Sýret: e-cis.info
Qaı mejedemiz?
«Qazaqstandyq memlekettik-jeke menshik áriptestik ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Aslan Qalıǵazınniń aıtýynsha, MJÁ kómegimen ınfraqurylymdy damytýǵa umtylatyn elderdi qoldaýda Azııa Damý banki (ADB), Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki (EQDB), Dúnıejúzilik bank (DB) sııaqty halyqaralyq qarjy ınstıtýttary sheshýshi ról atqarady. Bul uıymdar qarjylandyrýdy qamtamasyz etip qana qoımaı, jobalardy daıyndaý men iske asyrýdy jaqsartýǵa kómektesetin tehnıkalyq kómek, konsaltıngtik qyzmetter usynady.
ADB «Asia Pacific Project Preparation Facility» (AP3F) platformasy arqyly MJÁ salasyndaǵy bastamalardy belsendi túrde ilgeriletip keledi.
«Birikken Ulttar Uıymy Eýropalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń MJÁ salasyndaǵy tıimdi basqarý máseleleri boıynsha praktıkalyq basshylyq MJÁ baǵdarlamalary tolyq qoldanylǵanǵa deıin eldiń belgili bir kezeńderden ótý úrdisterin anyqtaǵan», dep túsindirdi Aslan Ermekuly.
«Birinshi kezeń, naqty jobalardyń sany az kezde, MJÁ-ni iske asyrý úshin kóp kedergilerdi eńserýge týra keledi. Áýeli MJÁ jobalaryn iske asyrý jónindegi ınstıtýtty, úderis pen rásimdi damytý qajet. Ekinshi kezeń, zańnamany reformalap, strategııalyq jáne praktıkalyq basty qaǵıdany jarııalap, MJÁ máselesimen aınalysatyn mamandanǵan qurylym qurý kerek. Sonymen birge, MJÁ modelin naqtylap, oǵan qatysty naryqty damytýdy yntalandyrý lázim. Joba portfelin keńeıtip, ártúrli sektordy qamtyp, qarjylandyrýdyń jańa kózin tartý syndy úderis belgilenýge tıis», dep pikirin jalǵastyrdy basqarma tóraǵasy.
Aıtýynsha, tek úshinshi kezeńde baǵdarlama mańyzdy bola bastaıdy. Bul satyda birneshe el ǵana ornalasqan.
«Bizdiń el MJÁ damýynyń ekinshi satysynda tur. MJÁ-ni damytý – jeke ınvestorǵa eldiń tartymdyǵyn arttyrýǵa júrgizetin ınstıtýsıonaldyq jáne zańnamalyq reformalarǵa negizdeledi. Jalpy, MJÁ týraly zań qabyldanǵan sátten bastap elde bilim berý, densaýlyq saqtaý, energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, kólik, aqparattyq júıeler sııaqty negizgi ınfraqurylymdyq salalardy qamtıtyn 1 300-den astam MJÁ jobasy iske asyryldy», dedi basqarma tóraǵasy.
Byltyr áleýmettik salada MJÁ-ni damytýdyń keshendi jospary qabyldanǵan.
MJÁ sheńberinde damıtyn ShOB
Eldegi MJÁ ortalyǵynyń resmı saıtynda jarııalanǵan jobalar bazasynda MJÁ jobalarynyń kópshiligi jergilikti deńgeıde (1 058 joba) iske asyrylǵany kórinip tur. Bul jergilikti kásiporyndardy qyzmet kórsetý jáne jumystardy oryndaý úderisine tartýǵa yqpal etedi.
«Bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy jobalar shaǵyn jáne orta bızneske oqýshylardy tamaqtandyrýǵa, mektepke deıingi bilim berý, sport nysanymen qamtamasyz etý isine qatysýǵa múmkindik jasaıdy. Budan basqa, ShOB bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý úshin medısınalyq mekemeler qurý boıynsha MJÁ tetigi arqyly jobaǵa qatysady», deıdi.
Iske asqan ilkimdi jobalar
Alǵashqy konsessııalyq kelisimder 2005 jyly jasala bastaǵan. Olar aımaq ınfraqurylymyn damytýǵa baǵyttalǵan. 2015 jyly memleket-jekemenshik áriptestik týraly zańnyń qabyldanýy MJÁ sharttary sanynyń kúrt ósýine serpin berdi.
«Osy jyldyń 1 qyrkúıegine deıin jalpy quny 2 187,6 mlrd teńge bolatyn 1 072 MJÁ jáne konsessııa sharttary jasaldy. Onyń ishinde baǵasy 1 243,7 mlrd teńge bolatyn 14 respýblıkalyq joba jáne quny 943,9 mlrd teńge turatyn jergilikti mańyzy bar 1 058 MJÁ jobasy iske asyryldy. MJÁ jobasynyń eń kóp sany bilim berý salasyna tıesili. Onyń jalpy quny – 194 mlrd teńge. Kapıtaldy kóp qajet etetin kólik jáne ınfraqurylym salasynda quny 850 mlrd teńge bolatyn 26 joba qolǵa alynyp jatyr», dedi ortalyqtyń MJÁ jobalaryn iske asyrýdy baǵalaý departamenti dırektory Aıgúl Sadyqova.
MJÁ jobasynyń biri – «Shar – О́skemen stansasy» temirjol jelisi. Osy irgeli jobanyń arqasynda ońtústik baǵytta 328 shaqyrym jáne soltústik baǵytta 92 shaqyrym tasymaldaý qashyqtyǵy qysqardy. Standartty emes júkterdi tasymaldaý múmkindigi paıda boldy. Buryn shyǵystan eldiń basqa aımaqtaryna jetý úshin poıyz kórshi memlekettiń stansasyna baryp, birneshe saǵat turýy kerek edi. Bul jolaýshyǵa da, júk tasymaldaýshyǵa da óte yńǵaısyz boldy. Jobany iske asyrý nátıjesinde másele sheshildi.
