Turǵyn úı naryǵy básekege daıyn ba?

Zań azamattardyń, qandastardyń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartýǵa qatysty memlekettik qoldaý tetikterin jetildirýge baǵyttalǵan. Túzetýlerdiń birinshi blogi Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, «Otbasy banktiń» negizinde turǵyn úı kezegine qoıýdy, esepke alý men bólýdi bir ortalyqtan júzege asyratyn keshendi damý jáne qoldaý ınstıtýtyn qurýdy kózdeıdi. Sonymen qatar «Otbasy bank» jeke turǵyn úı qorynan jalǵa alynǵan turǵyn úıge jaldaý aqysynyń bir bóligin sýbsıdııalaýdy, jeńildetilgen ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdaryn berýdi jalǵastyrady. «Otbasy bank» turǵyn úıdi bólý kezinde baspanaǵa muqtaj azamattardy esepke qoıý kúni men tabys deńgeıin eskeredi. Bul birinshi kezekte, turǵyn úı kezeginde uzaq ýaqyttan beri turǵan adamdardy baspanamen qamtýǵa múmkindik beredi.

Túzetýlerdiń ekinshi bloginde turǵyn úıge muqtaj adamdarǵa qosymsha kepil­dik­ter engizý qarastyrylǵan. Al úshinshi blogte memlekettik qoldaý sharalary aıasynda berilgen turǵyn úıdi ıelený men paıdalaný tetigin reglamentteıtin erejelerdi tolyqtyryp, naqtylaıdy. Tórtinshi blogi jer zańnamasynyń jekelegen erejelerin, qurylys, jeke tulǵalardyń depozıtterine kepildik berý salasyndaǵy zańnamalardy jetildirýge baǵyttalǵan.

Jalpy, zańǵa engizilgen túzetýler turǵyn úı qoryn basqarýdyń ashyq­tyǵyn arttyrýdy kózdeıdi. Baspanaǵa muqtaj azamattarǵa ıpoteka men jalǵa berýdi retteý, sýb­sı­dııalaýǵa arnalǵan jınaqtardy qor­ǵaýdy qamtamasyz etý tetikteri je­til­dirildi. Bul ózgerister turǵyn úı saıa­­satyndaǵy quqyqtyq bazany nyǵaı­typ qana qoımaı, kópbalaly otbasylar men múmkindigi shekteýli jandar sııaqty áleýmettik az qamtylǵan toptarǵa qolaıly jaǵdaı jasaıdy. Bul zań arendalyq páterde turatyn 51 myń adamnyń, turǵyn úı kezeginde turǵan 650 myń otandasymyzdyń múddesimen tikeleı baılanysty ekenin sarapshylar da aıtyp jatyr.

Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»

Májiliste osy zań jobasymen aınalysqan jumys tobynyń jetekshisi Ulyqbek Tumashınov osyǵan deıingi suhbattarynda jańa zań arendalyq páterde turatyn 51 myń azamattyń máselesin sheshetinin, 2017 jyldan bas­tap áleýmettik az qamtylǵan toptardy qoldaý baǵdarlamalary aıasynda berilgen páterlerdi jekeshelendirý quqyǵyn beretinin aıtqan. Atalǵan bap apattyq jaǵdaıda dep tanylǵan úılerde turyp jatqan azamattardyń máselesin de sheshýi qajet degen pikirler de nazardan tys qalmady. Mysaly, 2017 jyly arendalyq baspananyń baǵasy 10 mln teńge bolsa, bul somadan ár jylǵa amortızasııalyq shyǵyn retinde 2 pa­ıyz shegerip esepteıdi. Sonda 2024 jyly bul baǵa – 8,6 mln teńge bolady degen sóz. «Baspana ıesi bul aqshanyń bárin bir sátte tóleýge mindettelmeıdi. Alǵashqy jarna retinde 30 paıyzyn ǵana salsa boldy. 8,6 mln teńgeniń 30 paıyzy 2,6 mln teńge shamasynda. Qalǵan 6 mln teńgeni 10 jyldyń ár aıyna teń bólip, keste boıynsha tóleı alady», deıdi Májilis depýtaty.

Depýtattyń aıtýynsha, jumsalatyn qarajattyń bir bóligi bıýdjetten, bir bóligi revolverlik tásilmen bólinedi. Ol úshin jańa zańda ákimdikterge úıdi salyp qana qoımaı, daıyn páterdi naryqtan satyp alý quqyǵy berilip otyr.

