«Jyljymaly dárihana» óńirlerge tıimdi me?

Tańsyq tájirıbe emes

Jyldyń alǵashqy 9 aıynyń qory­tyn­­dysynda elimizdegi dárilik zattar­dy ból­shek saýdada jáne stasıo­narlyq tuty­ný kólemi 862 mlrd teńgeni quraǵan. «Qazaqstan Respýb­lıkasy­nyń far­ma­sev­tı­kalyq qyzmetti qol­daý jáne damy­tý qaýym­dastyǵy» ZTB máli­me­tin­­she, bul ótken jyldyń sáıkes keze­­ńi­­­nen 20,5%-ǵa artyq. Naqty túrde tu­ty­­ný 4,1%-ǵa – 454 mln paketke deıin ósti. Al Densaýlyq saqtaý mı­nıstr­­­li­­g­i­niń dere­ginshe, 2023 jyldyń qory­tyndysynda farmasevtıka nary­ǵy­nyń kólemi shamamen 950 mlrd teń­geni qu­rady. Onyń 144,3 mlrd teńgesi otan­­­dyq óndiriske tıesili. Byltyr «SQ-Far­­ma­­sııa» JShS 437 mlrd teńgege dári-dármek satyp alǵan. Bıyl bul naryq 1 trln teń­­geni mejelep qalady degen boljam bar.

Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Erjan Nurlybaev jýyrda jyljymaly dárihana pýnktterin iske asyrý týraly zań jobasyn jarııalady. Maqsaty – aýyldyq jerlerdegi adamdardy dári-dármekpen qamtamasyz etý. 

– Elimizdiń klımaty men geografııalyq erekshelikterin, sondaı-aq óńirlerdegi halyq sanynyń azdyǵy men qashyqtyǵyn eskersek, aýylda farmasevtıkalyq pýnkt­tiń jeke bıznes tarapynan bolýy asa utym­dy emes. Sondyqtan bul másele qa­zir óte ózekti. Jyljymaly dárihana pýnktterine qatysty jobany iske asyrý týraly zań jobasy eń aldymen shalǵaıdaǵy aýyldyq eldi mekenderde sapaly dárilik preparattardyń bolýy jónindegi máseleni sheshýge baǵyttalǵan, – dedi vıse-mınıstr.

Negizi kóshpeli dárihanalar júıesi Pav­lodar oblysyna tańsyq dúnıe emes. 2010 jyly Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń buıryǵyna sáıkes, aýyldyq jerlerde qosymsha «shaǵyn dárihanalar» ashý múm­kindigi paıda boldy. Oǵan deıin dári­ha­nalar aýdany 20 sharshy metrden kem bolmaıtyn úı-jaılarda ornalasýǵa tıis edi. Al alys aýyldyq jerlerde dárihana ashýǵa aýdany budan eki ese shaǵyn oryndar suraldy. Oblys ákimdigi «kóshpeli dári­hanalar» uıymdastyrýdy tapsyrdy. Olar turǵyndardan túsken tapsyrystarmen apta saıyn aýyldarǵa shyǵyp turýy ke­rek ári bul jumysqa jergilikti kásip­ker­lerdi tartý uıǵaryldy. Alaıda bastama shala-pula jasalǵandyqtan, arada kóp ýaqyt ótpeı aıaqsyz qaldy.

Odan soń 2020 jyly álemdi jaılaǵan pandemııa ýaqytynda da aýyldarǵa jyljymaly dárihanalar júrgizý oılastyrylǵan. О́ńirlik densaýlyq saqtaý basqarmasy men medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý departamenti bul jumysty da óndire almady. Sebebi joǵarydan naqty nusqaýlyqtar men belgili bir qoldaý is-sharalary júzege aspady. Barlyǵy jergilikti ákimdikterge telingendikten, joba taǵy da orta jolda qaldy. Endigi jerde bul másele mınıstrliktiń arnaıy zań jobasy sheńberinde sheshiletin bolsa, aımaqtarda qandaı máseleler eskerilýi kerek? Pavlodar oblysy Densaýlyq saq­taý basqarmasynyń basshysy Ánýar Buıra­shevtyń pikirinshe, kóshpeli dárihanalar uıym­d­astyrý týraly zań jobasy qabyl­dansa, aýyldyq jerlerge mobıldi dári­hanalar shyǵarýǵa bolady.

