Kvadrobıka erikkenniń ermegi me?

Kvadrobıka – erik­kenniń ermegi me, álde basqa sebebi bar ma? Osy suraqqa jaýap iz­degende bala kezimizde aýyl­­­daǵy qurdastarymyzdyń bi­reýi bizdi kúldirý úshin jyl­qy bolyp kisineıtini, taǵy bireýi ıt bolyp úretini oıy­myzǵa oraldy. Olardyń birin­shisin týǵan ata-anasy bola tura, jaqyn týysy óziniń jal­ǵyz ulyna serik bolsyn dep asyrap alǵan edi. Alaıda aǵa­sy­nyń áıeli otyrsa opaq, tu­rsa sopaq dep jaqtyrmaǵan soń keıde qatty renjip, kózine jas úıirilip turatyn. Al ekin­shi qurdasymyzdyń ákesi erte dúnıe salǵandyqtan, jetimdik kórip, ishse asqa, kıse kıimge jarymaı, kóbine qabaǵy túıi­lip, kóńilsiz júrýshi edi. Áı­teýir, ekeýi de er jete kele sol ersileý «ónerlerin» birjola doǵardy.

Psıhologter kvadrobıka­men ómirde ártúrli qıyndyq kórip, ishteı qınalyp júr­gen, ásirese ata-anasynyń meıi­rimine jarymaı, olardan rýhanı turǵyda alshaqtap ketken jetkinshekter jıi áýestenedi degen pikir aıtady. Olardyń ózderi tańdaǵan janýardyń obrazynan múldem shyǵa almaı qalý qaýpi de bar kórinedi. Jas kvadroberlerdi, ásirese, qatarlastary jaqtyrmaı, keleke qylyp, dórekilik kórse­tedi eken. Olarǵa tek egde tart­qan adamdar men kishken­taı balalar ǵana jaqsy qaraıtyn bolyp shyqty.

Al dárigerlerdiń kóbi kvadrobıka jasóspirimderdiń álsiz aǵzasyna teris áser etedi dep sanaıdy. Tórtaıaqtap júrý qoldyń bulshyq etine shama­dan tys salmaq túsirip, densaýlyqqa zııan keltirýi múmkin. Eń qaýiptisi – kvadro­ber­lerdiń janýarlarǵa arnal­ǵan taǵamdardy jeýge deıin baratyny. Sebebi ondaı taǵam­dar kóbine adam aǵzasy sińire almaıtyn ıngredıentterden jasalady.

Ýıkıpedııanyń málimetine qaraǵanda, kvadroberler qoz­ǵalysynyń bastaýynda ja­po­­nııalyq Kenıtı Ito tur. Ba­­la kezinde onyń keskini me­­shin­ge uqsaǵandyqtan, qur­dastary «maımyl» dep ma­zaqtapty. Aqyry ol haıýanat­tar parkinde kóz ilespes shap­shańdyqpen júgirip-seki­rip júrgen martyshkany kórip, soǵan eliktep tórtaıaqtaýǵa kóshken. Sóıtip, 2015 jyly tórtaıaqtap júgi­rýden álemdik rekord ornatyp, Gınnestiń rekordtar ki­tabyna engen jáne «Maımyl-adam» degen laqap atqa ıe bolǵan.

Kenıtı Ito stadıonda ǵana jattyqpaı, kóshede de maı­mylsha tórtaıaqtap júredi eken. Osy qylyǵyn qoǵamdyq tár­tipti buzý dep sanaǵan polı­seıler Maımyl-adamdy bir­neshe kún oqshaýlaǵyshqa qamap qoıypty. Odan shyq­qan soń taýǵa ketip, sonda jat­tyǵyp júrgeninde bir ańshy qaban eken dep qalyp, atyp óltire jazdapty. Baǵyna oraı, ony kózdep atylǵan oq múlt ketken.