Sarapshylardyń aıtýynsha, zańǵa engizilgen ózgerister ondaǵan jyl boıy qor­dalanyp qalǵan máseleni za­ma­­­­naýı tetiktermen sheshýdi zańdas­­ty­rýymen qundy. Birinshiden, barlyq óńirlerden elektrondyq bazalardy júrgizý fýnksııalaryn biryńǵaı operator júrgizedi. Kámelet jasyna tolǵan elimizdiń kez kelgen azamaty eshqandaı sanatqa kirmese de, onlaın kezekke tura alady. Al úı kezeginde turǵandardyń biryńǵaı elektrondy bazasyn júrgizý, azamattardy esepke qoıý, baspana berý sııaqty sheshimderdi «Otbasy bank» qabyldaıdy.

Jeńildikti turǵyn úıdi bólý tetigi tú­be­geıli ózgeristerge ushyraıdy. «Otbasy bank» ulttyq damý ınstıtýtyna aınal­ǵannan keıin kezekte turǵandardyń qa­zirgi qalyptasqan biryńǵaı respýb­­lı­ka­l­yq bazasyn júrgizedi jáne «Turǵyn úımen qamtamasyz etý ortalyǵy» jańa elektrondyq bazasy arqyly tur­ǵyn úıge muqtaj azamattardan jańa ótinim­der qabyldaıdy.

Júıe jyljymaıtyn múliktiń bo­lýyn, otbasylyq jaǵdaıyn jáne muq­taj­dar sanatyna sáıkestigin eskere otyryp, memlekettik bazalar boıynsha ótinish berý­shilerdiń deregin avtomatty túr­de tekseredi.

«Otbasy bank» zań­namada qaras­ty­rylǵan alty aılyq ótpe­li kezeń aıaq­tal­ǵannan keıin ǵana 2025 jyly kezekke turýǵa ótinish qabyldaýdy bastaıdy. Osy ýaqytqa deıin ákimdikter kezekte turǵandardyń esebin júrgizip, biryńǵaı respýblıkalyq bazany qalyp­tastyrýdy jalǵastyrady.

Sondaı-aq avtomatty túrde kezekte turǵandar sanattar boıynsha saralanady. Eger buryn turǵyn úı muqtajdar tizi­mi boıynsha proporsıonaldy túrde bólinse, endi esepke qoıý kúni men tabys deńgeıine baılanysty. Bul rette «Otbasy banktiń» qyzmetkerleri árbir ótinish berýshige, onyń ishinde «Otbasy banktiń» qoldanystaǵy ıpotekalyq baǵdarlamalaryn eskere otyryp, armanyn júzege asyrýdyń neǵurlym ońtaıly tásilderin usynatyn bolady. Mysaly, tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen muqtajdarǵa jeke turǵyn úı qo­ry­nan jalǵa alynǵan turǵyn úı jáne jal­damaly turǵyn úıdi jaldaý aqy­­­synyń bir bóligin sýbsıdııalaý usy­ny­­latyn bolady. Otbasynyń árbir mú­she­sine eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 1-den 7-ge deıingi jáne odan joǵary kirisi bar­larǵa 2%-ben ıpotekalyq zaemdar usynylady.

«Otbasy bank» AQ basqarma tóra­ǵa­synyń orynbasary Jansultan Mataı­dyń aıtýynsha, jalǵa beriletin páterlerdi úlestirý de atalǵan banktiń quzyretine kirdi. «Zańǵa sáıkes sheshimdi derekter qorynan qarap qabyldaımyz. Ári qaraı kelisim jasap, alý – ákimdiktiń jumysy. Kezektiń barlyǵy ákimdiktiń tarapynan «Otbasy bankke» ótkennen keıin ákimdik turǵyn úı saıasatyna qatyspaıdy degen sóz emes. Ákimdik turǵyn úı salý, ony jalǵa berýmen aınalysady», deıdi «Otbasy bank» ókili.