– Buryn oblystaǵy jeke dárihana uıym­da­ry shalǵaıdaǵy eldi mekender­ge jyl­jymaly dárihana pýnkt­terin uıym­­das­tyrǵan. Keıinirek, jyljymaly dárihana pýnktteri barlyq jerde ju­­mysyn toqtatty. О́ıtkeni bul far­ma­sevtıkalyq bızneske tıimsiz boldy. Túpkirde ornalasqan, ásirese shekaranyń boıyn qonys etken, halqy az eldi mekenderge dári-dármek jetkizý máselesi áli de ózekti. Jyljymaly dárihana pýnkt­­teri jónindegi jobany iske asyrý shalǵaıdaǵy turǵyndardyń sapaly dárilik preparattardy kedergisiz satyp alýyna qol jetkizý máselesin sheshýge múm­kindik beredi. Ekinshiden, naýqastarǵa tegin beriletin dári-dármekti ýaqtyly jetkizý de bir jaqty etiledi. Mysaly, Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemimen, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý sheńberinde ambý­latorlyq dári-dármekpen qamta­masyz etý «Belgili bir aýrýlary bar Qa­zaq­stan Respýblıkasy azamattarynyń jeke­legen sanattaryn tegin jáne (nemese) jeńildikpen ambýlatorlyq qam­ta­ma­syz etýge arnalǵan dárilik zattar men medısınalyq buıymdardyń tizbesin bekitý týraly» 2021 jylǵy 5 tamyzdaǵy №75 buıryqqa sáıkes júzege asyrylady. Bıyl 10 aıda 172 395 pasıent dárilik preparattarmen, medısınalyq buıymdarmen, mamandandyrylǵan emdik tamaqpen qamtamasyz etildi. Al byltyr mundaı múmkindikke 174 myńnan astam adam ıe bolǵan. Búginde ambýlatorlyq deńgeıde TMKKK sheńberinde 54 aýrý, MÁMS júıesinde 127 aýrý boıynsha pasıent­­­­­ter dári-dármekpen qamtamasyz etiledi. Tegin ambýlatorlyq dári-dármekpen qamtamasyz etý tizbesine dárilik zattardyń 626 pozısııasy engizilgen. Respýblıkalyq bıýdjet sheńberinde ob­lys­qa 12,8 mlrd teńge bólinse, mindetti áleý­mettik medısınalyq saqtandyrý qory 215,7 mln teńge somasyna qosymsha ótinim­der qosty, – deıdi ol.

100-ge jýyq aýyl qamtylmaǵan

Pavlodar oblysyndaǵy 10 aýdanda 350-den astam aýyldyq eldi meken bar. Aýmaqta barlyǵy 7 dıstrıbıýtor (kóter­me qoımalar), 279 dárihana (barlyǵy jeke menshik qolynda) qyzmet kórsetedi. Dárihanalardyń tek 22-si ǵana aýyldyq jerde ornalasqan. Buǵan qosa óńirde 154 dárihana pýnkti uıymdastyrylsa, onyń 136-sy aýyldyq jerlerde jumys istep tur. Taǵy bir eskeretin jaǵdaı, dárihana pýnktteri medısınalyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdarda ǵana ashylady. 261 aýyldyq eldi mekende dárihanalar men dárihana pýnktterinen bólek, 74 medısınalyq pýnkt, 41 otbasylyq dárigerlik ambýlatorııa, 20 feldsherlik-akýsherlik pýnkt bar. Olar arqyly da aýyl halqyn dárilik qamtamasyz etý júzege asyrylady. Atalǵan statıstıkalyq derekterge súıener bolsaq, oblysta áli de 100-ge jýyq shaǵyn aýyldarǵa dári-dármekti turaqty jetkizý jolǵa qoıylmaǵan.

