Ekonomıka • 16 Qarasha, 2024

Memleket-jekemenshik áriptestigi áleýeti

300 ret
kórsetildi
10 mın
oqý úshin

Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda birinshi kezektegi ınfra­qurylymdyq problemalar qatarynda energetıka sektory men kommýnaldyq sharýashylyq salalaryn, jol-kólik ınfraqurylymyn atady. Bul rette tek memlekettik qarjylandyrýǵa senim artý – jetkiliksiz. Ekonomıkaǵa jeke ınvestısııany kóptep tartý talap etiledi. Sondyqtan Prezıdent memleket-jekemenshik áriptestiginiń (MJÁ) mańyzyna toqtalyp, Úkimetke MJÁ arqyly júzege asyrylatyn ınfraqurylymdyq jobalar pýlyn aıqyndaýdy tapsyrdy.

Memleket-jekemenshik áriptestigi áleýeti

Sýret: e-cis.info

Qaı mejedemiz?

«Qazaqstandyq memlekettik-jeke menshik áriptestik ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Aslan Qalıǵazınniń aıtýynsha, MJÁ kómegimen ınfraqurylymdy damytýǵa umtylatyn elderdi qoldaýda Azııa Damý banki (ADB), Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki (EQDB), Dúnıe­júzilik bank (DB) sııaqty halyqaralyq qarjy ınstıtýttary sheshýshi ról atqarady. Bul uıymdar qarjylandyrýdy qamtamasyz etip qana qoımaı, jobalardy daıyndaý men iske asyrýdy jaqsartýǵa kómektesetin tehnıkalyq kómek, konsaltıngtik qyzmetter usynady.

pr

ADB «Asia Pacific Project Preparation Facility» (AP3F) platformasy arqyly MJÁ salasyndaǵy bastamalardy belsendi túrde ilgeriletip keledi.

«Birikken Ulttar Uıymy Eýropa­lyq ekonomıkalyq komıssııa­synyń MJÁ salasyndaǵy tıimdi basqarý máseleleri boıynsha praktıkalyq basshylyq MJÁ baǵdarlamalary tolyq qoldanylǵanǵa deıin eldiń belgili bir kezeńderden ótý úrdisterin anyqtaǵan», dep túsindirdi Aslan Ermekuly.

«Birinshi kezeń, naqty joba­lar­dyń sany az kezde, MJÁ-ni iske asyrý úshin kóp keder­gi­­lerdi eńserýge týra keledi. Áýeli MJÁ jobalaryn iske asy­rý jó­nin­degi ınstıtýtty, úde­­ris pen rá­simdi damytý qajet. Ekin­shi kezeń, zańnamany reforma­lap, stra­tegııalyq jáne praktıka­lyq bas­ty qaǵıdany jarııalap, MJÁ máselesimen aınalysatyn ma­man­danǵan qurylym qurý kerek. Sonymen birge, MJÁ mo­de­lin naqtylap, oǵan qatysty na­­ryq­ty damytýdy yntalandyrý lázim. Joba portfelin ke­ńeı­tip, ártúrli sektordy qam­typ, qar­jy­landyrýdyń jańa kózin tar­tý syn­dy úderis belgi­lenýge tıis», dep pi­kirin jalǵastyrdy bas­qar­ma tóra­ǵasy.

Aıtýynsha, tek úshinshi kezeń­de baǵ­darlama mańyzdy bola bas­taı­­dy. Bul saty­da birne­she el ǵana orna­lasqan.

«Bizdiń el MJÁ damýynyń ekinshi satysynda tur. MJÁ-ni damytý – jeke ınvestorǵa el­diń tartymdyǵyn arttyrýǵa júr­­gi­ze­tin ınstıtýsıonaldyq jáne zań­namalyq reformalarǵa negiz­­de­ledi. Jalpy, MJÁ týraly zań qa­byl­danǵan sátten bas­tap elde bilim berý, densaýlyq saqtaý, ener­getıka jáne turǵyn úı-kom­mý­­naldyq sharýashylyq, kólik, aq­­pa­rattyq júıeler sııaqty negiz­gi ınfraqurylymdyq salalardy qam­­tı­tyn 1 300-den astam MJÁ jo­­ba­sy iske asyryldy», dedi bas­qar­­ma tóraǵasy.

Byltyr áleýmettik salada MJÁ-ni da­mytýdyń keshendi jos­pa­­ry qabyldanǵan.

