Eń aldymen depýtattar Joǵary aýdıtorlyq palatanyń múshesi Mıhaıl Bortnıktiń ókilettigin merziminen buryn toqtatý týraly qaýlyǵa daýys berdi. О́ıtkeni Májilistiń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Tatıana Savelevanyń aıtýynsha, Prezıdent Jarlyǵymen ol bıyl 7 qarashada Ortalyq saılaý komıssııasynyń músheligine ótken. Sondyqtan otyrys barysynda palata depýtattary bul usynysty biraýyzdan qoldady.
Budan soń jıynda «2024–2026 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańǵa engizilgen ózgerister nazarǵa alyndy. Qujatta kiristiń azaıýy men shyǵystyń ulǵaıýy qarastyrylǵan.
– Joba eki negizgi baǵyt boıynsha respýblıkalyq bıýdjet kórsetkishteriniń ózgerýine baılanysty ázirlendi. Birinshiden, 2024 jylǵa arnalǵan kiristerdiń naqtylanǵan boljamy bekitilgen jospardan 2 trln teńgege tómendegen. Bul rette maqsatty transfert túrinde Ulttyq qordan qosymsha 2 trln teńge tartý josparlanyp otyr. Sonymen qatar shyǵystar men tapshylyqtar 2023 jylǵa arnalǵan bıýdjet qarajatynyń 61,3 mlrd teńgesi qaldyǵyn paıdalana otyryp, Úkimet júrgizgen bıýdjettik túzetýler eskerilip ózgertilgen. Osylaısha, túzetilgen bıýdjet shyǵystary 61,3 mlrd teńgege ulǵaıady, al 2024 jylǵa arnalǵan tapshylyq 3,6 trln teńge bolady, – deı kele Májilis depýtaty T.Saveleva Qarjy jáne bıýdjet komıteti bul jobalar boıynsha qorytyndy ázirleıtinin jetkizdi.
Ári qaraı qatysýshylar Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetovtiń «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kreatıvti ındýstrııalardy qoldaý jáne damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jóninde qysqasha baıandamasyna qulaq túrdi. Depýtat ózgertýlerdiń maqsatyn túsindirip, qujatta avtorlyq quqyq, shyǵarmashylyq jáne zııatkerlik áleýetti retteıtin, sondaı-aq kreatıvti óndiristi damytýǵa baǵyttalǵan normalar qarastyrylyp otyrǵanyn aıtty. Nátıjesinde, zań jobasy boıynsha qorytyndy ázirleýge sheshim qabyldandy.
Depýtattar Úkimet bastamasymen ázirlengen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine arhıv isi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań jobasyn da qarady. Qujat biryńǵaı elektrondyq arhıv aqparattyq júıesin bekitýdi, arhıvtik qujattardy, onyń ishinde qoljazbalardy, sýretterdi, kúndelikterdi saqtaý jáne paıdalaný tártibin retteý syndy birshama jańashyldyqty kózdeıdi.
Sondaı-aq palata músheleri «Qazaqstan Respýblıkasy men Azııa Damý Banki arasyndaǵy qaryz týraly kelisimdi (Jaı operasııalar) (Fıskaldy basqarý jáne qarjy sektory reformalarynyń baǵdarlamasy – 1-kishi baǵdarlama) ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy men Azııa Infraqurylymdyq Investısııalar Banki arasyndaǵy qaryz týraly kelisimdi (Fıskaldy basqarý jáne qarjy sektory reformalarynyń baǵdarlamasy – 1-kishi baǵdarlama) ratıfıkasııalaý týraly» Zań jobalarynyń qorytyndy ázirleýleri jónindegi Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń usynysyn tyńdady.
Iаǵnı Qazaqstan bıýdjet tapshylyǵyn jabý úshin Azııa Damý bankinen jáne Azııalyq ınfraqurylymdyq ınvestısııalar bankinen 15 jylǵa 52,3 mlrd jáne 52,7 mlrd ıen kóleminde qaryz alady. Tıisti kelisim Májiliste ratıfıkasııalandy. Qos bankten alynatyn 105 mlrd ıen kólemindegi qaryz josparly kezeńge arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵynyń bekitilgen somasy sheginde alynbaqshy. Qarajat el ekonomıkasynyń turaqtylyǵyn saqtaý úshin tartylyp jatyr. Qaýly jobasyn qatysyp otyrǵan 91 depýtat jaqtady.