Konsessııa salasyndaǵy alǵashqy jobanyń biri – uzyndyǵy 486 shaqyrym bolatyn «Soltústik Qazaqstan – Aqtóbe oblysy» óńiraralyq elektr berý jelisi. Joba Aqtóbeniń energııa táýelsizdigin qamtamasyz etýde strategııalyq mańyzǵa ıe. Buryn aımaq respýblıkanyń biryńǵaı energetıkalyq jelisine qosylmaǵan edi. Elektr energııasy Reseıden eksporttalyp keldi. Saldarynan tarıf turaqty ósip otyrdy. Atalǵan joba nátıjesinde beriletin elektr energııasynyń kólemi ulǵaıyp qana qoımaı, túpki tutynýshy úshin quny da tómendedi.
«Sońǵy 3 jylda Astana men Atyraýda MJÁ tetigimen mektepter salynyp jatyr. 16 myńǵa jýyq bala jabdyqtalǵan jańa mektepte oqýǵa múmkindik aldy. Túrkistan oblysynda MJÁ boıynsha 20-dan astam jaıly mektep salý josparlandy. MJÁ jobalary sport salasynda da bar. Mysaly, ulttyq quramany daıarlaýdy júzege asyratyn Astanadaǵy «Tarlan» muz arenasy, paralımpıadalyq jattyǵý ortalyǵy. Osy nysanda jattyǵatyn 44 sportshy bıyl Parıjdegi Olımpııa oıyndarynda 9 sport túri boıynsha baq synady», deıdi Aıgúl Sadyqova.
Júıe sıfrlanyp jatyr
Memleket-jekemenshik áriptestik júıesin sıfrlandyrý byltyrdan beri belsendi damyp keledi. Bul baǵyttaǵy negizgi qadam – Eýrazııalyq damý banki grantymen bıýdjetke júktemesiz iske asyrylǵan jeke áriptesti irikteý boıynsha konkýrstyq rásimdi ótkizýge portal qurý.
«MJÁ týraly» zańǵa «MJÁ veb-portaly» men «MJÁ veb-portalynyń operatory» sııaqty jańa uǵym endi. Bul «Elektrondyq qarjy ortalyǵy» AQ-ǵa operator rólin alýǵa múmkindik berdi. MJÁ jobasyn josparlaý men iske asyrý erejesi veb-portal arqyly júrgiziletin rásimdi qamtý úshin jańardy. Qaǵazdan sıfrlyq formatqa kóshý konkýrs ashyqtyǵyn arttyryp, bıznes pen halyqqa aqparattyń qoljetimdiligin edáýir jaqsartty. Portalda 219 konkýrs jarııalandy. 300-den astam áleýetti jekeshe áriptes tirkeldi. Onyń kóbi baıqaýǵa qatysýǵa sıfrlandyrýdy paıdalanady. Igi is ótinim berý úderisin jáne memlekettik organmen ózara is-qımyldy jeńildetedi. Bul memleket pen jeke sektor arasyndaǵy yntymaqtastyqqa tıimdi jáne ashyq orta jasaıdy», dedi Aslan Ermekuly.
Damý jolyn retteıtin zań
MJÁ týraly zańnama belsendi damyp kele jatqanymen, birneshe túıindi máseleni aıtqan jón. Birinshi, quqyqtyq jáne ınstıtýsıonaldyq kedergi. Qazirgi zańnyń kúrdeliligi men qaıtalanatyn normalary mańyzdy másele bolyp tur. «Konsessııalar týraly» zań men «MJÁ týraly» zań jobany iske asyrýda qıyndyq týǵyzatyn ártúrli jaǵdaıǵa ákeledi. Alaıda zańnamany birizdendirý boıynsha júrgizilip jatqan jumys osy kedergilerdi joıýǵa baǵyttalǵan. Bul týraly ortalyqtyń atqarýshy dırektory Nadıra Myrzaǵalıeva aıtty.
«Ekinshi – jobany iske asyrýdaǵy táýekel. Tabys bar, alaıda jobany buzý qaýpi áli de joǵary. Mysaly, osyǵan deıin 127 MJÁ sharty buzyldy. Bul jobany daıyndaý sapasyn odan ári kúsheıtý qajet ekenin kórsetedi. MJÁ jobasyn iske asyrý steıkholderlerdiń úılesimdi jumysyna baılanysty. Aıtalyq, memlekettik áriptestiń ýaqytyly monıtorıngi, jeke áriptestiń MJÁ shartynda alǵan mindetti oryndaýǵa adaldyǵy, jeke áriptes kórsetetin qyzmetti tutynýshynyń keri baılanysy, baqylaý-qadaǵalaý organynyń ádil qatynasy kóp isti shıelenistirmeı sheshýge kómektesedi», dedi ol.
Aıtýynsha, úshinshi qıyndyq – kelisimsharttyq talapqa ózgeris engizýdiń qajettiligi.
«Jobanyń uzaq merzimdi sıpatyna oraı, syrtqy faktordyń ózgerýine baılanysty shart talabyn túzetý qajettigi týyndaıdy. Zańdaǵy qazirgi shekteýler joba men túpkilikti benefısıardyń múddesi úshin jaǵdaıdy ıkemdi túzetýge kedergi keltiredi. Alaıda josparlanǵan túzetýler mindetti saraptama jáne memlekettik organdarmen kelisý shartymen tıimdi ózgeris múmkindigin kózdeıdi. Zańnama tutastaı alǵanda óz fýnksııasyn oryndaıdy, biraq ony jetildirý ózekti mindet bolyp qala bermek», dedi atqarýshy dırektor.
