Keńes ókimeti kezeńinde el aýzynda «Kazkraı» atanǵan shaǵyn aýdannyń balalary negizinen Abaı atyndaǵy №10 orta mektepte oqydy. Oqýshylar sany qoldan azaıtylýy saldarynan bilim uıasy jabylyp ta qala jazdaǵan. Elimiz egemendikke qol jetkizgen soń, jaǵdaıy ońalyp, lıseı-mektep mártebesine ıe boldy. Qazirgi ýaqytta gýmanıtarlyq baǵyttaǵy gımnazııa retinde balalarǵa tálimdi tárbıe, ozyq bilim berip keledi. Bul mektepte elimizdiń ádebıeti men ǵylymyna eńbek sińirgen tulǵalar bilim aldy. Sonyń biri – jazýshy, «Abaıdyń jumbaǵy» kitabyna Memlekettik syılyq alǵan Ramazan Toqtarov. Qalamgerdiń esimin mektep ujymy áli kúnge qurmet tutady. Taǵy biri – Nobel syılyǵyna usynylǵan áıgili qazaq ǵalymy, hımııa ǵylymdarynyń doktory Habıbolla Ospanov. Ol – hımııa-fızıka salasynda álemge belgili tórt ǵylymı jańalyqty ashqan. Keńes zamanynda oılap tapqan 23 tehnologııasy óndiriske engizilgen. Onyń 10-y «óte qupııa» sanalypty. О́miriniń sońǵy jyldary da ǵylymnan qol úzbeı, sonaý AQSh-tan úsh birdeı ǵylymı patentke ıe boldy.
Osydan eki jyl buryn Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atalǵan bilim oshaǵynda bolǵan ýaqytta álgindeı tarıhı tulǵalardy ataı turyp: «Pavlodar qalasyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan Abaı atyndaǵy gımnazııa – ulttyń qaıta órleý ortalyqtarynyń biri. Qazaqstandyq kóptegen tanymal ǵalym osy óńirde ósken jáne qazirgi pedagogter aǵa býynnyń izin jalǵap keledi», dep oıyn túıindegen edi.
Muǵalimder kúni merekesi qarsańynda tarıhy tereńge boılaǵan bilim uıasyna bas suqtyq. Gımnazııa basshysy Saltanat Shabajanova áýeli mektep janyndaǵy gúlge oranǵan «Ákeler baǵyna» bastap apardy. Baqta shıe, alma, almurt, ózge de jemis aǵashtary jaıqalyp, aınalasyna túrli gúl egilgen. Bıyl oqýshylar mektep janynda óz qolymen kartop egip, odan kúzde berekeli ónim alypty. Jınaǵan túınekterin mektep ashanasyn ustap otyrǵan kásipkerge tapsyryp, ol óz kezeginde biraz ýaqyt ashanadaǵy bálishti oqýshylarǵa arzan baǵada usynǵan. «Osylaısha, balalarymyz eńbektiń nany – tátti bolatynyn óz mysaldarynda baıqap kórdi», dep kúlimdedi dırektor. Buǵan qosa mektep janyndaǵy negizgi baqta túrli ósimdik, kókónis, jemis aǵashy ósiriledi. Muǵalimder men oqýshylar ony bıologııa sabaǵynda keńinen paıdalanady.
Oqý ordasynda eńbek etip júrgen muǵalimderdiń basym bóligi – osy mekteptiń túlekteri. Gımnazııa túlegi, tarıh pániniń muǵalimi Nursultan Shákirdiń aıtýynsha, ol tarıhymyzdy balalarǵa túsindirýde qazaqtyń ańyz áńgimelerine kóp kóńil bóledi. «Sabaqtyń tárbıelik jaǵyna basa nazar aýdaramyn. Negizi tarıh ádebıetpen baılanysyp jatqan pán ǵoı. Qazaq aǵartýshylary, saıası tulǵalary týraly aqparat, beınejazbalar ǵalamtorda jeterlik. Solardyń arasynan suryptap, oqýshylarǵa rolıkter usynamyn. Ádette balalar 30–40 sekýndtyq rolıkterdi kórgendi unatatyny málim. О́tkende bir sabaqta ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń ómirine qatysty beınejazbany 17 mınýt kirpik qaqpaı tamashalady. Tarıhı tulǵalarymyzdyń ómiri men eńbekteri urpaqty aıryqsha qyzyqtyrady. Balalardyń bul talpynysyn shyńdaı túsýge, yntalandyrýǵa tyrysamyn. Ár sabaq qyzyqty ári mazmundy ótse, oqýshy da sharshamaıdy», dep óz tájirıbesin bólisti onjyldyq ótili bar pedagog.