Al kún tártibindegi «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aqparat, qoǵamdyq damý, mádenıet jáne arhıv isi salalaryndaǵy normalardyń artyq (shamadan tys) zańnamalyq reglamenttelýin bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva tanystyrdy.
– Bul zań jobasy negizdemelik sıpatta 3 úlken baǵytty qamtıdy. Birinshi, salany retteıtin uzyn sany 9 zańǵa ózgerister engizip, osyǵan oraı olardyń maqsatyn, mindetteri men prınsıpterin qaıta anyqtaıdy. Ekinshi, mınıstrliktiń quzyretin zańnamalyq turǵydan shamadan tys retteý máselesin sheshedi. Atap aıtqanda, buryn zańnamaǵa mınıstrlik moınyndaǵy mindetterdi, sonyń ishinde ishki prosedýralarǵa jáne basqa memlekettik organdarmen qarym-qatynas máselelerine qatysty normalar endigi jerde mınıstrliktiń erejesimen retteledi. Úshinshi mańyzdy jaıt – kreatıvti ındýstrııa ókilderine memlekettik qoldaý sharalary. Usynylyp otyrǵan zań jobasy kreatıvti óndiristi qoldaýdyń naqty sharalaryn kózdeıtin memlekettik saıasatty anyqtaıtyn ózgeristerdi usynady. Máselen, Úkimetke osy saıasatty júrgizý jáne osy salany damytýǵa jaýapty zańdy tulǵalardy anyqtaý sııaqty naqty quzyret berýdi kózdeıdi, – dep túsindirgen mınıstr sózin atalǵan zań jobasy tııanaqty túrde saraptamadan ótip, barlyq múddeli tarappen talqylanyn aıtyp qorytyndylady.
Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat Janarbek Áshimjanov mádenıet salasy qyzmetkerleriniń attestasııasyna qatysty saýal qoıdy.
– Mádenıet qyzmetkerlerin jáne memlekettik mádenıet uıymdaryn attestasııadan ótkizý qaǵıdalaryn bekitý jóninde quzyret alyp tastalǵan. Zań jobasynda quqyq qorǵaý praktıkasynda 5 jylda bir ret attestasııadan ótkizý boıynsha bul talap saqtalmaıtyny keltirilgen. Sebebi bul úlken eńbek resýrstary men shyǵyndardy talap etedi. Ári attestasııa qorytyndysy boıynsha úlken ózgerister bolmaıdy dep otyrsyzdar. Alaıda mundaı quzyrettilikti alyp tastaý normasy onyń qolaısyzdyǵymen jáne tıimsizdigimen zańsyz negizdeletin sekildi. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy saraptamada bul quzyretti alyp tastaý sybaılas jemqorlyq qylmysynyń belgilerine jatatyny jazylǵan, – dedi ol.
О́z kezeginde A.Balaeva mınıstrliktiń mádenıet salasyndaǵy qyzmetkerleriniń attestasııa máselesi zańnamadan alynyp tastalyp, mınıstrliktiń naqty erejesine engiziletinin aıtty.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda zań jobasyna «Keleshek» biryńǵaı erikti jınaqtaý júıesiniń qyzmetin reglamentteıtin Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń túzetýleri engizilgen. Osyǵan qatysty talqylaý barysynda Májilis depýtaty Vera Kımdi «Keleshek» kapıtalyna qatysty birneshe másele alańdatty. Onyń ishinde bıýdjet qarajaty esebinen bastapqy bilim berý kapıtalyn esepteý kezinde 6, 7 jáne odan da joǵary jastaǵy balalarǵa qatysty bóligin naqtylady. Saýalǵa Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Talǵat Eshenqulov jaýap berdi.
