Aımaqtar • 17 Qazan, 2024

Qys maýsymyna jan-jaqty daıyndyq

190 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Túrkistan oblysynda qysqy jylytý maýsymyna daıyndyq má­selesi qaralsa, aldymen Ken­taýdaǵy jaǵdaı bas­ty nazarǵa alynady. Oǵan sebep te joq emes. Byltyr jel­toq­sanda dúleı daýyldan qaladaǵy elektr jeli­leri úzilip, jylý ener­goortalyǵynyń jumy­syna keri áserin tıgizdi. Saldarynan qala jylýdan ajyratylyp, alty kópqabatty turǵyn úıdiń, jeke sektordaǵy 40-qa jýyq úıdiń jylytý júıesi isten shyqty. Ol azdaı, qara sýyqtan qubyrlardaǵy gaz qatyp, 70 myńǵa jýyq turǵyn kógildir otynsyz qaldy.

Qys maýsymyna jan-jaqty daıyndyq

Bul tabıǵı syn talaı kem­shiliktiń betin ashty, jylý energııa ortalyǵyndaǵy tozyǵy jetken qazandyqtardy jóndeý qajettigin anyqtady. Osy oraıda bıyl oblys basshylary Kentaý qalasyna jıi saparlap, qysqa daıyndyqty qatań baqylaýǵa alǵan. Jýyrda oblys ákimi Darhan Satybaldy Kentaýdaǵy jylý ortalyǵyna baryp, jóndeý, qurylys ju­mys­taryn taǵy da tekserdi. Qala ákimi, jaýapty basqar­ma ókil­deri men merdiger kompanııa basshylarynyń ese­bin tyńdady. Qazir munda bar­lyǵy 216 adam eki aýysymda toqtaýsyz jumys istep jatyr. Jalpy, oblys pen «Ken­taý-Servıs» MKK-niń №5 jylý energııa ortalyǵynyń aldaǵy jylytý maýsymyna da­ıyn­dyq óńirlik shtab­tyń turaqty baqylaýynda. Oblys ákimi jylytý maýsymynyń bastalýyna az ýaqyt qalǵanyn eskertip, jaýaptylarǵa naqty tapsyrmalar júktedi.

Kentaý qalasynyń jylý energııa ortalyǵynyń irgetasy 1934 jyly qalanyp, jabdyqtary 1952 jyly ornatylǵan, 1956 jyldan beri kúrdeli jóndeý júrgizilmegen. Tozý deńgeıi 85%-dan asqan. Sondyqtan bıyl 6 qazandyqty qaıta qu­rý jumystary qolǵa alyndy. Búginde №8, 9, 10, 11 qazandyqtyń jumysy tolyq aıaqtaldy. Qalǵan eki qazandyqta qurylys-montaj kestege sáıkes júrgizilip jatyr. Budan bólek, eki qazandyqta (№5, 6) aǵymdaǵy jóndeý júrgizilip, tolyq aıaqtalǵan. Iаǵnı jylytý maýsymyna 6 qazandyq daıyn. Kentaý qalasyn turaqty jylýmen qamtýǵa 3 qazandyq jetkilikti, 3 qazandyq rezervte bolady. Jylý ortalyǵy basshylarynyń málimetinshe, qazir qoımada 13,7 myń tonna kómir bar. Odan bólek, 44 myń tonna kómir tasymaldaýǵa kelisimshart túzilip, bul baǵytta jumys bastalǵan. Jaýaptylar Kentaýdy jylýmen qamtıtyn kómir ýaqtyly jetkiziletinin málimdep otyr. Sondaı-aq Kentaý qalasyndaǵy 6,6 shaqyrym magıstraldy jylý jelileri qaıta jańartyldy. Al 14,5 shaqyrym jylý jelilerin rekonstrýksııa­laý jóninde joba ázirlenip, bıýdjettik ótinim mınıstrlikke usynylǵan. Bıyl qaladaǵy 11 mektep pen 7 balabaqshaǵa qarjy qaralyp, «kógildir otynǵa» qosý jumystary bastalǵan edi. 11 mekteptiń ekeýine eski qazandyq ǵımarattaryna jóndeý jumysyn jasaý arqyly qoıylsa, qalǵan 9 mektepke modýldi qazandyq ornatylyp jatyr. Sondaı-aq 7 balabaqshanyń 2-eýine eski qazandyq jaılaryna jóndeý arqyly, qalǵan 5 balabaqshaǵa modýldi qazandyq qoıylyp jatyr.

Jylytý maýsymyn taýly, ıaǵnı Tólebı, Túlkibas, Sozaq, Qazyǵurt aýdandarynda 15 qazanda, al qalǵan aýdan, qalalarda 1 qarashada bastaý josparlanǵan. Oblysta 34 jylý energetıka kesheni, 1622 avtonomdy qazandyq, 668 densaýlyq saqtaý, 1279 bilim, 212 mádenıet, 75 sport, 9 jumyspen qamtý nysandary, 737 kópqabatty turǵyn úı bar. Jaýaptylardyń málimetine qaraǵanda, avtonomdy qazan­dyqtar, jylý jelileri de, áleý­mettik nysandar men kóp­qabatty turǵyn úıler de jylytý maýsymyna júz pa­ıyz da­ıyn. О́ńirde «kógildir otyndy» tutynýshylar qatary kóbeıgen. Degenmen kómir otynyna qajettilik 700,9 myń tonnany quraıdy, qamtylǵany 351,3 myń tonna nemese 50%. Turǵyndardyń kómir qajettiligi 318 myń tonna bolsa, qamtylý kórsetkishi – 67%. Bul oraıda jylyjaılardyń kómirmen qamtylý deńgeıi tómen. Jylyjaılarǵa qajetti kómir kólemi 282,9 myń tonna bolsa, qamtylǵany 38 myń tonna nemese 14% bolyp tur. Bıýdjettik mekemelerge qajetti 99,8 myń tonna kómir tolyǵymen qamtylǵan.

Aldaǵy qys mezgilinde bolýy yqtımal tótenshe jaǵ­­daı­lardyń aldyn alý da mańyzdy. Tótenshe jaǵdaılar depar­ta­mentiniń basshysy Asqar Tóle­shevtiń aıtýynsha, búgingi tańda oblysta qar basatyn jalpy 22 aýmaq anyqtalǵan. Onyń ishinde respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynda – 6, oblystyq mańyzy bar avtomobıl joldarynda – 16. Qar basatyn jol ýchaskeleriniń jalpy uzyndyǵy – 404,4 shaqyrym. Oblystyq mańyzy bar joldarda 9 shaqyrym qar ustaǵysh qalqandar bar. Qar qursaýynda qalǵandarǵa, kúrdeli meteojaǵdaılarda zardap shekkenderge kómek kórsetýge 11 jylytý beketi, qajetti tehnıka ázir tur. Tósektik orynmen qamtamasyz etilgen jylytý beketterinde bir mezgilde 40 adamdy qabyldaýǵa múmkindik bar.

 

Túrkistan oblysy