Aıdana Saǵynǵalı bir jyldan beri bııazy qoı júninen keýdeshe, bas kıim, beshpent, aıaqkıim basyp, áleýmettik jelide satylymǵa shyǵaryp keledi. Ol tabıǵı taza ári sapaly, ıne-jipsiz daıarlaıtyn buıymdaryna qajetti merınos qoıynyń júnin Taraz qalasynan aldyrtyp otyr. Ertedegi sheberlerdiń jolyn jalǵastyrǵan kásipker kádimgi qazaqy qoı júninde qylshyq kóp bolǵandyqtan, shıkizat retinde qoldanýǵa jaramsyz deıdi. Qazirgi kezde suranys óte joǵary áıeldiń sándi de juqa bir keýdeshesin daıyndaýǵa 200 gramm qoı júni ketedi eken.
«Daıyn jún ábden jýylyp, óńdelip, qaptamaǵa salynǵan kúıinde jetkiziledi. Qandaı da bir tapsyrysty alǵanymda aldyn ala syzbasyn jasamaımyn. Ine-jipti de múlde qoldanbaımyn. Tipti eshkim jasap ber dep ótinish aıtpasa da, oıyma kelgen dúnıeni ózim otyryp jasaı beremin. Kóbinese jeńsiz keýdeshe, qajekeılerge, kúzdik kıimderge jıi tapsyrys beredi. Merınos qoıynyń júnin basyn biriktire otyryp ılep, jazyp, buıymnyń nobaıyn keltiremin. Keýdeshege jún eki qabat etip salynady. Al qalyńdaý etip jasaıtyn bolsaq, taǵy da birneshe qabaty qosylady. О́rnegi keıde birge, keıde eń sońynan salynady. Tabıǵı ónim bolǵandyqtan, jún boıaýdy jaqsy sińiredi», deıdi Aıdana.
Yrǵyz eldi mekenindegi sulýlyq salonynda jumys istep júrgen ol bul ónerge kezdeısoq kelgen. Naýryz merekesi qarsańynda qyzyna qoı júninen taqııa jasap beredi. О́miri jasap kórmegen dúnıesi jaqsy shyqqan soń, oı túsip, qazaq oıý-órnekteriniń máni, tústerdiń qoldanylýy jóninde kóp oqıdy. Sodan keıin birden osy salaǵa kóshedi. Qazir qoı júninen tabanyna rezeńke salyp, áıel aıaqkıimin de jasaýdy úırendi. Burynǵy kezde qoı júnin ismerler kıiz úı jabdyqtaryn, kıiz, basqurlar basýǵa, basqalaı turmystyq buıymdar jasaýǵa qoldanǵanymen, búginde umytylyp barady. Aýyldarda taý-taý qoı júni ysyrap bolyp, dalada órtelip júr. Al tabıǵı taza júndi kádege asyrý arqyly sándik kıimder daıarlaý qazaq qolónerindegi tańsyq dúnıe. О́nerdiń osy túrin úıretetin sheberler de kóp emes.
Elimizde aýyl kásipkerligin damytý baǵytynda eki jyldan beri iske asyrylyp jatqan «Bir aýyl – bir ónim» jobasy aýyl turǵyndarynyń belgili kásip túrimen aınalysyp, ony jan-jaqty damytýǵa baǵyttalǵan. Biraq bul qazirgi jaǵdaıda múmkin be? Aıdananyń mysalynda, bir aýyl tutas etnobuıym jasap, ony satylymǵa shyǵara bilýi kerek. Ol qolynan óner keletin usta-sheberlerdi kıiz úı jasaýǵa baǵyttaǵysy da keledi. Bireýi kız úıdiń syzbasyn jasasa, basqalary aǵashtan bólshekterin daıarlap, jabdyqtaryn quryp berse, taǵy bir sheberler ishki jaǵyn sándeýdi qolǵa alsa degen oıy bar. Eń bastysy – jasalǵan tutas dúnıeni sata bilý kerek.
Mártók aýdanynyń turǵyny Arkadıı Gogel de saz ben qumdy paıdalana otyryp, túrli ydys-aıaq jasaýmen aınalysady. Úıiniń sheberhanasyndaǵy peshte kúıdirilgen soń qońyr túske engen tabaqtary aýdannan tys jerlerge satylymǵa shyǵaryla bastapty.
«Álemniń 30 memleketinde tabysty júzege asyp kele jatqan «Bir aýyl – bir ónim» jobasy bizdiń elimizde eki jyldan beri qolǵa alyna bastady. Munyń tarıhy 1970 jyldardan bastalady. Japonııadaǵy bir aımaqtyń eks-gýbernatory eldi meken turǵyndaryn uıymdastyryp, jergilikti shıkizattan biregeı ónim ázirleý jobasyn qolǵa alady. Bul sol kezeńde elektrlendirý jyldarynda qalaǵa jappaı kóship jatqan aýyl adamdaryn toqtatýǵa baǵyttalǵan shara edi. Aqyry osy is nátıjesin berip, aýyl adamdary qolaıly kásip túrin jańǵyrtyp, daıyn ónimderdi eksportqa shyǵarýǵa múmkindik alady. Osy joba 2009 jyldan beri Qyrǵyzstanda da qolǵa alynyp, aýyl kásipkerligin damytýǵa uıytqy boldy. Búgingi kórmege qoıylǵan ónimder memlekettik organdar men bıznes qaýymdastyqtyń birlesken jumysynyń nátıjesi dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Memlekettik organdar isin jańa bastaǵan aýyl kásipkerlerine granttar usyný, sýbsıdııalaý jaǵynan kómektesse, «Atameken» kásipkerler palatasy tehnıkalyq súıemeldeý jasap, aýyl óniminiń ózindik brendin qalyptastyrý maqsatynda taýar markasyn rásimdeýge járdemdesedi. Sondaı-aq kásip júrgizýdiń zamanaýı tásilderine úıretip, qarjylaı saýattylyqqa oqytady», deıdi oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory Dıdar Boranqulov.
Marapattaý rásimi aıasynda ótken jylǵy «Bir aýyl – bir ónim» jobasy jeńimpazdarynyń ónimderi men buıymdarynyń shaǵyn kórmesi uıymdastyryldy. Oblystyq kásipkerlik basqarmasy men óńirlik kásipkerler palatasy arasynda birlesken jobalardy júzege asyrý, ınnovasııalyq qyzmetti qoldaý, atalǵan joba qatysýshylaryn oqytý maqsatynda memorandaýmǵa qol qoıyldy.
Aqtóbe oblysy