– «Keleshek» kapıtalynyń memlekettik jınaqtaý júıesinen úsh aıyrmashylyǵy bar. Birinshi, 5 jasqa tolǵan salymshyǵa memleketten 60 AEK kóleminde, al jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar úshin 120 AEK alǵashqy jarna aýdarylady. Ekinshiden, «Keleshek» júıesinde syıaqy esepteý kezinde bankter úshin eń tómengi mólsher belgilenedi. Ol Ulttyq bank belgilegen bazalyq mólsherlemeden kem bolmaýǵa tıis. Úshinshi aıyrmashylyq, jobaǵa kepildikti qamtamasyz etetin saqtandyrý kompanııalary qatysady. Balanyń ata-anasy eńbekke qabilettiliginen aıyrylǵan jaǵdaıda nemese asyraýshysynan aırylǵan jaǵdaıda saqtandyrý kompanııalary bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin ata-anasynyń atynan kapıtal aýdarýdy júrgizýdi jalǵastyrady, – dedi vıse-mınıstr.
Depýtattar kıno, «Qazaqfılmge» qatysty tolǵandyrǵan saýaldaryn da qoıdy. Birneshe ýaqytqa sozylǵan talqylaý nátıjesinde qatysyp otyrǵan 90 depýtattyń 3-i qarsylyq bildirip, 12-i qalys qalyp, 75-i jaqtap, zań jobasy maquldandy.
Otyrysta qaralǵan sońǵy másele – «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine deneshynyqtyrý jáne sport, sondaı-aq normalardyń artyq (shamadan tys) zańnamalyq reglamenttelýin bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy. Qujatta elimizdiń sport salasynda jańa irikteý júıesin engizý qarastyrylǵan.
– Qazir respýblıka boıynsha 180-nen asa sport túri damytylyp otyr. Sport túrleriniń barlyǵy boıynsha sport rezervin daıarlaý júzege asyrylady. Biraq jyl saıyn 13 jazǵy jáne 5 qysqy olımpıadalyq sport túrinen medal jeńip alynady. Osynyń bári sportshylardy daıarlaý júıesindegi jattyǵýdyń bastapqy kezeńinen joǵary jetistikter sportyna deıingi sátsizdikterdiń nátıjesi sanalady. Osylaısha, biz jyl saıyn ýákiletti organ retinde balalar-jasóspirimder sport mektepteri men mektep-ınternattar shyǵyndarynyń óskenin baıqaımyz. Shyǵyndardyń eleýli bóligi olımpıadalyq emes sport túrleriniń daıyndyǵyna jumsalady. Zań jobasyn ázirleý barysynda jaqyn mańdaǵy (О́zbekstan, Belarýs), alys shetelderdiń (Ulybrıtanııa, Germanııa, Norvegııa) halyqaralyq tájirıbesi zertteldi. Qujat aıasynda sport federasııalarynyń qyzmeti de ózgeredi, – dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynov.
Qujatty talqylaý kezinde depýtat Erlan Saıyrov elimizde tirkelgen 180 sporttyń bárin qarjylandyrý máselesi aqylǵa qonymsyz ekenin aıtsa, depýtat Elnur Beısenbaev sport salasyna bólingen qarjynyń aıtarlyqtaı nátıje kórsetpegenin dálelmen keltirdi. Al depýtat Murat Ábenov «Astana» velokomandasyna nelikten qyrýar qarajat bólinetinin, depýtat Aıdarbek Qojanazarov ulttyq sportty qoldaýǵa degen bıýdjet jyl saıyn qysqaryp bara jatqanyn aıtyp, sebebin surady. Keıin depýtattar daýysqa salyp, zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.
Ádettegideı kún tártibindegi máseleler qaralǵan soń, jıyn qatysýshylary depýtattyq saýaldarǵa kóshti. «Aq jol» fraksııasy músheleriniń atynan sóz alǵan depýtat Qazybek Isa «Qazaqfılmge» qatysty máseleni kóterdi. «Respublica» partııasynyń fraksııasynan Rýslan Berdenov Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy ortaq naryqtaǵy otandyq taýar óndirýshileri men jalpy bıznestiń ahýaly alańdatatynyn aıtyp, Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa saýal joldady. Al Májilis depýtaty Ádil Jubanov elimizdiń munaı-gaz salasyndaǵy eń iri «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń quramyna kiretin «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamynyń Atyraý oblysy Qyzylqoǵa aýdany Taısoıǵan ýchaskesinde munaı óndirý izdeý-barlaý jumystaryna jáne munaı óndirý jónindegi kelisim-shartta jergilikti halyqtyń múddesi men quqyqtaryn eskerip, «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamy áleýmettik mindettemeler alý qajet ekenin aıtty.
