Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Mundaı sheshimniń qabyldanýyna bala quqyǵyn qorǵaý salasyndaǵy júıeli kemshilikter sebep bolyp otyr. Atap aıtqanda, tárbıesi qıyn balalarmen jumystyń oryndalmaýy, keshki jáne arnaıy mektepterdiń, psıhologterdiń, qorǵanshylyq organdary júıesiniń tıimsizdigi, mınıstrlikke vedomstvolyq baǵynysty uıymdardyń profılaktıka salasyndaǵy jetkiliksiz is-áreketi, t.b.
Jasóspirim qylmysy keıingi úsh jylda turaqty túrde kóbeıgen. Máselen, 2022 jyly 1 735 qylmys tirkelip, ósim 13,5 paıyzdy, byltyr 1 925 qylmys oryn alyp, ósim 11 paıyzdy qurady. Osy jyldyń 9 aıy ishinde jasóspirimder 1 267 qylmys jasaǵan. Bul zań buzýshylyqtardyń nátıjeleri boıynsha mınıstrliktiń atyna bala quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy tásilderdi qaıta qaraý jáne «Zań men tártip» qaǵıdatyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy kúsheıtý boıynsha naqty usynys berildi.
Qazir elimizde tárbıesi syn kótermeıtin balalar qabyldanatyn arnaıy bilim berý uıymdary men erekshe rejimde ustaıtyn bilim berý uıymdary bar. Olar Almaty, Abaı, ShQO, Jambyl, Mańǵystaý oblystarynda ornalasqan. О́kinishtisi, bulardyń qyzmeti kóńil kónshitpeıdi. Qazir atalǵan mekemelerde 11-18 jas aralyǵyndaǵy 300 bala tárbıelenip jatyr. Oqýshylardyń mekemeden jıi qashyp ketýi, sýısıd áreketteri, sondaı-aq qaıtalanatyn qylmystar, sonyń ishinde mekeme ishinde qaıtalanatyn quqyq buzýshylyqtar jıi tirkelip júr. Mysaly, ShQO-nyń Serebrıansk qalasyndaǵy arnaıy mektep-ınternatynyń 10-synyp oqýshysy birneshe aı boıy basqa oqýshylarǵa psıhologııalyq qysym kórsetip, olardy mekemeden qashýǵa ıtermelegen, sondaı-aq jazalaý qaýpimen úsh tárbıelenýshiniń denesine óz Instagram paraqshasynyń mekenjaıyn jazyp tatýırovka jasaǵan.
Bul mekemeler tárbıesi qıyn jasóspirimderdi túzeý jumystarynyń syn kótermeıtinine qaramastan, jyl saıyn jergilikti bıýdjetten 1 mlrd teńgege jýyq qarjy alyp keledi.
Osy syndy problemalar keshki mektepter júıesinde de bar. Bular óziniń negizgi mindeti – jumys isteıtin jastardy oqytýdan alshaqtap, devıantty minez-qulyqtaǵy balalarǵa arnalǵan mekemelerge aınalǵan. Elimizde 63 keshki mektep bar, olardyń kontıngentiniń jartysynan kóbi – kámeletke tolmaǵandar. Prokýrorlyq taldaý kórsetkendeı, óńirlerde úlgerimi nashar jáne zań buzǵysh oqýshylardy keshki mektepterge májbúrlep aýystyrý tájirıbesi áli kúnge deıin qoldanylady. Keshki mektepter materıaldyq-tehnıkalyq turǵyda nashar jabdyqtalǵan, pedagogıkalyq quramy tolyq emes, aldyn alý jumystar júrgizilmeıdi.
Elimizde osyndaı mekemelerden asyrap alynǵan balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq oqıǵalary da azaımaı tur. Jyl basynan beri uryp-soǵý jáne azaptaý faktileri Shymkent qalasynda, Ulytaý jáne Aqmola oblystarynda tirkeldi. Máselen, Aqmola oblysynda patronat tárbıeshiniń 5 balany uryp-soǵý faktisi anyqtalǵan. Tergep-tekserý barysynda onyń úsh jyl buryn bir balany óltirgeni de belgili bolyp otyr. Al Ulytaý oblysynda balalardy fermada jumys isteýge májbúrlegen áıel 4 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy.
Oqý-aǵartý mınıstrligi prokýratýranyń pedagog psıhologter qyzmetin kúsheıtý qajettiligine qatysty usynystaryn da qoldady. Atap aıtqanda, 1 mamanǵa júkteme 500 oqýshydan kelýge tıis normatıv zańnamalyq turǵydan qaıta qaralyp jatyr.
Jyl sońyna deıin devıantty minez-qulqy bar balalardy «jaǵymdy ortaǵa» beıimdeý boıynsha jobany iske asyrý (bedeldi tálimgerlerdi bekitý, kadet synyptaryna jáne «Jas sarbaz» áskerı-patrıottyq qozǵalys klýbtaryna, Ulttyq ulannyń «Jas búrkit» t.b. ornalastyrý), ishki ister organdarynyń esebinde turǵan kámeletke tolmaǵandardy qosymsha bilimmen jáne t.b. qamtý maqsatynda olarǵa tekserý júrgizý josparlanyp otyr. Osyǵan deıin júrgizilgen tekserýler nátıjesinde zań buzýshylyqtarǵa jol bergen kináli laýazymdy tulǵalar, onyń ishinde Oqý-aǵartý mınıstrliginiń bólim basshylary tártiptik jaýapkershilikke tartyldy.
