Erekshe qajettilikteri bar balalardy bilim uı̆ymdaryna ıntegrasııalaý – álemniń kez kelgen elinde bilim berý júı̆esin damytýdyń zańdy kezeńi oǵan damyǵan elder, sonyń ishinde Qazaqstan da qatysady. Inklıýzıvti bilim berý, qarapaıym tilde «bilim barshaǵa» baǵdarlamasy barlyq balaǵa mektepke deı̆ingi mekemelerde jáne mektepte osy oqý oshaqtarynyń ómirine belsene aralasýǵa múmkindik beredi. Bul baǵdarlamany Birikken Ulttar Uı̆ymynyń Bas Assambleıasy maquldap, BUU Konvensııasyna 2006 jyldyń 13 jeltoqsanynda engizildi. Osyǵan oraı barsha deńgeıdegi tárbıe men bilim berý mekemelerine arnalǵan ınklıýzıvti oqytý ádisteri men tásilderi negizinde bilim berý baǵdarlamalary ázirlenip, qajettiligine qaraı qoldanylyp keledi.
Munyń bárin nege aıtyp otyrmyz? Bizdiki barshaǵa ortaq máseleden bári habardar bolsa eken degen oı. Shyn máninde, ómir tájirıbesinen kórip júrgenimizdeı, erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardy tárbıeleý men oqytý júıesi bir izge tússe de muny is júzinde jan-jaqty qoldaý men qabyldaý máselesi bar. Osy turǵyda pedagogterge ata-analardyń kómegi aýadaı qajet ekenin aıtqym keledi. Sebebi damýynda kesheýildeýi bar, buǵan qosa fızıkalyq jaǵynan kóp nársege ıkemi kele bermeıtin qatarlasyn qabyldaý qalypty damyǵan balaǵa, al ózinen áldeqaıda ozyq balamen bir ortaǵa túsý erekshe balaǵa da ońaı emes.
Iá, eki tıptegi balanyń ata-anasyna da mundaı oqytý túrin birden qabyldaý qıynǵa soǵatyny túsinikti, sondyqtan bul jerde tipti qoldaý týraly aıtýdyń ózi yńǵaısyzdaý kórinýi múmkin. Biraq biz barlyq bala, «Bilim týraly» zańda jazylǵandaı, qandaı da bir ereksheligine qaramastan, sapaly bilim alýǵa quqyly ekenin esten shyǵarmaýǵa tıispiz. Demek, ár ata-ana ózge balanyń esh kedergisiz bilim alýyna jasalǵan jaǵdaıdyń bárin óz balasyna berilgen múmkindikteı qarasa, kóp máseleniń sheshimi tabylary sózsiz.
Gúlsim BAIJANOVA,
«О́rleý» biliktilikti arttyrý ortalyǵy»
fılıalynyń oblys boıynsha Kásibı
damý ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy
QYZYLORDA
Táni saýdyń – jany saý
«Jaqsyny kórmek úshin» degen. Jaqynda Saryaǵash aýdanyna qarasty Kókterek aýylyndaǵy «Kerýen» shıpajaıymen tanysýdyń sáti túsken. Mundaǵy qalyptasqan daǵdy boıynsha, kelýshiler eń aldymen, ýltradybystyq tekserýden ótetin kórinedi. Odan keıin qan qysymyn ólshetip, qajetti em sharalaryn belgiletip alady eken. Barǵan adamnyń óz qalaýy boıynsha nevropatolog jáne ýrolog dárigerlerine de kórinýine bolatynyn bildik.
Bir kezderi jumysyn yńǵaılastyrylǵan shaǵyn ǵana nysannan bastaǵan shıpajaıdyń qazirgi tańda qanatyn keńge jaıyp, naryqtyń bıik talabyna beıimdele túskeni baıqalady. Eski jaıyn jalǵa berip, jańadan alǵan jer telimine záýlim ǵımarat salyp, paıdalanýǵa beripti. Júrip-turýy qıyn múgedek jandarǵa arnalǵan eki qabatty nysanda olarǵa múmkindiginshe qolaıly jaǵdaılar qarastyrylǵanyn kórip, kóńilimiz ósti.