– Jeltaý aýyly oblys ortalyǵynan 300 shaqyrym jerde ornalasqan. Aýylymyzda dárihana joq. Okrýg ortalyǵyndaǵy medı­sı­nalyq pýnktte qajetti dári-dármek tabyla bermeıdi. Amalsyzdan 80 shaqyrym jerdegi aýdan ortalyǵy – Baıanaýylǵa barýǵa týra keledi. Aýdandaǵy dári-dármek baǵasy qalaly jerlermen salystyrǵanda qymbatyraq. Sondyqtan dárini kóbine qala­dan alǵyzamyz. Aýyldy jerdegi adam­­dardyń tabysy qaladaǵylardan ana­ǵur­lym az ekenin eskergen abzal. Keıde úl­kenderimiz nemese kishkentaı balalar aýy­ryp, qyzý túsiretin nemese qan qysymyn retteıtin preparattar tapshy bolyp qalady. Sondaı sátte qatty qınalamyz. Kórshi Qaraǵandy oblysynda áleýmettik kóshpeli dárihanalar jumys isteıdi dep estımiz. О́kinishke qaraı, ondaı jańashyl­dyqtar bizge jetpeı tur, – deıdi Baıanaýyl aýdany, Jeltaý aýylynyń turǵyny Mádına Janatova.

Mundaı máseleler aýyldary qashyq ornalasqan Jelezın, Ertis, Maı, Aqtoǵaı, Ekibastuz, Tereńkól aýmaqtarynda aıryq­sha baıqalady.

Tasymal shyǵyny dotasııalanýy kerek

Májilis depýtaty Jarqynbek Amantaı keleshekte paıda bolatyn jyl­jymaly dárihanalardyń tasymalyn uıym­das­ty­rý­ǵa qatysty jergilikti ákimdikter dotasııalar bólýi kerek dep esepteıdi.

– Aýyl halqy sapaly medısınalyq qyzmet turǵysynan az qamtylǵan. Aýyl adamdary ekologııalyq taza taǵamdar jeıdi, taza aýada ómir súredi degen qasań qaǵı­da áli de qalmaı otyr. Búginde aýdandarda halyqtyń aýrýshańdyǵy kóbeıip barady. Medısınalyq preparattardyń qoljetimsizdigi aýyldyq jerlerdi tańdap barǵan jas mamandarǵa da qıyndyq týdyrady. Sondyqtan mınıstrliktiń bul bastamasy quptaýǵa turarlyq.

Ekinshi eskeretin másele, bul júıege tamyr-tanys arqyly ózge deldaldardyń kirip ketýine jol bermeý. Shalǵaı eldi mekenderdiń turǵyndary dári-dármek baǵasyna qatysty kóp shaǵym aıtady. Nysandar tarapynan ústemeaqy tym ósirilip qoıylady. Jaýapty organdardyń bul tarapta baǵany retteýi, baqylaýda ustaýy qajet.

Úshinshiden, jyljymaly dárihana­lar­dyń jumysyn ýaqyt turǵysynan retteý. Buryn bala kezimizde shalǵaı aýyldarǵa belgili bir ýaqyt saıyn poshta mashınasy baryp turatyn. Sol sııaqty aýyl adamdary óz eldi mekenderine mobıldi dárihanalardyń qaı kúni, qaı mezgilde kele­tinin aldyn ala bilip otyratyndaı keste­ler qurylýy kerek.

Sońǵysy, tasymaldaý shyǵyndary dári-dármek baǵasyna áser etpeýge tıis. Aýyl­dar­ǵa jol shyǵyny aldyn ala eseptelip, ony jergilikti bıýdjetter kóterýi kerek. Mysaly, elimizdiń ońtústik óńirlerinde halyq tyǵyz ornalasqan, esesine ol jerlerde dárihanalar barshylyq. Al teriskeıdegi Pavlodar, Petropavl, Qostanaı, Abaı, Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy keıbir aýyldardyń shalǵaılyǵy 300-400 shaqy­rym­dy quraıdy. Soǵan oraı tasymal shyǵynyn respýblıkalyq ortaq tarıfpen belgileý múmkin emes. Aýmaqtar sýbsıdııalaýdy óz aýmaqtyq erekshelikterine qaraı jú­ze­ge asyrsa qup. Bul oblystardyń bıýd­je­tine kóp salmaq salmaıdy, – deıdi depýtat.

