Jarymjan jandarǵa qamqorlyq

Mekemelerde adam­dardyń ortasha jyldyq sanynyń 51 paıyzyn jarymjan jandar quraı­tyn bolsa, ol «múgedekter uıy­my» dep tanylyp, arnaýly je­ńildik pen basymdyqqa ıe bolady. Ortalyq, jergilikti at­qarýshy organdar múgedektigi bar adamdardyń múddelerin qorǵaıtyn sheshimder qabyldap, deneshynyqtyrý, sport sala­syn­daǵy ýákiletti organdarmen birlesip sporttyq is-sharalar uıym­dastyrady. Sondaı-aq aýmaqtyq mádenıet organdary­men birlesip, aǵartýshylyq, mádenı is-sharalar ótkizip turady. Múgedekterdiń qoǵam­dyq birlestikterine, sondaı-aq olar­dyń uıymdaryna ózderiniń men­shigindegi ǵımarattar (qury­lys­tar, qurylysjaılar) salyn­ǵan jer ýchaskelerine menshik quqyǵy óteýsiz beriledi.

Múgedek jandardy medı­sı­nalyq ońaltý salasynda da memleket qam­qorlyǵy úlken. Medısı­nalyq uıym kórsetiletin qyz­met­­terdiń kólemin, ońaltýdy júrgizý túrleri men merzimin kórsete otyryp, syrqaty bar bó­bekterdi ońaltýdyń jeke baǵdarlamasyn ázirlep, ony júzege asyrady. Múgedektigi bar adamdar men jarymjan balalardy sanatorıılik-kýrorttyq emdeýmen qamtamasyz etý de osy Kodekste kózdelgen. Sondaı-aq múgedekterge tehnıkalyq kómekshi (kompensatorlyq), arnaýly júrip-turý quraldaryn áperý, birinshi toptaǵy múgedek­tigi bar adamdarǵa jeke kómek­shi­niń qyzmetin usyný, estý qa­bi­letine qatysty múgedektigi bar adamǵa ymmen sóılesý ma­ma­ny­nyń qyzmetterin usyný qarastyrylǵan.

Múgedekterge zańǵa sáıkes qamqorlyq pen qoldaý jasaý eli­mizdiń aımaqtarynda ártúrli deńgeıde. Soltústik Qazaqstan oblysynda múgedektigi bar adam­­darǵa 670-ten astam nysan­ beıimdelgen. Jarymjan jan­­dardyń zańdy quqyqtaryn qam­tamasyz etý, olarǵa qolje­tim­di ortany qalyptastyrý maq­sa­tynda oblysta 678 áleýmet­tik ınfraqurylym nysany daıyndalǵan.

Qazir elimizde múgedektigi bar adamdardyń quqyqtaryn qam­tamasyz etý, ómir súrý sapa­syn jaqsartý jónindegi 2025 jyl­ǵa deıingi ulttyq jospar, «Amanat» partııasynyń 2023–2027 jyl­darǵa arnalǵan jol kartasy, Mem­leket basshysynyń tapsyrmasymen ázirlengen «Halyqpen birge» jobasy iske asyrylyp jatyr. Partııa jol kartasynda 2023–2027 jyldar aralyǵynda Interaktıvti qoljetimdilik kartasyna engizilgen 35 myńnan as­tam nysandy beıimdeý kózdelgen. Jyl saıyn nysandardyń 20 %-y beıimdelýge jatady.

Sonyń ishinde osy jyl­dyń sońyna deıin Soltústik Qazaqstan oblysynda 634 nysandy beıimdeý josparlanǵan, alaıda jos­par artyǵymen oryndalyp, jo­ǵaryda aıtqa­nymyzdaı, 678 ny­sanda beıim­deý jumysy júrgizildi. Sonyń ishinde 186 – memlekettik uıym­da, 73 – den­saýlyq saqtaý, 215 – bilim berý, 45 – mádenıet, 81 – saý­da, qyz­­met kórsetý, 18 – sport, 7 – áleýmettik qorǵaý, 7 – kó­lik ınfraqurylymy nysanyn­da, 5 – qoǵamdyq tamaqtaný ornynda, 41 taǵy basqa jerde múgedektigi bar adamdardyń barlyq sanat­taryna túrli qyz­metter qoljetimdi.

Jarymjan jandarǵa degen qamqorlyq nátıjesinde olardyń keıbir uıymdary álemdik arenalar men sahnalardy baǵyndyryp júr. Mysaly, estý qabileti tómen jastardan qurylǵan «Sensitive» baldyq ansambli Soltústik Qa­zaq­stannyń atyn álemge tanytyp, túrli halyqaralyq konkýrs­tardan 17 Gran-prı, 37 birinshi oryn utyp ákeldi. Múgedek jandardyń sporttaǵy tabystary da az emes.

О́zderine zańǵa sáıkes jasa­lýǵa tıisti qamqor­lyq­ty ta­lap etýdi de soltús­tikqa­zaq­stan­dyq mú­gedek jandar jaq­sy bi­ledi. Mysaly, birinshi top­taǵy mú­gedek Kárim Aqjan «Gorı­zont» saýda úıi men «Kvar­­tal» bız­nes-ortalyǵyn­da múgedek­tigi bar adamdarǵa qol­je­timdi­likti talap etip, aqyry óti­nishi júzege asty. «Meniń óti­nishim­men áleýmettik qorǵaý depar­tamentiniń qyzmetkerleri jos­pardan tys tekserý júrgizip, sonyń nátıjesinde atalǵan es­ker­týlerdi joıý sharalary qa­byl­dandy», deıdi ol.

Budan ózge, departament 2024 jyldyń 8 aıynda memlekettik basqarý, densaýlyq saqtaý, áleý­mettik qorǵaý, mádenıet, jeke kásipkerlik salalaryndaǵy áleý­mettik ınfraqurylym nysandaryna 67 tekserý júrgizgen. Onyń 22-si – jospardan tys tekserýler, 36-sy – profılaktıkalyq baqylaý, prokýratýranyń talabymen 9 tekserý bolǵan. Tek­serý barysynda anyqtalǵan buzýshylyqtardy joıý týra­l­y 51 uıǵarym berilip, 2 mln teńgeden astam somaǵa 7 ákim­shilik aıyppul salyndy.

Soltústik Qazaqstan oblysy