Qoǵamnyń aıyqpastaı dertine aınalǵan sıntetıkalyq esirtki úlken qaýip tóndirip tur. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıda osy másele boıynsha dabyl qaqty. Prezıdent pármeninen soń esirtki óndirýshiler men taratýshylarǵa qarsy kúres qarqyndy júrip jatyr.
– Esirtkige táýeldilik búgingi qoǵamnyń úlken problemasy bolyp tur. О́kinishtisi, sonyń toryna jastar jappaı túsip otyr. Al olar – el keleshegi. Keleshek úshin alańdaımyz. Esirtki saýdasymen aınalysatyndar jastardy ońaı oljamen, ıaǵnı mol tabyspen arbap otyrǵan jaıy bar. Alaıda álgi «jasyryp ketýshilerge» ol kókqaǵaz emes, bas bostandyǵynan aıyrý mekemesindegi birneshe jylǵy jaza ǵana buıyrady. Adam taǵdyry oırandalady, armany kúıreıdi. Esirtki mafııalary balalarǵa qarsy jarııalanbaǵan soǵysty únsiz júrgizip jatyr. Kóbine arbaýǵa ata-anasynan qarjylaı táýelsiz bolǵysy keletin, eresek ómirge asyqqan jasóspirimder túsedi. Bul jaman ádet árkimdi árqalaı arbaıdy. Bireýi aqsha, endi bireýi esirtki syılaıtyn aldamshy sezimdi izdeıdi. Jasóspirimderge aıtarym, esirtkige qatysy bar-aý degenniń bári qylmys bolyp esepteledi. «Sál kópteý aqsha taba qoıaıyn, qyzyq úshin bir ret qana qabyldaıyn, dosyma kómekteseıin» degenderdiń sońy jaqsylyqqa aparmaıdy. Jyl bastalǵaly esirtkige qatysty 132 qylmys tirkeldi. Al óndiristik faktiler, ıaǵnı esirtkini jasaý boıynsha 82 is qozǵaldy. Qaraǵandy qalasy boıynsha túrli esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymynan 600 kılo tárkilendi, – deıdi Qaraǵandy qalalyq polısııa basqarmasynyń bastyǵy, polısııa polkovnıgi Shahnazar Salın.
Qazir ınternettegi alaıaqtyq ta beleń alyp tur. Kıberqylmyskerler adamdy aldap, aqshasyn alýdyń neshe túrli tásilin oılap taýyp jatyr. Qaraǵandyda jyl basynan 936 ınternet-alaıaqtyq deregi tirkelgen. Byltyr bul san 595-ke jetken.
– Áleýmettik jeli men messendjerlerde maqalalar men jazbalar, eskertpe beınerolıkterdi jıi jarııalaımyz. Polısııa basqarmasy bazasynda ınternet-alaıaqtarǵa qarsy is-qımyl jónindegi jedel-tergeý toby quryldy. Bul top aqparattandyrý jáne baılanys salasynda jasalatyn qylmystyq quqyq buzýshylyqqa qarsy is-qımyl boıynsha qabyldanatyn sharalardyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda jasaqtaldy. Turaqty negizde Qaraǵandy qalasynyń barlyq kınoteatrynda fılmniń árbir kórsetiliminiń aldynda, sondaı-aq qalanyń LED-ekrandarynda halyqty ınternet-alaıaqtyqtyń ádisteri men tásilderi týraly eskertý boıynsha profılaktıkalyq sıpattaǵy beınerolık kórsetiledi. Qaraǵandy qalalyq polısııa basqarmasynyń krımınaldyq polısııa bólimi aqparattandyrý jumystaryn qarqyndy atqaryp otyr. Qaladaǵy avtobýstarǵa da aqparattar ilindi. Qaǵazǵa ınternet-alaıaqtardyń qıturqy áreketteri men túrli tásilderi jazylǵan. Halyqty der kezinde aqparattandyrý – asa mańyzdy jumys. Eskertýimiz halyqqa jetsin degen maqsatta aýdıtorııasy kóp degen Qýandyq Rahym, Toqtar Serikov, Beıbit Seıdýalıeva, Maııa Bekbaeva, Tursynbek Qabatov sekildi óner juldyzdaryn mańyzdy aqparattandyrý sharalaryna jumyldyrdyq. Jalpy aıtqanda, ekinshi deńgeıdegi banktermen, avtoparktermen, saýda úılerimen jumys istep jatyrmyz, – deıdi Shahnazar Ábdiáshimuly.
Al qaladaǵy krımınaldyq ahýal qalypty jáne baqylaýda dep aıtýǵa negiz bar. 21,3 paıyzǵa tómendegen. Qabyldanǵan tıisti sharalardan keıin asa aýyr qylmystar 4,1 paıyzǵa, aýyr qylmystardy tirkeý 9,3 paıyzǵa azaıdy. Jeke adamǵa qatysty jasalatyn qylmystar da byltyrǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda 15,2 paıyzǵa azaıdy. Jyl basynan beri qalada 27 buzaqylyq tirkelgen. Kórsetkish byltyrǵydan 3,6 paıyzǵa tómendedi. Al adamnyń jeke múlkine qatysty jasalatyn qylmystar 15,2 paıyzǵa azaıdy. Máselen, ótken jyly 2 194 qylmys tirkelse, bıyl 1 864-ke jetken. Bıyl jeke múlikti tonaýǵa qatysty 33, urlyqqa qatysty 533 qylmys tirkeldi. Tonaý byltyrǵydan 37,5 paıyzǵa, al urlyq 35,6 paıyzǵa tómen. Avtokólik urlyǵynyń 10 nan asa deregi tirkeldi.
Qaraǵandy polısııasy qylmystyń saldarymen emes, sebebimen de kúresip jatyr. Osy rette qylmystyq isti áshkereleýde beınebaqylaý kameralarynyń kómegi kóp.
– Beınebaqylaý kameralary qaladaǵy tártiptiń saqtalýyna zor úles qosatyny málim. Kenshiler shaharynda dál qazir 6 483 beınebaqylaý kamerasy bar. Sonyń 312-si naqty jedel baqylaý ortalyǵyna tıesili. Baqylaý qurylǵylary jolaıryqtarǵa, adamdar kóp shoǵyrlanatyn qoǵamdyq oryndarǵa, aýlalarda, bilim ordalary men solardyń tóńireginde, vokzalda, tipti kópqabatty úılerdiń kireberisterine de ornatylǵan. Barlyǵy jedel basqarý ortalyǵyna qosylǵan. Barlyq qońyraý osy ortalyqqa kelip túsedi. Jyl basynan beri beınebaqylaý júıesimen 139 qylmys ashyldy, 8 511 ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtaldy. 8 511-diń 612-si jol-kólik qozǵalysynda tirkeldi, – deıdi Sh.Salın.
Qaraǵandy oblysy