Al jergilikti dárihanalardyń iri jeli­sin ustap otyrǵan «Glorııa-Farm» JShS-niń ókili Natalıa Ivanova joba tıimdi bolsa kásipkerler qatysýǵa múddeli deıdi.

– Medısınalyq preparattardy saqtaý, tasymaldaý óte shyǵyndy. Keıbir zattardy muzdatqyshta ustaýǵa týra kelse, endi birine qalypty temperatýra qajet. Onyń ústine dári-dármekterdiń dozasy, mólsheri, reseptpen ázirlengenderiniń jaramdylyǵy jóninde de talaptar bar. Buǵan qosa kólik júrgizýshi men farmasevt qyzmetine jeke tólenýi kerek. Osynyń barlyǵy zań jobasynda detaldi túrde kórsetiledi dep oılaımyn. Dárihana ustaý – shyǵyndy bıznes. Ázirshe bizge jańa joba týraly túsindirilgen joq, – deıdi ol.

Shekti baǵa qalaı baqylanady?

Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıtetiniń Pavlodar oblysy boıynsha departamentiniń basshysy Botagóz Syzdyqovanyń sózinshe, «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodekstiń 245-babyna sáıkes, baǵany memlekettik retteý baǵalyq retteýge jatatyn dárilik zattardyń tizbesine engizilgen. Retteý el aýmaǵynda tirkelgen, aınalymdaǵy kóterme jáne bólshek saý­dada satýǵa arnalǵan dárilik zattarǵa baılanysty júzege asyrylady. Mundaı tizimge engizilgen dárilik zattardy shekti baǵasyz kóterme jáne bólshek saýdada satýǵa ty­ıym salynǵan. Bul tizbege dárilik zattardyń 6 890 saýda ataýy kiredi. Jalpy, elimizde dárilik zattardyń 9 myńnan astam ataýy tirkelgen.

– Dárilik zattarǵa belgilengen shekti baǵalardyń artýy – ákimshilik quqyq buzýshylyq. Onyń sońy ákimshilik aıyp­pul salýǵa soqtyrady. Biraq bizdiń depar­tament keıbir aýyldyq jerlerdegi dári-dármek naryǵynan beıhabar bolýy múmkin. Adamdar dári baǵasyn teksergisi kelse, «DariKZ» mobıldi qosymshasynyń kómegin paıdalana alady. Onda tizimge enetin dári-dármek ataýlary kórsetilgen. Eger belgili bir dári-dármektiń quny ruqsat etilgen shekti baǵadan asyp ketse, dárihanaǵa shaǵym túsire alady. Sondaı-aq osy qosymshada el aýmaǵynda tirkelgen dárilik zattar týraly aqparatty kórýge bolady. Olardy tirkeý kýáliginiń nómiri, qoldanylý merzimi, sapa sertıfıkaty, medısınalyq qoldaný jónindegi nusqaýlyq, dári-dármektiń janama áseri paıda bolǵan jaǵdaıda ótinish jazyp, sary kartany toltyrý qarastyrylǵan. Muny aıtyp otyrǵanym, aýyldyq jerlerdegi turǵyndar dárihanalardyń qyzmet sapasy artsyn dese, olarǵa qoıylatyn talaptardyń oryndalyp otyrǵandaryna kózderin jetkizýleri kerek. Bul keleshekte paıda bolatyn jyljymaly dárihanalarǵa da qatysty, – dep túsindirdi B.Syzdyqova.

Túıindeı aıtqanda, bul bastamany aýyl halqy qoldap otyr. Ult saýlyǵy jaqsy bolsa ǵana qoǵam ornyqty damıdy. Árıne, jyldar boıy qordalanǵan túıtkilder bir mezette sheshilmesi anyq. Basqasyn bylaı qoıǵanda, qant dıabeti sııaqty sozylmaly aýrýlarǵa tegin beri­le­tin dári-dármekti ýaqytynda jetkizý prob­lemasy jyljymaly dárihanalardyń kóme­gimen sheshiletin kún týa ma?

Pavlodar oblysy