Jetisý óńirinde sebilgen 13,7 myń gektar qant qyzylshasynyń búginde 11,5 myń gektary, nemese 83,7% qazylyp, 545 myń tonna ónim alynǵan. Qalǵan 2,2 myń ga alqaptarda jıyn-terin jumystary jalǵasady. Qyzylshany qazýǵa 80 kombaın jumyldyrylǵan. Aqsý jáne Kóksý qant zaýyttary kún saıyn orta eseppen 250 avtokólikti qabyldap jatyr.
«Bir jarym aıdan beri zaýyt esigin kúzetip otyrmyz. Kúzdiń qara sýyǵy qaryp barady. Burynǵydaı emes jyldam qabyldaıdy degenniń ózinde, biz táýliktep turamyz. Jylyný úshin kólik otalyp turýy kerek. Qazir dızel otyny óte qymbat. Zaýyt aldynda ony otaldyryp qoıa almaımyz. Berilgen janarmaıdy únemdep jetkizý qajet. Odan keıin kúnine júzdegen kólikti qabyldaıdy degeni jalǵan aqparat. Ondaı júk kóligin qabyldap jatqan joq. Qaıta-qaıta kagat alańy tolyp qaldy dep aıtady. Onyń bárin nege eseptemeıdi? Bular qantty óńdep alaıyq degenniń ózinde, qansha ýaqyt kútemiz. Erteń qar tússe, tipti qatynaý qıyn bolady. Alqap basy qazirdiń ózinde laılanyp jatyr. Júk kóligi kirse shyǵa almaıdy», deıdi tasymaldaýshy Janatbek Erkinbekov.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń 18 qarashadaǵy málimetine qaraǵanda, qant zaýyttaryna 445 myń tonna ónim ótkizilgen. Sonyń 212 myń tonnasy Kóksý qant zaýytyna, 233 myń tonnasy Aqsý zaýytyna, onyń syrtynda Aqsý qant zaýytyna 29 myń tonna Jambyl oblysynan jetkizilgen. Qazylǵan qant qyzylshanyń 100 myń tonnasy sharýashylyqtardyń egistik alqaptarynda býrtta jınaqtalǵan, qazylatyn 2,2 myń gektardan 95 myń tonna qyzylsha jınalady. Jalpy, oblysta jınalatyn qyzylshanyń kólemi 640 myń tonnaǵa jetkiziledi dep kútilip otyr.
«Qant qyzylshasyna beriletin sýbsıdııa kólemi ulǵaıtylǵan soń bul daqyldy ósirýdiń tabystylyǵy da ósip, sharýalardyń qyzyǵýshylyǵy artty. Osylaısha, bıylǵa josparlanǵan 10,7 myń gektardyń ornyna 13,7 myń gektarǵa, ıaǵnı 3,0 myń gektarǵa artyq sebildi. Sharýalardyń ósirgen ónimin der kezinde qazyp alyp, zaýyttarǵa ótkizýi asa mańyzdy. Sondyqtan ónimdi jınaý men qabyldaý 15 qyrkúıekten bastaldy. Qazir eki zaýyt bekitilgen kestege sáıkes kúndelikti jalpy 5 myń tonna qant qyzylshasyn qabyldap otyr», deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurdáýlet Kenenbaev.
Qyzylsha ótkizýge kezekte turǵan kólik júrgizýshilerine qolaıly jaǵdaı jasaý úshin olarǵa ystyq tamaq uıymdastyrylyp jatyr. Bul iske zaýyttar ornalasqan Kóksý, Aqsý aýdandarymen qatar qyzylsha ósirýshi barlyq aýdan-qalanyń jergilikti atqarýshy organy da atsalysady. Egin sharýashylyǵyna, onyń ishinde qant qyzylshasynyń óndirisine memleket tarapynan jan jaqty qoldaý kórsetiledi. Atap aıtsaq, bıyl oblysta egin sharýashylyǵy baǵytyna jalpy 14 mlrd teńge bólindi. Sonyń 9,7 mlrd teńgesi basym daqyldardy sýbsıdııalaýǵa, 2,6 mlrd teńgesi mıneraldy tyńaıtqyshtardy, 1,2 mlrd teńgege jýyǵy tuqymdardy, 483 mln teńgege jýyǵy pestısıdterdi sýbsıdııalaýǵa qarastyryldy. Sol sııaqty kóktemgi dala jáne ónimdi jınaý jumystaryna 11 myń tonna arzandatylǵan dızel otyny bólindi.