Osy ýaqytqa deıin ákimdikter kezekte turǵandardyń esebin júrgizip, biryńǵaı respýblıkalyq bazany qalyptastyrýdy jal­ǵas­tyrady. Azamattardyń kezekke turýǵa ótinishteri «Otbasy bank» «Tur­ǵyn úımen qamtamasyz etý orta­lyǵy» aqpa­rattyq júıesi arqyly qabyl­da­na­dy. Barlyq jumys tómendegideı bir­neshe kezeńnen turady:

• tirkelýge ótinimdi onlaın formatta qabyldaý;
• memlekettik derekqor servısteri arqyly azamattar dereginiń ózek­tiligin tekserý;
• alynǵan nátıjelerdi óńdeý, esepke qoıý týraly/turǵyn úı berý týraly/esepten shyǵarý týraly oń/teris sheshim qabyldaý;
• kezektegi adamǵa sońǵy jaýap SMS jáne habarlama túrinde jeke kabınetine jiberiledi. Ashyqtyqty qamtamasyz etý úshin kezekte turǵandardyń tizimi jyl saıyn saıtta jarııalanady jáne ár toqsan saıyn revızııa júrgiziledi. Sonymen qatar qazir jaldamaly páter­lerde turatyn azamattar olardy satyp alý men jekeshelendirý múmkindigine ıe bolady.

Budan keıingi ózgeristerdiń biri, jańa zań boıynsha «kúrdeli árleý» pá­ter­leri ótkenniń enshisinde qalmaq. «Otbasy bank» basshysy Lázzat Ibragımovanyń aıtýynsha, keler jyldan bastap salynyp jatqan turǵyn úı jóndeýden ótedi.

О́nerkásip jáne qurylys mınıstr­ligi turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­lyǵyn damytý basqarmasynyń basshysy Qarahan Qabı jýrnalıstermen suh­batynda jekeshelendirý tártibi ózge­ris­siz qalatynyn aıtty. Turǵyn úı­diń bastapqy quny jyl saıyn amor­tı­za­sııa­nyń fızıkalyq tozýy 2% mól­she­rinde kemitiledi. Sońynda qaldyq quny shyǵady. Odan bastapqy jarnany 30% tóleý kerek, qalǵanyn paıyzsyz 10 jylǵa bólip tóleýge bolady.

Sarapshylardyń aıtýynsha, naryq­tyń eń daýly segmenti turǵyn úı nary­ǵynda baǵyt-baǵdar júıelendi, ózge­rister eshbir tarapqa qııa basýǵa múmkindik bermeıdi. Endigi kezekte «Otbasy banktiń» qarjylyq múmkindigin, ondaǵy memlekettik úlesti qansha paıyzben qaldyrý kerek degen máseleni naqtylap alý kerek.

Osy jyldyń mamyr aıynda QNDRA tóraǵasy Mádına Ábilqasymova bank­terdi turǵyn úı qurylys jınaqtary júıesine qosýǵa bolatynyn aıtqan edi. «Básekelestikti damytý qajet. Sondyqtan agenttik óz tarapynan bul ustanymdy qoldady jáne qazirgi tańda bizde osy máseleni qaraý boıynsha jumys toby quryldy. Oǵan memlekettik organdar, Ulttyq bank, ekinshi deıgeıli bank­ter, Qazaqstan qarjygerler qaýym­das­tyǵy kiredi. Osylaısha, barlyǵy osy úderiske tartylǵan», dep atap ótti M.Ábilqasymova.

«Halyk Finance» basqarma tóraǵa­sy­nyń keńesshisi Murat Temirhanov sol kezde bankter úshin múmkindikterdiń keńeıýi ıpotekalyq naryqqa oń áser etetinin, memlekettiń sýbsıdııasy ıpotekalyq qaryz naryǵyn tejep otyrǵanyn atap ótti. «Turǵyn úı qurylys jınaq júıesin qoldaýǵa arnalǵan shyǵystar jyl saıyn ósip jatyr. Ári ol basqa turǵyn úı baǵdarlamalarymen básekelesedi, sebebi memleket neǵurlym tómen paıyzdyq mólsherlememen ıpoteka beredi. Bul naryqtyq mólsherlemeler boıynsha kommersııalyq ıpotekany damytýdy shekteıdi», deıdi M.Temirhanov.

Sonymen qatar sarapshynyń aıtýynsha, eldiń turǵyn úı saıasatynyń baǵdarshamyna aınalýǵa tıis jańa zań naryq zańymen júıelenýge bet aldy. Bul qujattyń ózge zańdarmen ınte­gra­sııasy durys bolsa, naryq damı­dy. Iаǵnı qolda­nys­ta­ǵy zańdyq mártebesi bar qujat­tardyń bári bir-birine tirek bolǵanda ǵana naryq pen qoǵamda alǵa ilgerileý bolady. Oǵan barlyq tarap múddeli bolýy kerek.

ALMATY