 trln teńgeniń taýary óndirildi. О́tken jyly óńir ekonomıkasyna 965 mlrd teńgeden astam ınvestısııa tartylǵan. Bul – aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 26 paıyzǵa artyq.
Pavlodar oblysy ákiminiń orynbasary Áıgerim Qabyltaeva qazirgi jospar ótken jylǵy údeden asyp túsý ekenin aıtady. Buǵan qol jetkizýge múmkindik beretin naqty is-qımyl jeterlik.
«Jalpy somasy 2,5 trln teńge bolatyn ınvestısııalyq jobalar pýly qurylǵan. Olardyń nátıjesinde óńirde jańadan 10 myńnan astam jańa eńbek oryndary qurylady. Munyń syrtynda jańa kásiporyndar, tyń jobalar bıýdjetke qanshama salyq, túsim ákeledi. Jyl sońyna deıin biz sheteldik tikeleı ınvestısııalar negizinde syrttan 1,1 mlrd dollar tartamyz degen oıdamyz. Atalǵan josparymyz iske assa, ınvestısııa kólemi ótken jylǵydan anaǵurlym kóp bolady. О́ńirdiń ónerkásiptik áleýetin, sonyń ishinde ferroqorytpa óndirisin arttyrýǵa baǵyttalǵan 17 joba iriktelgen. Investısııalar nátıjesinde jeńil quıylmaly avtokólik dóńgelekteri, kabeldik-jelilik ónimder, alıýmınıı katankalaryna qatysty jobalar ıgerildi. Buǵan qosa munaı-gaz hımııasy klasterin damytý múmkindikteri de qarastyrylady» deıdi.
Investısııalyq portfel qalaı tolyǵady?
Statıstıkalyq derekterge súıensek, sońǵy úsh jylda jergilikti ekonomıkaǵa quıylyp jatqan ınvestısııalyq qarajat tek ósip jatyr eken. Bıyl alǵashqy 8 aıda 590,9 mlrd teńge tartylǵan. 2023 jyldyń uqsas kezeńinde bul tarapta 514,4 mlrd teńge eseptelgenin eskersek, bıylǵy kórsetkish joǵary. Naqty kólem ındeksi – 131,3 paıyz. Mamandar bul jaǵymdy úrdis aldaǵy aılarda saqtalatyn bolsa, oblystyń ınvestısııa portfeli aıtarlyqtaı tolyǵa túsetinin aıtady.
«Búginde Pavlodar oblysynda 119 ınvestısııalyq jeke joba pýly quryldy. Naqty 9 joba bıyl iske qosylady dep kútilip otyr. Jyl basynan tartylǵan 590,9 mlrd teńgeniń 80 paıyzy – sheteldik ınvestısııa. Qazirdiń ózinde jyldyq jospardyń oryndalýy – 61,7 paıyz. Jeti aıdyń qorytyndysyna kóz júgirtsek, paıdalaný baǵyttaryna baılanysty negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń úlesi mol. Mysaly, ol ónerkásipte – 267,8 mlrd, aýyl sharýashylyǵy, orman men balyq sharýashylyǵynda – 143,3 mlrd teńge, kólik pen qoımalaýda – 20,8 mlrd, qurylysta – 2,6 mlrd teńge. Jyl kóleminde óńir ekonomıkasyna shamamen 1 trln 27 mlrd teńge ınvestısııa keledi dep kútemiz», deıdi óńirlik Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Saǵynysh Núrkimbaev.
Ulttyq bank derekterinde byltyr Pavlodar oblysyna jalpy somasy 940,4 mln dollar quıylǵan dep kórsetilgen. Qazir sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen jalpy quny 609,1 mlrd teńge bolatyn kelesideı jobalar iske asyrylyp jatyr:
- «Fkibastuzferroalloys» JShS – «Ferroqorytpa zaýytynyń qurylysy» (Ekibastuz qalasy). Quny – 92,4 mlrd teńge. 800 jumys orny qurylady. Iske qosý merzimi – 2024 jyl (Shveısarııa).
