Sýret: ru.freepik.com
Otyrysqa moderatorlyq etken palata spıkeriniń orynbasary Danııa Espaeva eńbek naryǵyn tıimdi basqarý turaqty ekonomıkalyq damýǵa qol jetkizip jatqanyn jetkizdi. Osylaı degen ol Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda kadrlyq áleýetti arttyrý máselelerinde birqatar basym baǵytty belgilep, Úkimetke naqty tapsyrmalar bergenin alǵa tartty. Aıtalyq, 2025 jyl «Jumysshy mamandyqtary» jyly bolyp jarııalandy. Sarapshylardyń málimetinshe, qazir kásiptik-tehnıkalyq bilimi bar mamandarǵa degen suranys joǵary bilimdi túlekterge degen qajettilik 70%-ǵa artyp otyr.
«Osyǵan baılanysty tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi reformalaý arqyly jumysshy kásipterdiń bedelin arttyrý qajet. Sonymen qatar eńbek adamynyń mártebesin arttyrý úshin yntalandyrý sharalary kerek. Ekonomıkamyzdy bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý maqsatynda qazirgi zamanǵy eńbek naryǵynyń qajettilikterin eskere otyryp, joǵary oqý oryndarynyń bilim baǵdarlamalaryn qaıta qarastyryp, ekonomıkanyń naqty sektorlarymen baılanysyn kúsheıtý qajet», dedi D.Espaeva.
Al ony iske asyrýdyń negizgi tásilderi Eńbek naryǵyn damytýdyń 2029 jylǵa deıingi tujyrymdamasynda kórsetilgen. Alaıda tujyrymdamany iske asyrýda beriletin baıandamalar men jumyspen qamtý sharalarynyń arasynda alshaqtyq kóp. Máselen, «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy aıasynda ashylǵan 1,5 myń jumys ornynyń 90 paıyzy – ýaqytsha, al «2021-2025 jyldarǵa arnalǵan agroónerkásip keshenin damytý» jobasyndaǵy 67 myń jumys ornynyń 81 paıyzy – maýsymdyq. Depýtattyń aıtýynsha, jańa jumys oryndarynyń 87%-y negizinen tómen, ortasha ónim beretin sektorlarda qurylady ári olar da ýaqytsha sıpatqa ıe. Buǵan qosa, elimizde beıresmı ekonomıkanyń joǵary úlesi jáne halyqtyń memlekettik qoldaýǵa táýeldiliginiń ósýi saqtalyp otyr.
«Erekshe alańdaýshylyq týdyratyn – jastardyń jumyssyzdyǵy. Elimizdiń kadrlyq áleýetin arttyrý úshin memleket jyl saıyn joǵary oqý oryndary men kolledjderde tegin oqý úshin granttar beredi. Biraq oqýdy aıaqtaǵandardyń barlyǵyn jumysqa ornalastyrý úlken alańdaýshylyq týǵyzady. Aıtalyq, bıyl mamandyǵy boıynsha kolledj túlekteriniń 40%-y jumysqa ornalastyryldy. Onyń ózinde memlekettik organdar olardyń jumysqa ornalasýynan naqty jaǵdaıda tanys emes», dedi palata tóraǵasynyń orynbasary.
Áıtkenmen, Eńbek jáne halyqtyń áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova sóz basynda ekonomıkalyq daǵdarysqa, Covid-19 pandemııasyna, sondaı-aq keıingi 5 jylda bastan keshken birqatar ishki synǵa qaramastan, eńbek naryǵynda turaqtylyqty saqtaýǵa qol jetkizilgenin atap ótti. Mysaly, eńbek naryǵynyń negizgi kórsetkishteriniń biri – jumys kúshi 5 jylda 420 myń adamǵa ósken.
Mınıstr eńbek naryǵyndaǵy turaqty ósimge qaramastan, memleket tarapynan teń múmkindikti qamtamasyz etý jáne azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrý úshin odan ári kúsh salýdy talap etetin birqatar osal tusyn da joqqa shyǵarmady.
S.Jaqypova tıimdi, ádil jáne serpindi eńbek naryǵyn qurý jáne halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa mınıstrlik 5 negizgi jumys baǵytyn aıqyndap otyrǵanyn jetkizdi. Bul – memlekettik ınvestısııalardyń tıimdiligin arttyrý, sapaly jumysshylar sanyn ulǵaıtý, kadrlyq áleýetti kúsheıtý, jumyspen qamtýdy zańdyq turǵydan resimdeý, jumyspen qamtýdyń ekojúıesin damytý. Al bul maqsattarǵa qol jetkizý úshin mınıstrlikke eńbek naryǵynyń normatıvtik-quqyqtyq bazasyn jetildirý, onyń ishinde monıtorıng pen boljaýdyń jańa quraldaryn eskere otyryp, depýtattardyń jan-jaqty qoldaýy aýadaı qajet.