Al qazaq tili men qazaq ádebıeti pániniń ustazy Nazerke Semeı úlken izdenis ústinde júrgen mamannyń biri ekenin baıqadyq. Bıyl oblystaǵy synyp jetekshileri saıysyna qatysyp, respýblıkalyq baıqaýǵa joldama alypty. N.Semeıdiń oıynsha, búgingi urpaq óte zeıindi. Alaıda mektepte ana tilinde bilim alyp, al úıinde ata-anasymen oryssha til qatysýǵa beıim keıbir balalardyń psıhologııalyq qysymda júretinin muǵalimder jıi baıqaıdy. Osydan jasóspirim qaı jerde qazaqsha, qaı jerde orys tilinde sóılesemin dep oılanyp otyrady. Úıdegi tárbıe buryn egiletindikten, ondaı balalardyń oıy da orys tilinde jetiledi. «Ata-anasynyń balamyz qazaqsha oqyp, ana tilinde tárbıe alsyn degen oı-maqsaty quptarlyq. О́kinishke qaraı, balaǵa túsetin qysymdy, aýyrtpalyqty eresekter sezbeımiz. Ár tildiń dybystyq kody bar. Ol kodty alma-kezek aýystyrý adamnyń mıyna úlken salmaq túsiredi. Qostildilik urpaq tárbıesinde osyndaı másele týyndatyp otyr. Synyp jetekshisi retinde balalarmen osy turǵyda kóp jumys isteýge tyrysamyn. Muǵalimderdiń kıgen kıimderi, taqqan áshekeıleri, júris-turys máneri balalarǵa áser etedi. Áriptesterimiz kúndelikti sabaqta ulttyq naqyshtaǵy qamzol kıip júrýge ádettengen. Oqýshylar da osyǵan boı úıretip, qazir ár synyp ulttyq oıýlarmen órnektelgen kıimderdi kıedi. Osyǵan ár ustaz ornymen mańyz bere bilýge tıis», dep oıyn tarqatty jas maman.
Abaı atyndaǵy gımnazııada 2007 jyldan beri eńbek etetin pedagog Ardaq Asanova akademık Ábiken Bekturov negizin salyp ketken ulttyq hımııa salasynyń búginde talaı ul-qyzdyń ómirine soqpaq bolǵanyn áńgimeledi. 11-synyp túlekteri medısınalyq baǵyttaǵy mamandyqtardy jıi tańdaıdy. Jyl saıyn túlekterdiń kemi 10–15-i osy beıindik pánder boıynsha UBT tapsyrady eken.
«Tarıhy baı Ertis-Baıan óńiriniń aýmaǵynda 60-tan astam hımııalyq element kezdesedi. Oqýshylarymyzdy «Osy bir tabıǵı baılyqty ıgerýge aldymen sender bilimdi bolýlaryń kerek. О́ıtpegen jaǵdaıda qazaq jeriniń jerasty qazynasy sheteldik ınvestorlar tarapynan talan-tarajǵa ushyraı bermekshi», dep qamshylaımyz. Buryn balalardy jergilikti hımııalyq, óndiristik kásiporyndarǵa aparyp, ondaǵy úderisterdi kózderimen kórýge múmkindik týdyratynbyz. Qazir barlyǵy jeke kompanııalardyń qolynda bolǵandyqtan, ondaı jaǵdaıǵa qolymyz jetpeı otyr. Jalpy, orta bilim joǵary oqý ornyndaǵy bilimmen tuspa-tus kelýi kerek. Mektebimizde hımııalyq ashyq zerthana bar. Balalar qalaǵanynsha zertteýlerin júrgizedi. Al ózim 11-synyp jetekshisi retinde balalardyń ulttyq mentalıtetimizge saı qaıyrymdy bolýyna kóńil bólemin. Olardyń balalyq emosııasyn tasqyndatatyn isterge baýlımyn», deıdi ustaz.
