Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Sóz tizginin zań ǵylymdarynyń doktory, professor Igor Rogov ustady. Aldymen Qorǵanys mınıstri Rýslan Jaqsylyqov ofıserler men sarbazdardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha mınıstrliktiń atqaryp jatqan jumystary týraly baıandama jasady. Mınıstr Qarýly kúshterdiń myqtylyǵy áskerı qyzmetkerlerdiń áleýmettik qamtamasyz etilý deńgeıine tikeleı baılanysty ekenin, 2025 jyldyń 1 qańtarynan bastap úsh mınıstrlik – qorǵanys, ishki ister, tótenshe jaǵdaılar, sondaı-aq Qarjy monıtorıngi jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi men Memlekettik feldeger qyzmeti eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesine kóshetinin atap ótti.
Sondaı-aq onyń aıtýynsha, eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesi 2025-2026 jyldar aralyǵynda eki kezeńde júzege asady. Birinshi kezeńde 2025 jyldyń 1 qańtarynan bastap ofıserlerdiń jalaqysyn 20,3 paıyzǵa, kelisimshart boıynsha áskerı qyzmette júrgen mamandardyń eńbekaqysyn 33,9 paıyzǵa arttyrý kózdelgen. Ekinshi kezeńde 2026 jyldyń 1 qańtarynan bastap ofıserlerdiń jalaqysy 23 paıyzǵa, áskerı qyzmetkerlerdiń jalaqysy 10 paıyzǵa kóteriledi. Buǵan qosa mınıstrlik burynǵy jeńildikterdi qalpyna keltirý, kommýnaldyq qyzmetterdiń 50% kólemin óteý, qoǵamdyq kólikte tegin júrý, áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy músheleriniń jylyna bir ret temirjol kóligimen demalysta tegin júrýine jaǵdaı jasaý sııaqty máselelerdi sheshpek.
Parlament Májilisiniń depýtaty Seıitjan Kenjeǵul memleket áskerılerdiń ekonomıkalyq áleýetine, otbasylyq jaǵdaıyna, densaýlyǵyna, t.b qajettiligin qamtamasyz etý kerektigine toqtala kelip, bizde patrıotızmdi nasıhattaıtyn áskerı fılmder, rolıkter, gazet-jýrnaldar joqtyń qasy ekenin aıtty.
«Men bul máselege qatysty depýtattyq saýal da joldadym. Máselen, áskerılerdiń ómiri týraly 3-4 jyl ishinde eki-úsh fılm ǵana túsirgenbiz. Bul óte az», dedi depýtat.
Áskerı qyzmetke barýǵa degen yntany arttyrýdyń bir joly – onyń zeınetaqyǵa shyqqannan keıingi jaǵdaıyn jasaý. Bul týraly Qorǵanys mınıstri keńirek toqtalyp, áskerı qyzmetke 1998 jylǵy 1 qańtardan keıin jumysqa alynyp, 2016 jylǵy 1 qańtarǵa deıin áskerı qyzmetten shyǵarylǵan tulǵalardyń zeınetaqysyn ındeksteý máselesi de kún tártibinde turǵanyn jetkizdi.
«Zeınetaqymen qamsyzdandyrý quqyǵy kelisimshart merzimi aıaqtalǵannan keıin qyzmetten bosatylǵan jáne zeınetaqymen qamtamasyz etý úshin jetkilikti eńbek ótili bar adamdarǵa beriledi. 2016 jyldyń 1 qańtarynda áskerı qyzmetten bosatylǵan burynǵy áskerı qyzmetshilerge bazalyq zeınetaqy tólenedi», dedi R.Jaqsylyqov.
Mınıstrdiń aıtýynsha, Qarýly kúshterde qyzmet etip júrgen sarbazdardyń basty problemalarynyń biri nesıe máselesi eken.
«Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men «Memlekettik nesıe bıýrosy» AQ málimetinshe, búgingi tańda 14 018 áskerı qyzmetshiniń 39 008 nesıesi bar. Iаǵnı Otanyn qorǵap júrgen áskerılerdiń ekinshi deńgeıli bankterge bereshegi 6 mlrd teńgege jýyqtaǵan. Sonymen qatar qorǵanys salasynyń basshysy 10 078 áskerıdiń 15 395 nesıesi boıynsha ýaqtyly tólemder jasalmaǵanyn, osynyń saldarynan sarbazdar bankterge 3,7 mlrd qaryz bolyp qalǵanyn da aıtty.
«Budan bylaı birjyldyq merzimge áskerge alynǵan sarbazdar 14 aıǵa nesıe tólemderinen bosatylady. Qysqarta aıtqanda, jas sarbaz 12 aı boryshyn ótep, taǵy eki aı jumysqa ornalasqansha banktegi qaryzy óspeıdi», dedi R.Jaqsylyqov.
Is-shara aıasynda Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa áskerge shaqyrylatyn azamattardy aldyn ala bir aılyq kýrstan ótkizý qajettigi týraly usynys tastady.
«Áskerılerdiń quqyǵyn qorǵaý, sarbazdar arasyndaǵy álimjettik máselelerin sheshý úshin áskerge shaqyrylatyn azamattardy aldyn ala bir aılyq kýrstan ótkizgen durys. Máselen, bıyl 40 myń jas áskerge shaqyrylǵan. Iаǵnı 40 myń otbasy otan aldynda boryshyn óteýge ketken balalarynyń aman-esen úıine oralýyn ýaıymdaıdy. Sondyqtan da sarbazdardyń quqyǵynyń saqtalýyna bárimiz jaýaptymyz», dedi Adam quqyqtary jónindegi komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Tastemir Ábishev.
Osy oraıda áskerdegi dostyq qarym-qatynasty nyǵaıtý úshin «Pıramıda», «Seriktes», «Jaýyngerlik dos» jobalary ázirlenip, sátti júzege asyrylyp jatyr. Sonymen qatar áskerge shaqyrylýshylar men ata-analar arasyndaǵy sóılesý úshin telefon baılanysy qarastyrylǵan.
Mınıstrdiń aıtýynsha, garnızondardyń áskerı polısııasynyń gaýptvahtalarynda bıyl 197 áskerı qamalǵan, byltyr osy kezeńde olardyń sany 126 bolǵan. 2024 jyly Adam quqyqtary jónindegi ýákildiktiń Úılestirý keńesiniń músheleri garnızondyq gaýptvahtalarda tekserý jasady. Tekserý nátıjeleri boıynsha eshqandaı zań buzýshylyq, azaptaý faktileri nemese basqa da qatygez, adamgershilikke jatpaıtyn nemese ar-namysty qorlaıtyn qarym-qatynastar men jazalar tirkelgen joq.
Sondaı-aq mınıstr qazir áskerı ortada oqys oqıǵalar men quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý maqsatynda áskerı bólimder men mekemelerde 15 063 beınekamera ornatylǵanyn, bul rette áskerge shaqyrylýshylar ornalasqan kazarmaǵa erekshe nazar aýdarylatynyn, sarbazdar analar komıtetimen jáne basqa da qoǵamdyq uıymdarmen tyǵyz baılanys jasaýǵa múmkindikteri bar ekenin de málimdedi.
Adam quqyqtary jónindegi komıssııa jıynynda Qarýly kúshter salasynda qyzmet etetin qyz-kelinshekter jaıy da talqyǵa tústi. Mınıstr Qarýly kúshterde qyzmet etip júrgen qyz-kelinshekterdiń arasynda parashıýtpen 3 myń metr bıikten sekiretin batyr qyzdarymyzdyń da bar ekenin aıtty. R.Jaqsylyqov qazir Qorǵanys mınıstrligine qarasty áskerı mekemelerde 7 myńǵa jýyq qyz-kelinshekter qyzmet etip jatqanyn, olardyń 11-i laýazymdy qyzmet atqaratynyn atap ótti.
