M.Áshimbaev jahandyq damýdyń qazirgi kezeńi geosaıası shıelenistermen jáne halyqaralyq qatynastardaǵy turaqsyzdyqpen qatar kelip otyrǵanyn atap ótti. Mundaı jaǵdaı qaýipsizdik pen turaqty damýdy qamtamasyz etýde orta derjavalardyń róli men jaýapkershiligin arttyra túsedi.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev forýmnyń plenarlyq otyrysynda orta elderdiń artyp kele jatqan róline jan-jaqty toqtaldy. Negizinen iri derjavalardyń kóleńkesinde qalyp kelgen orta elder búginde aımaqtyq jáne jahandyq turaqtylyq pen álemniń ornyqty damýyn qamtamasyz etýde aldyńǵy qatarǵa shyǵyp otyr. Bul olardyń ıkemdiligine, dıalogke beıimdiligine jáne syndarly ózara is-qımylyna qatysty ekenin atap ótken jón. Keıingi jyldary Qazaqstan ózekti jahandyq jáne óńirlik problemalardy jeńildetýge konstrýktıvti ózara is-qımyl men yntymaqtastyq saıasatyn dáriptep keledi. Bizde jahandyq kún tártibin ilgeriletýde jáne ózekti máselelerdi sheshýde orta derjavalardyń jetkilikti deńgeıde tıimdi bola alatynyn kórsetetin naqty nátıjeler de bar», dedi Senat tóraǵasy.
M.Áshimbaevtyń aıtýynsha, burynǵy tásilder men ınstıtýttar ózderiniń tıimsizdigin kórsetken qazirgi jaǵdaıda álemge yntymaqtastyqtyń jańa formaty men qaqtyǵystardyń aldyn alatyn jáne olardy oń sheshetin tyń tetikter qajet. Osyǵan oraı palata spıkeri Qazaqstannyń dıalogti nyǵaıtý jáne álemniń turaqty damýyn qamtamasyz etý jolyndaǵy bastamalaryna erekshe nazar aýdardy.
«Qazaqstan 20 jyldan asa ýaqyt boıy Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizip keledi. Bul bastama osy ýaqyt ishinde dıalog mádenıetin dáripteý jáne kedeılik, teńsizdik, ekstremızm, ksenofobııa, jahandyq jylyný sııaqty ortaq problemalar men syn-qaterlerge qarsy turý jolynda din lıderleriniń kúsh-jigerin biriktiretin pármendi tetikke aınaldy. Memleket basshysynyń beıbitshilikti saqtaý ıdeıalaryn ilgeriletý, ózara syılastyq pen yntymaqtastyq mádenıetin nyǵaıtý jónindegi kúsh-jigeri arqyly VII Sezde álemniń rýhanı kóshbasshylary bir ústel basyna jınalyp, ortaq múdde jolynda birlesip áreket etý máselesin talqylaýǵa múmkindik aldy. О́tken aptada biz dinaralyq dıalogtiń sabaqtastyǵyn saqtaýǵa arnalǵan Jas dinı lıderlerdiń alǵashqy forýmyn ótkizdik. Qazaqstan keıingi jyldary memleketaralyq jáne basqa da janjaldardy sheshýge belsendi qatysyp keledi. Osylaısha, elimiz qazirdiń ózinde jaýapty memleket retinde álemniń turaqty jáne qaýipsiz damýyna óz úlesin qosyp otyr. Bul oraıda Ortalyq Azııa elderiniń ustanymdary óte uqsas ekenin de aıta ketken abzal», dedi M.Áshimbaev.
Senat tóraǵasy halyqaralyq máselelerde Ortalyq Azııa óńirleriniń sýbektıvtiligi artyp kele jatqanyn da tilge tıek etti. Sondaı-aq aımaqtaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń negizgi tetikterine nazar aýdardy. Bul rette parlamentaralyq ózara is-qımyl jáne barlyq múddeni kózdeıtin salalardaǵy baılanystardy nyǵaıtý máseleleri sóz boldy.
«Qazirgi tańda parlamenttik dıplomatııa óńirlik kún tártibin ilgeriletýdiń jáne aımaqtyq kooperasııanyń quqyqtyq bazasyn nyǵaıtýdyń katalızatoryna aınalyp keledi. Ortalyq Azııa elderi arasynda bıznes, sý jáne gýmanıtarlyq saladaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýdyń mańyzy zor. Atalǵan baǵytta kólik dálizderin de damytý ózekti bolyp qalyp otyr. Aımaq ortaq tarıhı jáne mádenı qundylyqtarǵa taban tireý arqyly jańa kúsh pen birlikke ıe bolady. О́zara syılastyq, senim jáne pragmatızm qaǵıdattaryna negizdelgen bizdiń birlesken kúsh-jigerimiz Ortalyq Azııanyń álemniń qarqyndy damyǵan, ósip-órkendegen, bolashaǵy zor óńirlerdiń birine aınalýyna jol ashady dep senemin», dedi M.Áshimbaev.
Is-sharaǵa otandyq jáne sheteldik jetekshi taldaý ortalyqtarynyń basshylary, zertteýshiler, sarapshylar men dıplomattar qatysty. Forým barysynda О́zbekstan Prezıdenti janyndaǵy strategııalyq jáne óńiraralyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Eldor Arıpov, Tájikstan Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ortalyǵy óńirlik qaýipsizdik máselelerin zertteý basqarmasynyń basshysy Sharıfzoda Saıdhomıd jáne «Caspian Policy Center»-diń (AQSh) Kaspıı máseleleri jónindegi aǵa ǵylymı qyzmetkeri Erık Rýdenshıold sóz sóıledi.
Jalpy, 16-17 qazan kúnderi Astana halyqaralyq forýmy aıasynda «Qubylmaly jahandyq tártiptegi orta derjavalar: qaýipsizdikti, turaqtylyqty jáne ornyqty damýdy nyǵaıtý» taqyrybyna arnalǵan alǵashqy Astana Think Tank Forum-2024 forýmy ótti. Is-sharany Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty uıymdastyrdy. Eki kúnge jalǵasqan forýmda halyqaralyq sarapshylar Atlant muhıtynan Tynyq muhıtyna deıingi keńistiktegi ózara is-qımyldyń geosaıası, ekonomıkalyq jáne strategııalyq aspektilerine nazar aýdardy.