 

MJÁ sheńberinde damıtyn ShOB

Eldegi MJÁ ortalyǵynyń resmı saıtynda jarııalanǵan jobalar bazasynda MJÁ jobala­rynyń kópshiligi jergilikti deń­geıde (1 058 joba) iske asyryl­ǵany kórinip tur. Bul jergilikti kásiporyndardy qyzmet kórsetý jáne jumystardy oryndaý úde­risine tartýǵa yqpal etedi.

«Bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy jobalar shaǵyn jáne orta bızneske oqýshylardy tamaqtandyrýǵa, mektepke deıingi bilim berý, sport nysanymen qamtamasyz etý isine qatysýǵa múmkindik jasaıdy. Budan basqa, ShOB bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý úshin medısınalyq mekemeler qurý boıynsha MJÁ tetigi arqyly jobaǵa qatysady», deıdi.

 

Iske asqan ilkimdi jobalar

Alǵashqy konsessııalyq keli­sim­der 2005 jyly jasala basta­ǵan. Olar aımaq ınfraqury­lymyn damytýǵa baǵyttalǵan. 2015 jyly memleket-jeke­menshik áriptestik týraly zańnyń qa­byldanýy MJÁ sharttary sany­nyń kúrt ósýine serpin berdi.

rp

«Osy jyldyń 1 qyrkúıegine deıin jalpy quny 2 187,6 mlrd teńge bolatyn 1 072 MJÁ jáne konsessııa sharttary jasaldy. Onyń ishinde baǵasy 1 243,7 mlrd teńge bolatyn 14 respýblıkalyq joba jáne quny 943,9 mlrd teńge turatyn jergilikti mańyzy bar 1 058 MJÁ jobasy iske asyryldy. MJÁ jobasynyń eń kóp sany bilim berý salasyna tıesili. Onyń jalpy quny – 194 mlrd teńge. Kapıtaldy kóp qajet etetin kólik jáne ınfraqurylym salasynda quny 850 mlrd teńge bolatyn 26 joba qolǵa alynyp jatyr», dedi ortalyqtyń MJÁ jobalaryn iske asyrýdy baǵalaý departamenti dırektory Aıgúl Sadyqova.

MJÁ jobasynyń biri – «Shar – О́skemen stansasy» temirjol jelisi. Osy irgeli jobanyń arqa­synda ońtústik baǵytta 328 sha­qy­rym jáne soltústik ba­ǵyt­­ta 92 shaqyrym tasymal­daý qashyqtyǵy qysqardy. Stan­dart­ty emes júkterdi tasymal­daý múmkindigi paıda boldy. Buryn shyǵystan eldiń basqa aımaqtaryna jetý úshin poıyz kórshi memlekettiń stansasyna baryp, birneshe saǵat turýy kerek edi. Bul jolaýshyǵa da, júk tasymaldaýshyǵa da óte yńǵaısyz boldy. Jobany iske asyrý nátı­jesinde másele sheshildi.

Kon­sessııa salasyndaǵy al­ǵash­qy jobanyń biri – uzyn­dyǵy 486 shaqyrym bolatyn «Soltústik Qazaqstan – Aqtóbe oblysy» óńiraralyq elektr berý jelisi. Joba Aqtóbeniń energııa táýelsizdigin qamtamasyz etýde strategııalyq mańyzǵa ıe. Buryn aımaq respýblıkanyń biryńǵaı energetıkalyq jelisine qosylmaǵan edi. Elektr energııasy Reseıden eksporttalyp keldi. Saldarynan tarıf turaqty ósip otyrdy. Atalǵan joba nátı­je­­sinde beriletin elektr ener­gııa­­synyń kólemi ulǵaıyp qana qoımaı, túpki tutynýshy úshin quny da tómendedi.

«Sońǵy 3 jylda Astana men Atyraýda MJÁ tetigimen mektepter salynyp jatyr. 16 myńǵa jýyq bala jabdyqtalǵan jańa mektepte oqýǵa múmkindik aldy. Túrkistan oblysynda MJÁ boıynsha 20-dan astam jaıly mektep salý josparlandy. MJÁ jobalary sport salasynda da bar. Mysaly, ulttyq quramany daıarlaýdy júzege asyratyn Astanadaǵy «Tarlan» muz arenasy, paralımpıadalyq jattyǵý ortalyǵy. Osy nysanda jattyǵatyn 44 sportshy bıyl Parıjdegi Olımpııa oıyndarynda 9 sport túri boıynsha baq synady», deıdi Aıgúl Sadyqova.

