Máslıhattyń mańyzy artyp, pármeni kúsheıedi

Bul rette Parlament Senaty men Maqsut Narikbayev University-diń birles­ken qoǵamdyq jobalyq keńsesi – MIND ǵylymı-taldaý ortalyǵy máslıhattar qyzmetiniń tıimdiligine kedergi keltiretin túıindi máselelerdi zerttep, olardy sheshý jónindegi usynystardy ázirledi. Osy jóninde Bıbigúl Jeksenbaı bastaǵan bir top senator ótken aıda Úkimetke depýtattyq saýal joldap, birqatar problemaǵa erekshe nazar aýdardy. Solardyń ishinde jergilikti ókildi organdardy qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi, máslıhat depýtattarynyń ókilettigi men fýnksııalarynyń shekteýliligi, depýtattyq esepteriniń saılaýaldy baǵdarlamany qamtymaýy, memlekettik bılik organdary men laýazymdy tulǵalarǵa depýtattyq saýal joldaý quqyǵy jáne ony tıimdi paıdalanýdyń quqyqtyq kepildikteriniń júıesi zańnamalyq deńgeıde qarastyrylmaǵany atap kórsetildi. Máslıhattardyń biryńǵaı sıfrlyq platformasy da joq. Sol sebepti olardyń qyzmeti týraly aqparatqa qoljetimdilik tómen.

Máslıhat depýtattaryna halyq múddesin bildirý júktel­geni­men, olardyń zańna­malyq jáne ákimshilik deńgeıdegi múm­kin­dikteri shamaly. О́kildi organ apparatyn qarjylan­dyrý tolyq sheshilmegendikten, onyń fýnk­sııalary talapqa saı oryn­dal­maı otyr. Sonyń saldary­nan jergilikti turǵyndar úshin mańyzdy áleýmettik jáne ınfra­qurylymdyq jobalardy júzege asyrý, usynystar men basta­malardy odan ári damytý úshin taldamalyq-saraptamalyq qujat­tardy daıyndaý múmkin emes.

Máslıhattardyń sheshim qabyldaý ókilettigi, ásirese qar­jy jáne bıýdjet máseleleri boıyn­sha jıi shekteledi. Munyń ózi olar­dyń jergilikti turǵyn­dardyń qajettilikteri men qoǵamdyq suranystarǵa tıimdi jaýap berý qabiletine teris áserin tıgizip otyr.

Shyntýaıtynda, zań júzinde jergilikti ózin-ózi basqarý derbes delingenimen, is júzinde máslıhat­tardyń ákimderge táýeldi ekeni belgili. Sondyqtan da turǵyndar olardyń tıimdiligi men pármendiligi tómendigi týrasynda synı pikirler aıtyp júr. Muny barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń ózderi de joqqa shyǵarmaıdy.

Máslıhattardyń óz áleýetin jetkilikti paıdalanbaı otyr­ǵanyn Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty eki jyldan beri Azııa damý bankimen birlese ázirlep kele jatqan О́ńirlik ál-aýqat ındeksi aıǵaqtap berdi. Onyń mańyzdy kórsetkishiniń biri – halyqtyń jergilikti mem­lekettik organdarǵa, son­yń ishinde máslıhattarǵa seniminiń deńgeıi. Atalǵan zertteýge qaraǵanda, ótken jyly tek Túrkistan oblysynyń máslıhattaryna senim deńgeıi (72,4 pa­ıyz) jergilikti ákimdik­terge qaraǵanda (58,6 paıyz) áldeqaıda joǵary bolǵan. Bul túrkistandyqtar ákimderden góri máslıhat depýtattaryna kóbi­rek senim artyp otyrǵanyn kórsetedi. Jergilikti ókildi bılik pen atqarý­shy organdardyń úılesimdi jumysynyń nátıjesinde óńir turǵyndary­nyń qarjylyq ál-aýqaty 10 baldyq kór­setkish boıynsha aldyńǵy jylǵy 6,12 baldan byltyr 6,21 balǵa deıin jaqsarǵan.

Senat depýtaty Bıbigúl Jek­senbaı óz áriptesteriniń atynan máslıhat­tar qyzmetiniń tıimdil­igin arttyrý maq­satyn­da olar­ǵa jergilikti ister­di basqarý­ǵa belsendi qatysýǵa múmkin­dik beretin qosymsha ókilettik­ter berýdi, jergilikti ókildi organ­dardyń qarjylyq derbestigin arttyrý úshin bıýdjet qarajatyn bólý júıesin qaıta qaraýdy, bıýd­jet qarajatynyń paıdalany­lýyn baqylaý júıesin engizýdi, depýtat­tardyń halyq aldyndaǵy esepterin saılaýaldy baǵdarlamamen baılanystyra otyryp, bir júıege kelti­rýdi, sondaı-aq elimizde Biryńǵaı depýtat kúnin belgileýdi usyndy.

