Ortalyq ǵylymı kitaphana «Ǵylym ordasy» respýblıkalyq memlekettik kásipornyna qaraıdy. Jańa kelgen dırektor Ular Muqajanov bizben áńgimesinde ǵylymı ortalyq retinde respýblıkaǵa aty máshhúr kitaphananyń sharýashylyq mekemesi deńgeıine deıin tómendep ketkenine alańdaýshylyq birdirip, ǵylym ordasyn óz dárejesine qaıta kóterýde atqarylyp jatqan sharýalar men kitaphananyń qazirgi jaǵdaıymen tanystyrdy.
– Birinshiden, kitaphana, mýzeı qyzmetkerleriniń áleýmettik jaǵdaıyna, aılyq aqysyn kóterýge kóńil bólip otyrmyz. Osy oraıda sırek qordy zertteýge, sıfrlandyrýǵa, zerthana isin damytýǵa baılanysty granttyq qarjylandyrýǵa bıyl tórt taqyryp usyndyq. Bul kitaphana qyzmetkerleriniń qosymsha tabys tabýyna múmkindik beredi. Taıaýda mamandardyń áleýmettik jaǵdaıy, biliktiligin arttyrý máselesine de kóńil bólmekpiz. Osy oraıda kitaphana, mýzeıler isin damytýǵa baılanysty usynǵan josparymyzdy Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi quptap otyr. Aldaǵy ýaqytta menshik mártebesin aýystyrýǵa qatysty da usynysymyz qoldaý taýyp jatsa, onda birinshi kezekte qyzmetkerlerdiń aılyq máselesi sheshiledi. Kitaphana salasy mamandaryn «Bolashaq» memlekettik baǵdarlamasymen daıyndaý isi de ýaqyt kúttirmeıdi. Búgingi kúni doktorantýrada bilim alýǵa jylyna 10 qyzmetkerimizdi jiberip oqyta alatyn múmkindik bar. Tek mamandar tarapynan ynta men jiger bolsa bolǵany, – deıdi Ular Muqajanov.
Kezinde 50-den astam memleketpen ǵylymı baılanys ornatyp, respýblıkada kitaphanashylardy daıarlaýdyń kásibı ortalyǵyna aınalǵan Ortalyq ǵylymı kitaphana sońǵy jyldary qoǵamnan múldem alshaqtap qaldy. Endigi kezekte babalar murasynan mol maǵlumat beretin jádigerlerdi nasıhattaý maqsatynda áleýmettik jelilerde kontentter ashyp, saıt jumysyn jandandyrý qajet.
Búginde «Ǵylym ordasyna» Ortalyq ǵylymı kitaphanamen qatar 4 mýzeı qaraıdy. Bas dırektordyń ǵylym jónindegi orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Nurlan Seıdinniń aıtýynsha, Ortalyq ǵylymı kitaphanada qordalanǵan birqatar másele respýblıkadaǵy kitaphanalar isi týraly zańnyń kesheýildeýine baılanysty ári mekeme Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine qarasty bolǵandyqtan, ǵylym salasyndaǵy toqyraý jyldarynyń keri áseri bolmaı qoıǵan joq.
«Ortalyq ǵylymı kitaphanadan ózge kitaphanalar Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine qaraıdy. Sáıkesinshe, qarjylandyrý jaǵy da basqasha. Prezıdent tapsyrmasyna oraı elimizdegi ǵylym salasyna endi-endi qarjy bóline bastady. Desek te respýblıkadaǵy arhıv, kitaphana, mýzeı isi kenjelep keledi. Eger de kitaphana isi týraly tıisti zań qabyldanatyn bolsa, kóptegen másele sheshimin tabary anyq», deıdi Nurlan Seıdin.
Qazir «Ǵylym ordasyna» qarasty 4 murajaıda 20-dan astam qyzmetker bar. Ortalyq ǵylymı kitaphana meńgerýshisi Aıan Joldasovtyń aıtýynsha, qazirgi kezde mamandardyń kadrlyq áleýetin arttyrý, is-tájirıbe almasý úshin ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ, Abaı atyndaǵy QazUPÝ, Qyzdar ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetimen kelissóz júrip jatyr. Munymen qosa kitaphana bazasyn sıfrlandyrýǵa baılanysty arnaıy baǵdarlamalar engizilip jatyr. Attestasııalaý jaǵyna da mán beriledi. Impakt faktorly jýrnaldarmen baılanys ornatyp, IFLA halyqaralyq kitaphanalar qoǵamdastyǵyna múshe bolýdy josparlap otyrǵan kitaphana basshylyǵy kóne ǵasyrlardan syr shertetin qoryn ári qaraı tolyqtyrýda da ilkimdi isterdi qolǵa alǵan.