«Ustazy jaqsynyń ustanymy jaqsy» degen támsildiń Abaı atyndaǵy gımnazııada jónin taýyp otyrǵanyn ańǵardyq. Máselen, 2019 jyly bıologııa pániniń muǵalimi Gúlmıra Baıbekova jetekshilik etken 11-synyp túlekteriniń 23-i bıologııa pánin tańdapty. Balalardyń medısınaǵa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, ár sabaǵyna mańyz beretin Gúlmıra Zııadaqyzynyń eńbegine áriptesteri qurmetpen qaraıdy. О́ziniń aıtýynsha, oqýshy 45 mınýttyq sabaqta túsindirilgen taqyrypty búge-shigesine deıin kókeıine toqysa, ustazǵa odan artyq jetistik joq.
«Mekteptegi tárbıege áldebir ólshemmen qaraýdyń qısyny joq. Sebebi ár balanyń tárbıesi, minez-qulqy, qundylyǵy ártúrli. Olardyń ár aıtqan pikirimen, oıymen sanasyp, ózimiz baıqaǵan qasıetterin ushtaı túsýge umtylamyn. Qazirgi ýaqytta jasandy ıntellektiniń ómirimizge aralasa bastaǵany málim. Onyń jaqsy da, jaman da jaqtary bar. Balalarǵa osyndaı zamanaýı taqyryptardy talqylatamyn. Pikir talastyra kele, ár qubylys pen úderistiń eki tarabyn da salmaqtaıdy. Adamdy oılandyrmaıtyn tehnologııanyń barlyǵy da bizdiń oı-sanamyzǵa tejeý bolatynyn búgingi urpaq uǵynsa deımiz. Al urpaǵymyz oılanýdan qalsa, odan asqan qorqynysh joq», deıdi tájirıbeli pedagog.
Abaı atyndaǵy gımnazııa búginde gýmanıtarlyq baǵytqa negizdelgen. Mektep ǵımaraty 500 orynǵa shaqtalǵanyna qaramastan, búginde 588 oqýshy bilim alyp júr. Ǵımarattyń tarlyǵy máselesi jyl saıyn aıtylyp keledi. Ujymdaǵy 58 pedagogtiń barlyǵy – óz salasynyń mamandary.
Mektep basshysy Saltanat Qalıasqarqyzy qazirgi ata-analar tarapynan gýmanıtarlyq baǵyttan góri tehnıkalyq, matematıkalyq, jaratylystaný baǵytyna suranys mol ekenine nazarymyzdy aýdardy. Oqý jyly bastalǵan ýaqytta dırektor barlyq ata-anany jınap, olardyń talap-tilegine, oı-pikirlerine qulaq asatyn kórinedi. Bilimnen bólek, jyldyq tárbıe jospary da soǵan oraı túziledi.
«Synyp jetekshilerine kóp aýyrtpalyq túsetinin baıqaımyn. Áıtse de mekteptiń arqalaǵan mıssııasyna adaldyq ár qıyndyqtan jol tabýǵa jeteleıdi. Synyp jetekshileriniń arasynda arnaıy reıtıng júrgizemiz. Áldebir másele shyǵa qalsa, ony jasyryp-jabý – bizge jat dúnıe. Máseleni der kezinde sheshýge tyrysamyz. Bul tarapta mekteptegi ákeler keńesi, ájeler klýby, túlekterimiz kóp qolǵabys jasaıdy. Byltyr respýblıkalyq bilim olımpıadasynda 2-oryn alǵan oqýshymyz Daryn Qabykenge mekteptiń túlegi, qazir amerıkalyq áıgili «Microsoft» kompanııasynda eńbek etetin Maqsat Álibaev pen Maqsut Nárikbaev ýnıversıtetiniń stýdenti Álisher Dabylhan, sondaı-aq ustazdarymyz birlesip makbýk syıǵa tartty. Ulttyq qundylyq, ulttyq bolmys máselesinde mektep ishindegi tárbıege ǵana emes, oqýshylarǵa áserin tıgizetin qoǵamdaǵy jaıttarǵa da nazar aýdaramyz», dep oıyn túıindedi gımnazııa basshysy.
PAVLODAR