Kenıtı Itoǵa elikteýshi­ler qatary jyldan-jylǵa artyp bara jatqanyna qara­mas­tan, kvadrobıka resmı sport túrine jatqyzylǵan joq. Subcultura, ıaǵnı astyńǵy má­­denıet bolyp sanalady. Oǵan, negizinen, 7-14 jas ara­lyǵyndaǵy jetkinshekter úıir keledi. Olar kvadrobı­kany kóńil kóteretin hobbı, ıaǵnı ermek dep túsinedi.

Kvadroberler qozǵalysy bıyl Reseıde keń óris ala bastapty. Sarapshylar mu­ny reseılikterdiń úı janýarlaryna otbasy múshesi retinde qaraıtynymen baılanystyrady. Kórshi elde arnaıy júrgizilgen saýal­na­ma balalardyń kóbi ata-ana­­larynyń ózderine degen súıis­­penshiligin sýytpaý úshin olardyń súıkimdi ıtteri men mysyqtarynyń keıpi­ne ki­rýdi jón sanaıtynyn kórset­ken. Tipti eliktegen ja­nýa­ryna uqsaǵysy kelip, betine plastıkalyq operasııa jasat­qan jetkinshekter de bar. Al keıbir ata-analardyń kvadro­bıkaǵa qyzyǵýshylyǵy shekten shyǵyp ketken. Más­keý obly­synda bir áıel veterı­nar­lyq klınıkaǵa kvadrober-qyzyn aparyp, oǵan janýarǵa arnalǵan ekpeni saldyrýdy suraǵan. Omby qalasynda taǵy bir áıel óz balasynyń moı­nyna qarǵybaý taǵyp, kóshe­de ıtshe jetektep júr­geni kór­setilgen beınejazba áleý­mettik jelide tarap ketken.

Ashýly arystan, yzbarly jolbarys, qabaǵan ıt sııaqty obrazdarǵa jan-tánimen beri­le engen jetkinshekterdiń ara­synda kóshede ketip bara jat­qan adamdardy «jemtik» kórip tıisip, denelerin tis­tep-tyrnap tastaǵandar da bar. Osyndaı áreketke bar­ǵan kvadroberlerdi Reseı­diń Qazan, Kýzbastaǵy Pro­kopevsk jáne Bereznıkı qala­larynda jergilikti oqýshylar «tártipke shaqyryp», kúsh kórsetken.

Kvadroberler О́zbekstanda da paıda bolyp qana qoımaı, buzaqylyq jasap úlgerdi. Bıylǵy 11 qazanda Tashkent qalasynda ıttiń basy beınelengen maska kıgen jetkinshek jolaýshylarǵa shabýyl jasa­ǵan. Osy jaǵymsyz jaıtqa baılanysty kórshi eldiń Ishki ister mınıstrligi ata-analarǵa balalarynyń tárbıesine kóńil bólý qajettigin qa­tań eskertti. Al Reseıdiń Memle­kettik Dýmasynda kvadrobıkany nasıhattaýǵa tyıym salý týraly zań jobasy ázir­lenip jatyr. Reseı pravoslavıe shirkeýiniń ókilderi kvadroberler qozǵalysyn jat ıdeologııalyq aǵym retin­de toqtatý qajet degen ustanym­daryn jarııa etti.

Sarapshylardyń pikirin­she, ata-analar balalarynyń kvadrobıkaǵa qyzyǵýshylyq tanytýyna tyıym salmas buryn, onyń sebebin su­rap bilgeni durys bolady. Sodan soń jetkinshektiń rý­hanı qajettiligin qanaǵat­tandyrýdyń balama jolyn usynýy qajet.

Tabıǵat zertteýshisi Charlz Darvınniń maımyl evo­lıýsııalyq jolmen adam­ǵa aınaldy degen teorııa­sy bar. Jıyrma birinshi ǵa­syr­da adamnyń qaıtadan janýarǵa aınalǵysy kelýi – jaqsylyqtyń nyshany emes. Sondyqtan da kvadrobıka elimizde ázirge keńinen tara­lyp ketpeı turǵanda, osy quby­lysqa jete mán berip, onyń teris saldarynyń aldyn alýdy kóp bolyp oılas­tyr­ǵanymyz jón.