Mınıstr depýtattarǵa salanyń halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy sıfrlyq jobalary týraly egjeı-tegjeı aıtyp, elektrondyq shtattyq keste jobasy sátti iske asyp jatqanyn atap ótti. Sondaı-aq Eńbek mınıstrligi memleket múddesine saı keletin jáne azamattarymyzdyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa yqpal etetin teńdestirilgen kóshi-qon saıasatyn qurý boıynsha jumysyn jalǵastyra beredi. Eń mańyzdysy, mınıstrlik 2030 jylǵa qaraı ábden teńdestirilgen eńbek naryǵyn qurýdy strategııalyq maqsatqa aınaldyrmaq.
Osy oraıda depýtattar eldiń áleýmettik qorǵalýynda jyldar boıy aıtylyp kele jatqan másele kóp ekenin jetkizdi. Mysaly, mınıstrlik jyl saıyn kadrlarǵa perspektıvalyq qajettilik boljamyn qalyptastyrady.
2024 jylǵa arnalǵan elektrondyq eńbek bırjasyndaǵy bos jumys oryndarynyń qysqamerzimdi boljamyna sáıkes málimdelgen bos jumys oryndarynyń sany shamamen 1,3 mln birlikti quraıdy. Biraq bos jumys oryndarynyń eń kóp sany kásibı mamandarǵa tıesili. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi jumys kúshimen qamtamasyz etý máselesi de ózekti bolyp otyr. Sebebi maýsymdyq jumystar kezinde fermerler men agrarshylarǵa jumys kúshi jetispeıdi.
Depýtat Ashat Aımaǵambetov 2008 jyldan beri jumyspen qamtýdyń baqandaı 5 baǵdarlamasy qabyldanǵanyn aıtady. Bul degenińiz eki jyl saıyn jańa baǵdarlama qabyldanyp otyrǵanyn kórsetedi eken. Áıtkenmen, osy sharalar jaǵdaıdy konseptýaldy túrde aıtarlyqtaı ózgerte almaǵan, negizinen ýaqytsha sıpatta bolǵanyn baıqatady.
Sol baıaǵy ýaqytsha jumys oryndaryn qurý, oqytý, qaıta oqytý, shaǵyn nesıe berý, ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý sekildi «tizesi shyqqan» sharalardy qoldanamyz. Al jergilikti deńgeıde bul sharalar qoǵamdyq jumystarǵa tartýdan, áleýmettik jumys oryndaryn usynýdan jáne jastar praktıkasynan asa almaıdy. Bulardyń qanshalyqty tıimdi ekenin de zerttep jatqan eshkim joq. Osylaı degen depýtat: «Úkimettiń esebine sáıkes, jylyna shamamen 900 adam jumysqa ornalasady eken. Sonda «jylyna mıllıonǵa jýyq adam jumysqa ornalassa, jumyssyzdyq deńgeıi nege ózgerissiz qalyp otyr?» degen suraq mazalaıdy? Mynandaı qarqynmen jumyssyzdyq pen ózin-ózi jumyspen qamtý máselesi áldeqashan sheshilýi kerek edi ǵoı», deıdi.
Sondaı-aq ol vedomstvolyq bytyrańqylyq baryn aıtty. Al barlyq jumys oryndarynyń 70%-yn nemese jalpy jumyspen qamtýdyń 50 paıyzyna jýyǵyn bıznes emes, memleket qamtamasyz etip otyr. Kóptegen memlekettik baǵdarlamada bekitilgen kórsetkishter tek qaǵaz júzinde qalyp qoıǵan. Ulttyq jobalar sapaly jumys oryndaryn jetilikti deńgeıde qamtamasyz etpeı otyr.
Osyndaı birqatar túıtkildi tarqatqan depýtattar mınıstrliktiń jumysynda alǵa jyljý baryn da joqqa shyǵarmady. Alǵa qoıylǵan josparlar men maqsattaryna joǵary baǵa berildi. Dese de áleýmettiń máselesi bir mınıstrliktiń emes, barlyq memlekettik organnyń judyryqtaı jumyla kóterip sheshetin jumysyna baılanysty ekenin aıtyp tarqasty.