- «Altrade Company» JShS – «Alıýmınıı tabaqtary jáne alıýmınıı folgasy óndirisi» (Pavlodar qalasy). Quny – 8 mlrd teńge. 100 jumys orny qurylady. Iske qosý merzimi – 2024 jyldyń IV toqsany (Túrkııa).
- «AnsaSilicon» JShS – «Kremnıı zaýytynyń qurylysy» (Ekibastuz qalasy). Quny – 35 mlrd teńge. 350 jumys orny qurylady. Iske qosý merzimi – 2025 jyldyń I toqsany (BAÁ).
- «Eýrazııalyq mehanıkalyq zaýyt» JShS – «Metallýrgııada, mashına jasaýda jáne energetıkada ártúrli maqsattaǵy buıymdardyń betterin mehanıkalyq óńdeýdi uıymdastyrý» (Pavlodar qalasy). Quny – 8,2 mlrd teńge. 60 jumys orny qurylady. Iske qosý merzimi – 2025 jyldyń IV toqsany (Reseı).
- «Ertis Qant» JShS – «Qant qyzylshasy men shıki qantty óńdeý zaýyty» (Aqsý qalasy). Quny – 43,5 mlrd teńge. 313 jumys orny qurylady. Iske qosý merzimi – 2026 jyl (Reseı).
- «Ertis gıdrometallýrgııalyq kombınaty» JShS – «Quramynda altyny bar joǵary kómirtekti sýlfıdti konsentrattardy qaıta óńdeýdiń gıdrometallýrgııalyq sehy» (Pavlodar qalasy). Quny – 343,4 mlrd teńge. 500 jumys orny qurylady. Iske qosý merzimi – 2028 jyl (Reseı).
Bes joba berekeli bola ma?
Ekibastuzda júzege asyrylyp jatqan ferroqorytpa óndirisi jylyna 240 myń tonna ferrosılısıı men mıkrosılıka shyǵarýǵa qaýqarly. О́ndirilgen ónim túrleri keleshekte TMD men Eýropa, Shyǵys Azııa elderine eksporttalady. Ferrosılısıı – bolat, shoıyn, ferroqorytpa óndirisinde keńinen qoldanylatyn ári álemdik naryqta suranysqa ıe ónim túri. Sondyqtan joba ózin tolyqqandy aqtap, ekonomıkaǵa eleýli úles qosady dep kútilip otyr. Zaýyt aınalasynda atalǵan óndiriske qatysty shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa arnalǵan qolaıly jaǵdaı jasalady.
Buǵan qosa óńirdiń ónerkásip salasynda 4,1 mlrd teńgege 3 joba qolǵa alyndy:
- «SNN» JShS – jylytý radıatorlary óndirisi;
- «Prommash KZ» JShS – baǵyttamaly burmalarǵa arnalǵan plastıkalyq jıyntyqtaýyshtar óndirisi;
- «KAZBM-Kazakhstan Building Mixtures» JShS – gıperpresstelgen kirpish óndirisi.
Jyl sońyna deıin ınvestısııa somasy 96,1 mlrd teńgeni quraıtyn taǵy 5 jobany iske engizý josparlanǵan. Olar – joǵaryda aıtqan ferroqorytpa zaýytynyń qurylysy, tolyq sıkldi keńse, mektep jıhazdarynyń óndirisi, elektrmen dánekerlengen tik tigisti qubyrlar óndirisi, alıýmınıı quımalary men qorytpalary óndirisi.