 

Júıe sıfrlanyp jatyr

Memleket-jekemenshik árip­testik júıesin sıfrlandyrý byltyrdan beri belsendi damyp keledi. Bul baǵyttaǵy negizgi qadam – Eýrazııalyq damý banki grantymen bıýdjetke júktemesiz iske asyrylǵan jeke áriptesti irikteý boıynsha konkýrstyq rásimdi ótkizýge portal qurý.

«MJÁ týraly» zańǵa «MJÁ veb-portaly» men «MJÁ veb-por­talynyń operatory» sııaq­ty jańa uǵym endi. Bul «Elek­tron­dyq qarjy ortalyǵy» AQ-ǵa operator rólin alýǵa múmkindik berdi. MJÁ jobasyn josparlaý men iske asyrý erejesi veb-portal arqyly júrgiziletin rásimdi qamtý úshin jańardy. Qaǵazdan sıfrlyq formatqa kóshý konkýrs ashyqtyǵyn arttyryp, bıznes pen halyqqa aqparattyń qoljetimdiligin edáýir jaqsartty. Portalda 219 konkýrs jarııalandy. 300-den astam áleýetti jekeshe áriptes tirkeldi. Onyń kóbi baıqaýǵa qatysýǵa sıfrlandyrýdy paıdalanady. Igi is ótinim berý úderisin jáne memlekettik organmen ózara is-qımyldy jeńildetedi. Bul mem­leket pen jeke sektor arasyndaǵy yntymaqtastyqqa tıimdi jáne ashyq orta jasaıdy», dedi Aslan Ermekuly.

 

Damý jolyn retteıtin zań

MJÁ týraly zańnama belsen­di damyp kele jatqanymen, birneshe túıindi máseleni aıtqan jón. Birinshi, quqyqtyq jáne ınstı­týsıonaldyq kedergi. Qazir­gi zańnyń kúrdeliligi men qaıta­lanatyn normalary mańyzdy másele bolyp tur. «Kon­ses­sııalar týraly» zań men «MJÁ týraly» zań jobany iske asyrýda qıyndyq týǵyzatyn ártúrli jaǵdaıǵa ákeledi. Alaıda zańnamany biriz­den­dirý boıynsha júrgizilip jat­qan jumys osy kedergilerdi joıýǵa baǵyttalǵan. Bul týraly ortalyqtyń atqa­rý­shy dırektory Nadıra Myrzaǵalıeva aıtty.

ap

«Ekinshi – jobany iske asyrý­daǵy táýekel. Tabys bar, alaıda jobany buzý qaýpi áli de joǵary. Mysaly, osyǵan deıin 127 MJÁ sharty buzyldy. Bul jobany daıyndaý sapasyn odan ári kúsheıtý qajet ekenin kórsetedi. MJÁ jobasyn iske asyrý steıkholderlerdiń úılesimdi jumysyna baılanysty. Aıta­lyq, memlekettik áriptestiń ýaqy­tyly monıtorıngi, jeke árip­testiń MJÁ shartynda alǵan mindetti oryndaýǵa adaldyǵy, jeke áriptes kórsetetin qyzmet­ti tu­tyný­­shynyń keri baılanysy, baqylaý-qadaǵalaý organy­nyń ádil qatynasy kóp isti shıe­lenis­tir­meı sheshýge kómektesedi», dedi ol.

Aıtýynsha, úshinshi qıyndyq – kelisimsharttyq talapqa ózgeris engizýdiń qajettiligi.

«Jobanyń uzaq merzimdi sıpa­tyna oraı, syrtqy faktordyń ózgerýine baılanysty shart talabyn túzetý qajettigi týyndaıdy. Zańdaǵy qazirgi shekteýler joba men túpkilikti benefı­sıardyń múddesi úshin jaǵ­daıdy ıkemdi túzetýge kedergi kel­tiredi. Alaıda josparlanǵan túzetýler mindetti saraptama jáne memlekettik or­gan­darmen kelisý shartymen tıimdi ózgeris múmkindigin kóz­­deıdi. Zańnama tutastaı alǵanda óz fýnksııasyn oryndaıdy, biraq ony jetildirý ózekti mindet bolyp qala bermek», dedi atqarýshy dırektor.