Sonymen qatar oblystyq bıýdjet esebinen qant qyzylshasy baǵytynda 5 aýdanda jańa 8 servıstik-daıyndaý ortalyǵyn qurýǵa 2,5 mlrd teńge bólinip, 62 birlik sebý men ónimdi jınaý tehnıkasy sharýashylyqtarǵa lızıngke berildi, sonyń 28-i sepkish, 15-i – japyraq jınaǵysh mashına, 19-y – kombaın.
«Qyzylsha egýdiń óz taýqymeti bar. Soǵan saı eńbek etseńiz tabysyńyzda eselenedi. Árıne, qazir tamshylatyp sýarý, jańbyrlatyp sýraý tásilin alyp kelý mańyzdy. Sosyn sheteldik tehnologııaǵa senim artqanda jón. Tuqymnyń sapasyna da mán berý kerek. Máselen, biz gektarynan 400-500 sentnerden alyp júrsek, odan 3 ese kóp ónip alýǵa bolatynyn dáleldegen sharýalar da bar. Qazir egin egetin alqaptar kóbeıip jatyr degenimizben, oǵan baratyn sý arnasy joq. Ol arnany salý ońaı sharýa emes. Bizdiń sharýalar sapaly tuqym men sý tapshylyǵyn kórip otyr. Odan keıin ýaqytynda qarjysy qaltasyna túspeıdi. Úzilip sozylyp túsedi. Osy másele de qıyn. Maýsym kezinde jumys kúshin saqtap qalýǵa qarjy kerek. Olar aılap, aptalap aılyq kúte almaıdy. Menińshe, óńirge taǵy bir zaýyt qajet», deıdi sharýa ıesi Aqtaı Aqymbekov.
Eki zaýyttyń alańyna qant qyzylshasy tolyq syımaıdy. Másele – osynda. Sol sebepti zaýyt basshylary kún sozyp otyr. Iаkı alǵashqy ónimderdi óńdep, alańdy bosatýdy oılaıdy. Al oǵan sharýalar kóne me? Eginin qazyp alǵan qyzylshashylar shyr-pyr bolady. Onyń ústine «Kamaz»-dy jaldap jumys istetip otyrǵan shaǵyn sharýalar bar. Olarǵa ár kúni mańyzdy, qant qyzylshasynyń salmaǵyn joǵaltqan saıyn túser paıdasynan utyla beredi. Áli ónimin qazyp almaǵan sharýalar da bar. Osy kúni qys túspeı qazylsha alqabynyń qalǵan bóligin jınaý jumystary qaýyrt júrip jatyr. Bıyl jalpy bir gektardyń ónimdiligi 472 sentnerdi qurap otyr. Bul – úzdik kórsetkishterdiń biri.
Búginde qant zaýyttary sharýashylyqtarǵa qabyldaǵan qyzylshaǵa 3,3 mlrd teńge tóledi. Onyń ishinde Kóksý qant zaýyty – 1,4 mlrd teńge, Aqsý qant zaýyty – 1,9 mlrd teńge. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy basqarmasy tarapynan sharýashylyqtardan túsken 160 ótinim boıynsha 3,1 mlrd teńge sýbsıdııa berildi. Zaýyttardyń sharýalarmen esep aıyrysýy men ótkizilgen ónimdi sýbsıdııalaý sharalary sharýashylyqtardyń ótinimderiniń túsýine qaraı jalǵasady.
Zaýyt aldymen júk kóligimen birge ústindegi ónimdi ólshep alyp, artynan júk kóligin bólek ólshep, ony jalpy salmaqtan kemitedi. Sonda ónimniń kórsetkishi shyǵady. Keıde arasynda tas bolady nemese tátti túbirti tazartý jumysy durys jasalmaǵany eskerilip, salmaǵyn kemitýge zaýyt quqyly. Sebebi arasynda topyraq ta bolady. Keıbir sharýalar arnaıy tehnıkanyń kúshimen tıegendikten astyndaǵy topyraǵymen birge kólikke salady. Onyń bári zaýyt alańynda qalady. Sondyqtan zaýyt ıeleri sharýalarǵa eskertý jasap, salmaǵyn kemitedi.
Jetisý oblysy