Aımaqta tabıǵı resýrstardyń mol qory shoǵyrlanǵanyn, damyǵan ınfraqurylym men eleýli ekonomıkalyq áleýet qalyptasqanyn eskersek, aldaǵy jyldary óńirlik ınvestısııalyq portfeldiń ahýaly budan ári jaqsara bermek. Búginde jergilikti óńdeýshi ónerkásip salasynda jalpy sany 1 027 kásiporyn jumys istese, ónerkásip salasynda turǵyndardyń tórtten biri eńbek etedi. Mıneraldy shıkizattyń baı qory jetkilikti. Elimizdiń glınozem men alıýmınıı, kómir, ferroqorytpa, elektr energııasyna degen qajettilikteriniń kóp bóligin qamtamasyz etetin qýatty taý-ken metallýrgııalyq kesheni de kidirissiz jumys istep tur. Munyń barlyǵy óńirge jańa óndiristerdi uıymdastyrýda syrttan qarajat tartýǵa múmkindik beredi. Onyń ekonomıkalyq tıimdiligi 3-5 jylda baıqalatyn bolady deıdi mamandar.
Qant pen kartoptyń áleýeti áli tómen
Oblystyń ınvestısııaǵa suranyp turǵan salalary jóninde oı tarqatsaq. Aýyl sharýashylyǵynda ıgerilmeı jatqan tyń múmkindik kóp. Sonyń biri – kartop pen kókónis túrlerin qaıta óńdeý. Byltyr Ertis-Baıan óńiriniń fermerleri 806,4 myń tonna «ekinshi nan» jınap, aldyńǵy jylǵy rekordty birden 133 myń tonnaǵa jańartty. Alaıda munshama asta-tók kartopty qaıda jibererin bilmeı bastary qatty. Saldarynan kerekýlik fermerler ala jazdaı ósirgen ónimderin arzanǵa satýǵa májbúr bolǵan. Mundaı máselege bıyl da kezigetinine daýymyz joq. Pavlodar oblysyna kartopty qaıta óńdeý kásiporyndary aýadaı qajet. Jalǵyz «Saida» JK-dan ózge kartopty qaıta óńdeý kásiporyndary joqtyń qasy. Krahmal shyǵaratyn zaýyt salý týraly másele kóterilgeli biraz ýaqyt ótti. Joba sózbuıdaǵa salynyp, sozylyp ketti. Buǵan deıin oblys ortalyǵynda kartop qytyrlaqtaryn shyǵaratyn óndiris te ashylady dep kútilgen. Alaıda sheteldik ınvestorlar qarjy salýǵa júreksinip qaldy. Sondyqtan pavlodarlyq kartoptyń ázirshe baǵy ashylmaı tur.
Ekinshi másele – qant zaýytynyń jobasy. Bul jobany iske asyrý týraly bastama 10 jyl buryn kóterilgen. Onymen «Pavlodar» ÁKK aınalysyp baqqan, biraq nátıje joq. Ony reseılik ınvestorlar qarjylandyrady dep, arnaıy pýlǵa engizilgenimen, zaýyttyń shyn máninde salynyp jatqany týraly derek kózge túspeıdi. Aldyn ala josparǵa sáıkes, kásiporyn kúnine 6 myń tonna qyzylshany óńdep, shekerge aınaldyrady delingen. Qant zaýytyn shıkizatpen qamtýǵa kemi 15 myń gektarda qant qyzylshasy egilýi kerek. Bul tarapta jergilikti ǵalymdar men fermerler tize qosyp, qyzylshanyń jańa sorttaryn egip jatyr. 2019 jyly Almaty oblysyndaǵy Kóksý qant zaýytynyń mamandary Kerekýdiń egis tanaptarynda ónip shyqqan qant qyzylshasynyń qanttylyǵy 18-20 paıyzdy kórsetkenin baıqap, tańdanystaryn bildirgeni esimizde. Sóıtsek, ońtústikte jınalatyn ónimdegi qant deńgeıi 15 paıyzdan aspaıdy eken. Sondyqtan shıkizatpen qamtýda oblys sharýalarynyń áleýeti zor.
О́ńirdiń ınvestısııalyq bastamalary respýblıkalyq reıtıngte tórtinshi satyda tur.
Pavlodar oblysy
