Iаdrolyq tehnologııalardy adamzat ıgiligine paıdalanýdyń ádis-tásilderimen bólise otyryp, ǵalymdar bes kún ishinde irgeli ǵylymdy damytý men radıoızotoptar óndirisindegi zamanaýı múmkindikterdi talqylamaq.
Jıynnyń ashylý saltanatynda Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri D.Ahmet-Zakı elimizdiń ıadrolyq tehnologııalardy damytýdaǵy áleýeti men ǵylymı-zertteýler barysyna, qazirgi kezde álemdik keńistikte básekege qabiletti mamandar daıarlaý isindegi Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń róline toqtaldy.
Jıyn barysynda Prezıdent janyndaǵy UǴA prezıdenti, akademık Aqylbek Kúrishbaev biregeı zertteý bazasy bar – Iаdrolyq fızıka ınstıtýty jáne Ulttyq ıadrolyq ortalyq qurylymdarynda zamanaýı reaktorlar men údetkishterdiń, sondaı-aq jańadan ashylǵan Iаdrolyq medısına derekter ortalyǵynyń bolýy elimizde eksperımenttik ıadrolyq fızıkanyń, plazma fızıkasynyń, ıadrolyq medısına men radıasııalyq materıaltanýdyń tabysty damýy úshin qajetti jaǵdaılar jasalǵanyn atap ótti.
«Iаdrolyq energııany optıkalyq sáýlelenýge, radıasııalyq materıaltanýǵa, atom energetıkasynyń qaýipsizdigine, basqarylatyn termoıadrolyq sıntezge, radıoekologııaǵa aınaldyrý salasynda ǵylymı baǵyttar damyp keledi. Sońǵy birneshe jyldaǵy otandyq atom ǵylymynyń ǵylymı metrıkalyq kórsetkishi joǵary reıtıngi bar halyqaralyq ǵylymı jýrnaldarda 500-ge jýyq jarııalanymǵa ıe, bul otandyq zertteýlerdiń joǵary deńgeıin kórsetedi. 2022 jyldyń qyrkúıeginde Almatyda Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ bazasynda Máskeý ınjenerlik-fızıkalyq ınstıtýtynyń (MIFI) Almaty fılıaly ashyldy. Dýbna ǵylym qalashyǵyndaǵy Birikken ıadrolyq zertteýler ınstıtýtymen, japondyq atom energetıkalyq kompanııasymen jáne japondyq atom energııasy agenttigimen halyqaralyq yntymaqtastyq belsendi damyp keledi, onyń aıasynda eksperımenttik jáne teorııalyq ıadrolyq fızıka, bólshekter jáne joǵary energııa fızıkasy, sondaı-aq jas ǵalymdardy daıarlaý salasynda zertteýler júrgiziledi. 2019 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka mınıstrligimen kelisimge qol qoıylǵannan keıin birneshe jyldan beri daıyndalyp kele jatqan Eýropalyq ıadrolyq zertteýler uıymymen (CERN) yntymaqtastyqtyń bolashaǵy zor. Jaqynda QR Prezıdenti janyndaǵy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń bazasynda CERN-men ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq ortalyǵyn ashý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetti», dedi UǴA prezıdenti.
Eýropa ıadrolyq zertteýler uıymynyń halyqaralyq qatynastar jónindegi dırektory Sharlotta Lındberg-Varakaýll Qazaqstan ǵalymdarynyń atalǵan uıymymen baılanysy týraly atap ótip, aldaǵy ýaqytta júrgiziletin jobalar barysyna toqtalsa, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ ınnovasııalyq qazmet boıynsha prorektory J.Aıtjanova ıadrolyq fızıka salasyndaǵy halyqaralyq bilim almasý máselelerine toqtaldy.
Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń dırektory Saıabek Sahıev óz kezeginde búginde elimizde irgeli jáne qoldanbaly zertteýlerdi júzege asyryp, atom salasyndaǵy kadrlardy daıarlap otyrǵan birden-bir ortalyqtyń taıaý keleshektegi jumystary men forým barysynda qol jetkiziletin halyqaralyq yntymaqtastyq máseleleriniń mańyzdy ekenin aıtty. IаFI mamandary 2030 jylǵa qaraı álemniń aldyńǵy qatarly zertteý ortalyqtarynyń elıtasyna qosylýdy josparlap otyr. Osy oraıda ınstıtýt mamandarynyń atom salasyndaǵy irgeli jəne qoldanbaly zertteýlerdi iske asyrýdaǵy jetistikteriniń halyqaralyq keńistikke keńinen málim ekenin aıta ketken abzal.
Forým aıasynda Iаdrolyq fızıka ınstıtýty Túrkııanyń TÜBİTAK uıymymen birlese jumys isteýdi uıǵaryp, kelisimge qol qoıdy. Endi bul zertteý ortalyqtary ıadrolyq fızıka salasyn ilgeriletip, radıofarmasevtıkalyq preparattar óndirisin damytpaqshy. Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń forým aıasynda Qytaı ýnıversıtetimen, О́zbekstannyń Fızıka-tehnıkalyq ınstıtýtymen kelisim josparlanyp otyr.