1959 jyly ashylǵan Sırek kitaptar, qoljazbalar jáne ulttyq ádebıet bóliminde el ǵalymdarynyń, akademık Á.Marǵulan bastaǵan ǵylymı ekspedısııalar nátıjesinde jınaqtalǵan tarıhı materıaldar – kitaphananyń basty qundylyǵy. Mundaǵy sırek kitaptar qory 300 myńǵa jýyqtaıdy. Aldaǵy ýaqytta «Ǵylym ordasy» basshylyǵy sırek qordy túgendeý, munymen qosa kitaphana qyzmetin táýlik boıy paıdalanýǵa múmkindik beretin RFID tehnologııasyn engizbekshi. Sırek qorda saqtalǵan Eýropa ádebıetin zertteý isi de ýaqyt talabynan týyndaıdy. Osyǵan baılanysty Garvard ýnıversıtetiniń ǵalymdarymen birlesken zertteý ortalyǵyn qurý týraly kelisim jasalǵan. Osy kelisimge oraı Garvardta mamandardy taǵylymdamadan ótkizýge de mán berilmek.
«Qazirgi kezde sırek qoljazbalar qoryndaǵy jádigerlerdi 400 sharshy metr aýdandy quraıtyn murajaıǵa ornalastyrý kózdelip otyr. Kitaphana qoryndaǵy jádigerlerdi jastarǵa, qyzyǵýshylyq bildirgen ǵalymdarǵa, sheteldikterge kórsetý mádenı muramyzdy nasıhattaýmen qatar ishki jáne syrtqy týrızmdi damytýǵa yqpal etpek», deıdi Ular Orazǵalıuly.
Sırek qordy zertteý tilshi mamandardyń enshisinde. Alaıda osy jankeshti tirlikti jaýapkershiligine alǵan shtattaǵy sanaýly tilshi mamandar parsy, ýrdý, shaǵataı tilindegi qordy zerttep jatyr. Sırek kitaptar, qoljazbalar jáne ulttyq ádebıet bóliminiń qyzmetkeri Erkejan Jákimanqyzy elektrondy katalogpen tanystyryp, ǵalymdar úshin qundy muraǵa aınalǵan qorda 1800 jyldan bergi aralyqta saqtalǵan ári ózge kitaphanalar qorlarynda kezdese bermeıtin dıssertasııa, avtoreferattar, 1917 jyldan keıingi materıaldar qory, 130-ǵa jýyq tilde jazylǵan basylymdarmen tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, qazirgi kezde 10 myńǵa jýyq shyǵys tilindegi basylymdy elektrondy katalogke engizý isi jalǵasyp jatyr.
«Munda ál-Farabı babamyzdyń geometrııalyq tapsyrmalar qoljazbasy, XVIII ǵasyrdyń orta sheni, sońyna qatysty tarıhı kitaptar, sondaı-aq túbi túrkiden shyqqan aqyndardyń ǵylymı ortaǵa beımálim kitaptary bar», deıdi kitaphananyń kishi ǵylymı qyzmetkeri Qurmanbek Qasymhanuly. Jazbalardy tanyp, oqyp qana qoımaı, qaı ǵasyrǵa tıesili ekenin anyqtap jatqan ǵalymdar osynaý ıgilikti jarııalaýdyń ýaqyt kúttirmeıtinin aıtady.
Qazirgi kezde Ortalyq ǵylymı kitaphanadaǵy jádigerlerdi qalpyna keltirýmen Restavrasııa jáne konservasııa ortalyǵy mamandary aınalysyp jatyr. Zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan zerthanada áripteri óship, muqabasy jyrtylǵan, syzyǵy da, boıaýy da kómeski tarta bastaǵan kartalardy kezdestirýge bolady. Kásibı mamandar jańa tehnologııalardyń kómegimen qundy jádigerlerdi qalypqa keltirýge kirisken.
«Qoljazbalarda joıylyp ketken áripterdi arnaıy mamandar oqyp zerttegennen keıin baryp, boljam jasap qalpyna keltiremiz. Munda qoljazbalardy retke keltirýge 6-8 aı ýaqyt ketedi. Restavrasııa – kózdiń maıyn tamyzyp otyryp jasaıtyn jumys. Kóne ǵasyrlarǵa tıesili qundylyqtardyń boıaýy, syzyǵy, jazýyn qalpyna keltirý tııanaqtylyq pen zerektikti qajet etedi. Osy oraıda jaqynda Amerıkanyń Delaver ýnıversıtetinde bilim alyp kelgen hımık maman Aıaz Elemesov jumysqa kiristi», deıdi ortalyq meńgerýshisi Dinmuhamed Ábdirahanov.
Qazirgi kezde «Ǵylym ordasy» basshylyǵy Almaty polıgrafııa kolledjimen kelisimshart jasasyp, restavrasııa salasy boıynsha dýaldy oqytý aıasynda mamandar daıarlaýdy qolǵa alypty. Sondaı-aq Túrkııa, Iran tájirıbesin úırený úshin birlesip mamandar daıarlaý boıynsha kelisimder jasalǵan.
Aldaǵy ýaqytta Ǵylymı departament qurýdy josparlap otyrǵan «Ǵylym ordasy» basshylyǵynyń kózdegeni – bıýdjetten tys qarajat ákeletin jobalardy iske asyrý. Jaqynda qanatqaqty jobany bastap ketken Restavrasııa jáne konservasııa ortalyǵy «Abaı jolyn» shaǵyn taralymmen jaryqqa shyǵarǵan.
Eger kitaphana basshylyǵynyń jospary iske asatyn bolsa, Ortalyq ǵylymı kitaphana ǵylymǵa qyzyqqan jastardyń ortalyǵyna aınalmaq.
ALMATY
