Ulttyq banktyń bas dızaıneri Sanjar Nurqasymovtyń aıtýynsha, teńge qazaq tarıhyndaǵy alǵashqy aqsha emes. Otyrar men Isfıdjabta moneta saraılary jumys istegen. H ǵasyrdan bastap aınalymǵa engen altyn monetalar saýdada salmaǵyna qaraı paıdalanylypty. HIV ǵasyrdan bastap Ámir Temir monetalary aınalymǵa endi.
«Ulttyq valıýtamyzdyń alǵashqy banknottary óziniń tarıhı mıssııasyn oryndady. Dızaın jasaý barysynda tulǵalardyń shynaıy beınesin tabý qıynǵa soqqan. Ál-Farabıdiń beınesin salǵan kezde KSRO Ǵylym akademııasynyń standartyna basymdyq berildi. Ábilqaıyr xannyń sýreti aǵylshyn saıaxatshysy Atkınsonnyń jumystarynan tabylsa, Abylaıxannyń beınesi orys tarıhyndaǵy derekkózder boıynsha daıyndaldy. Súıinbaı tulǵasy qazaq sýret óneriniń negizin qalaýshy Ábilxan Qasteevten keldi», deıdi Sanjar Nurqasymov.
Jyl aıaǵynda 2 000 teńge aınalymǵa berilmek. Kelesi banknottar 2025, 2026 jyldary basylyp shyǵady. Banknotta janýarlar men oıý-órnekter beınelengen. Sondaı-aq qorǵandardan tabylǵan artefaktiler beınelengen. «Banknottardy shyǵararda tarıhshylarmen aqyldastyq. Bir top dızaıner atsalysty», dedi «Saq stıli» jobasynyń bas dızaıneri Sanjar Nurqasymov.
Almaty kolleksıonerler qoǵamynyń vıse-prezıdenti, sarapshy Valerıı Kıtıkov álemdik tájirıbede jalǵan aqsha jasaýdyń aldyn alý úshin banknottardyń dızaıny árbir 7-8 jyl saıyn ózgerip otyratynyn aıtty.
«Elimizde banknottardyń sońǵy serııasy 2012 jyly shyǵarylǵan. Halyqaralyq banknottar qoǵamy (IBNS) jyl saıyn «Álemniń eń ádemi banknoty» deıtin baıqaý ótkizedi. Bizdiń banknottar bul baıqaýdyń úsh ret jeńimpazy atandy: nomınaly 10 myń teńgelik estelik banknot 2011 jyldyń úzdik banknoty, nomınaly 5 myń teńgelik banknot 2012 jyldyń úzdik banknoty, nomınaly 1 000 teńgelik estelik banknot 2013 jyldyń úzdik banknoty dep tanyldy. Komıssııa jeńimpazdardy tańdaý kezinde kóptegen faktordy eskeredi: qorǵaý elementteri, dızaın, qaǵaz sapasy jáne basqa da sıpattamalarǵa basymdyq beriledi», dedi Valerıı Kıtıkov.
Ulttyq bank banknottarmen shektelmeı, ınvestısııalyq jáne kolleksııalyq monetalardy da shyǵarady. Investısııalyq monetalar, aty aıtyp turǵandaı baǵaly metaldardan, altyn men kúmisten soǵylady. Jyl ótken saıyn ınvestısııalyq moneta baǵasy metall qunynyń aıyrmasyna qaraı óse berýi múmkin. Qazir «Kóshpeliler altyny», «Qazaqstannyń petroglıfteri», «Qazaqstannyń ádet-ǵuryptary, ulttyq oıyndary», «Qazaqstannyń meshitteri men soborlary», «Uly qolbasshylar», «Qazaqstannyń Qyzyl kitaby», «Qazaqstannyń florasy men faýnasy», «Sport», «Kosmos», «Shyǵys kúntizbesi», «Qazaqstan halyqtarynyń ertegileri», «Syılyq monetasy» serııalarymen shyǵarylǵan monetalar bar. Bulardyń barlyǵy shekteýli taralymmen jasalady. Olar kolleksııalyq qunyna qaraı tek el aýmaǵynda satýǵa arnalǵan.
Kórmeniń ekinshi aımaǵynda eń tanymal serııalardyń kolleksııalyq monetalary, sondaı-aq altyn, kúmis jáne qymbat baǵaly emes metaldardan jasalǵan biregeı tujyrymdamasy men dızaıny bar monetalar usynylǵan.
«Kolleksııalyq monetalardyń syrty arnaıy oraǵyshtarmen qaptalady. Sebebi qoldan qolǵa ótkende materıalǵa zaqym kelmeýi kerek. Estelik monetaǵa memlekettik jáne aǵylshyn tilinde jazý jazylady. Monetanyń baǵasy eki quramdas bólikten turady: Alǵashqysy – baǵaly metaldardyń quny monetanyń baǵasyna áser etetin negizgi quramdas bólik: orta eseppen altyn monetalardyń 85%-y, kúmis monetalardyń 52%-ǵa deıingi baǵasy baǵaly metaldyń baǵasyna baılanysty qalyptasady. Al monetany daıyndap, oraýǵa ketetin shyǵyndar altyn moneta baǵasynyń 15%, kúmis moneta baǵasynyń 48%-y bolady. Bul monetalar kolleksııalaýǵa jáne nýmızmatıkalyq naryqty damytýǵa arnalǵan. Kolleksııalyq monetalar serııalarǵa bólingen ári mereıtoılyq, ataýly kúnderge, sondaı-aq tarıhı oqıǵalarǵa arnalǵan», deıdi Ulttyq bank murajaıynyń meńgerýshisi Gaýhar Smaǵulova.
Kolleksııalyq monetalar 1995 jyldan bastap shyǵa bastady. Jyl saıyn 15-ten 20-ǵa deıin monetalar daıyndalady, olardyń barlyǵy Teńge saraıynda shyǵarylady. Budan basqa, túrli elder qatysatyn nýmızmatıkalyq konkýrstar turaqty túrde ótkiziledi.
«Biz de osy baıqaýlarda ózimizdiń jańalyqtarymyzdy kórsetemiz, olar halyqaralyq arenada birneshe ret júldeli oryndarǵa da ıe boldy» deıdi spıker.
ALMATY