Emdelýshiler qatarynyń artýyna baılanysty bıylǵy kóktemde taǵy da joǵary talaptarǵa jaýap beretin úsh qabatty qosymsha korpýs salynyp, el ıgiligine usynylypty. Osynyń nátıjesinde, kezinde júz shaqty ǵana adam qabyldaıtyn saýyqtyrý orny búginde eki júzdiń ústinde azamattar qabyldaýǵa múmkindik alyp otyr eken.
Kelýshilerdiń mıneraldy vanna, parafın qoldaný, asqazan shaıý, tuzdy bólme, balshyqpen, elektr qýatymen emdeý sekildi em-sharalarǵa jıi júginetini de nazarymyzdan tys qalmady. Túrli jattyǵýlar jasatatyn, senbi, jeksenbi kúnderi Túrkistan, Tashkent, Samarqand qalalaryna saıahat uıymdastyratyn qyzdarǵa da alǵysymyz sheksiz. Biz – osy mańnyń qazaǵymyz, al alystan kelgenderge bul saıahattyń áseri zor bolatyny sózsiz.
Káribaı ÁMZEULY,
eńbek ardageri
Túrkistan oblysy
Jarnama jalyqtyryp jiberdi
Buryndary qolymyzdan kóbinese gazet-jýrnal túspeıtin. Barlyq keregimizdi solardan tabatynbyz. Qazir de jaqsy jarııalanymdardy shama-sharqymyzsha qalt jibermeýge tyrysamyz. Biraq ókinishke qaraı, búginde merzimdik basylymdarǵa kóp shuqshııýǵa kóz janarymyz múmkindik bere bermeıdi. Sondyqtan biz sekildi zeınettegi adamdardyń nemereden qol bosaǵan kezdegi birinshi ermegi teledıdar bolyp qaldy.
Qudaıǵa shúkir, qazirgi kezde telearna degeniń de jetip artylady. Áıteýir birinde bolmasa ekinshisinen kóńilińe qonymdy bir baǵdarlamany taýyp ala qoıasyń. Keıbir tok-shoýlardyń kórsetiletin ýaqyttaryna deıin jatqa biletinimiz de ras. Árıne, birinshi kezekte elimiz ben shetelderdegi jańalyqtar men eleń etkizer oqıǵalarǵa kóz tigemiz. Sodan keıingi kezek ret-retimen basqa baǵdarlamalarǵa tıip jatady. Ásirese kóbimiz jelisi shym-shytyryq oqıǵalarǵa toly serıaldardy jibermeı tamashalaýǵa baqulmyz.
Osy arada negizgi aıtaıyn degenim, teledıdardan jaqsy bir dúnıe kórip otyrǵanyńda, baǵdarlamany short úze salyp uzaq-sonar jarnamalarǵa kezek beriletini júıkeni ábden juqartyp boldy. Qazirgi kezde jarnamalar tipti jańalyqtardyń arasyna da synalap kirgizilip, birshama ýaqytty alatyn bolyp júr. Jasymyz birazǵa kelgen adamdarmyz, jarnama aıtaryn aıtyp, kórseterin kórsetip bolǵansha keıde ne tamashalap otyrǵanymyzdy bilmeı qalamyz.
Qysqasy, jarnama shirkin sharshatty! Tipti mezi etip jiberdi! Buryndary olar qysqalaý ǵana qaıyrylatyn sııaqty edi, qazir kez kelgen baǵdarlama ýaqytynyń kem degende teń jartysy jarnamaǵa buıyratyn bolyp júr desem, esh artyq aıtqandyǵym emes. Máselen, bir jarym saǵattyq kıno eki jarym-úsh saǵatqa sozylady. Basqa baǵdarlamalar da dál solaı uzaryp shyǵa keledi. Al jarnama júrip jatqan kezde ne isterińdi bilmeı sansyraısyń da qalasyń.
Jarnamany qanshalyqty saýda-sattyqtyń qozǵaýshy kúshi desek te osy máseleni jónge keltiretin ýaqyttyń jetkeni anyq. Múmkin olardy belgili bir ýaqyttarda nemese arnaıy ashylǵan bir arnadan ǵana berip otyrý kerek shyǵar.
Beket TILEÝBERGEN,
zeınetker
AQTО́BE