Atalǵan depýtattyq saýalǵa resmı jaýap bergen Premer-mınıstr Oljas Bektenov búginde Úkimette máslıhattardyń ókilettikterin keńeıtý jáne jergilikti ózin-ózi basqarý ınstıtýtyn nyǵaıtý maqsatynda qoldanystaǵy zańnamany jetildirý boıynsha jumys júrgizilip jatqanyn málimdedi. Naqty aıtqanda, Parlament Májilisiniń depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti ózin-ózi basqarý týraly» jańa zań jobasyna bastama­shylyq jasaǵan. Bul zańnamalyq qujat jergilikti ózin-ózi basqa­rý salasyndaǵy qoǵamdyq qatynas­tardy retteý, jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń quqyqtyq mártebesin, olardyń qarjy-ekonomıkalyq negizin aıqyndaý úshin ázirlengen. Onda máslıhat tóraǵasy men máslıhat apparaty basshysynyń ókilettikteriniń ara-jigin ajyratý, máslıhat depýtatyna zańnamada belgilengen normalar boıynsha issapar shyǵystaryn tóleý ne issaparǵa jiberilgen jaǵdaıda qyzmet­tik avtokólik berý, jazbasha depýtattyq suraý salýdy engizý jáne ony máslıhat sessııasynda jarııa etý arqyly depýtattyq suraý salýdyń mártebe­sin arttyrý, sanıtarlyq tazartý qaǵıdalaryn bekitý bo­ıynsha máslıhattyń quzyretin keńeıtý, ákimniń halyq aldyndaǵy eseptik kezdesýlerinde kóterilgen máselelerdi sheshý barysyna monıtorıng júrgizý sııaqty máselelerdi sheshý kózdelgen. О́kildi organdar qyzmetin sıfrlandyrý­dyń 2023-2025 jyldarǵa arnal­ǵan tujyrymdamasy aıasynda «E-parlament» biryńǵaı plat­forma­syn paıdalanýǵa berý qaras­tyrylyp otyr. Ol barlyq deńgeı­degi depýtattardyń biryńǵaı sıfr­lyq platformasyna aınaldy­ryl­maqshy. Bul halyq qalaý­ly­larynyń qyz­­meti týraly aqpa­rat­qa qol­jetimdilikti arttyrýǵa, olardyń saılaýshylarmen baı­lanysyn nyǵaıtýǵa septi­gin tıgizbek. Memleket basshysy­nyń tapsyrmasyna sáıkes más­lıhattar depýtattaryn Prezı­denttiń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda oqytý da iske asyrylmaqshy.

Zań jobasynda bıýdjet qara­ja­tyn jumsaýǵa baqy­laýdy kúsheıtý maqsatynda depýtat­tardyń ákimdik­tiń bıýdjettik komıssııalarynyń jumysyna qatysýy jáne olarǵa bıýdjetti qajettiligine qaraı, biraq jylyna eki retten artyq emes naqtylaýǵa bastama jasaý, halyq qatysatyn bıýdjettiń iske asyrylýyn monıtorıngteý quqyqtaryn berý jónindegi túzetýler kózdelgen. Sondaı-aq depýtattar saılaýaldy baǵ­darlamalarynyń oryndalýy týraly eseppen jylyna keminde eki ret mindetti túrde azamattarmen kezdesý ótkizýge mindettelmekshi. Buǵan qosa Úkimet qoldanystaǵy zań­namaǵa óz mindetterin oryn­da­ma­ǵany jáne tıisinshe oryndamaǵany úshin máslı­hattar depýtattarynyń, sonyń ishinde turaqty negizde jumys isteıtin depýtattardyń jaýapkershiligin kúsheıtý maqsatynda Parlament depýtat­taryna qoldanylatyn jazaǵa uqsas jazanyń qosymsha túrlerin kózdeı­tin túzetýler usynbaqshy. Úkimet Biryńǵaı depýtat kúnin belgileý týraly usynys Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qor­ǵaý mınıstrligi bekit­ken Kásibı merekelerdi belgileý qaǵı­da­laryna sáıkes qaralyp, tıisti she­shim qabyl­danatynyn da habarlady.

Sonymen, Memleket bas­shysynyń saıası reformalary aıa­synda máslı­hattardyń mańy­zyn arttyryp, pár­mendiligin kúsheıtýge baǵyttalǵan zańna­malyq ózgerister jasalatyn kún alys emes.