– Qazaqqa sizdiń atyńyzdan góri tegińiz jaqyn. Ári Shámshini erekshe jaqsy kóresiz. Onyń shyǵarmashylyǵymen alǵash qalaı tanystyńyz?
– Men Shámshini ómirde kórgen joqpyn. 1982 jyly radıoda bas redaktor bolyp júrgende issaparmen Almatyǵa bardym. Ol kezde Qazaq radıosynyń mýzykalyq bóliminiń bas redaktory – Ilııa Jaqanov. Ol sonda: «Búgin bizge Shámshi keledi» dep aıtyp qaldy. Birden: «Shámshi ákege meni tanystyryp qoıshy, onyń «Aq bantıgin» qyrǵyzshaǵa aýdaryp, jyrlap júrmin. О́zinen bir ruqsat alaıyn», dedim. Biraq Shámshimen jolyǵa almadym. Keıin bizdiń Rysbaı Ábdiqadyrov degen áıdik kompozıtorymyz (ol bizdiń Shámshimiz): «Áı, inim, myna Shámshi 31-jyly týǵan, men 41-de týdym, sen 51-jyly ómirge keldiń, ortamyz on jastan eken, kúnderimiz de on kúnnen eken. Shámshi ákege baryp, kezdesip keleıik», dedi. Maqul. Ol kezde Rysbaı aǵa pedınstıtýtta isteıtin, demalysqa shyqqanda baratyn boldyq. Sóıtip júrgende Shámshi áke dúnıeden qaıtty. Sonda Rysbaı aǵam bir kún boıy jylady. Ekeýi Shymkentte tanysyp, jaqyn dos bolyp qalǵan eken. Qazasyn estip, ábden óksidi.
– Shámshi nesimen tańqaldyrdy?
– Men Shámshini uly kompozıtor dep esepteımin. Onyń «Qaıyqtasy», «Aq bantıgi», «О́mir-ózeni», «Syǵan serenadasy» syndy ǵajap ánderin áserlenbeı tyńdaý múmkin emes. Tolqymaý, tebirenbeý múmkin emes. Ol ne jazsa da, qazaqtyń ulttyq kolorıtin saqtap jazady. Shámshiniń ánderi qartaımaıtyn sııaqty. Máselen, «Qaıyqtanyń» shyqqanyna 60-70 jyl ótse de bizdiń qyrǵyzdar búgin shyqqan ándeı qabyldaıdy. Tipti kóp adam «Aq bantıkti» meniń ánim dep oılaıdy. Sol úshin sahnaǵa shyqqan saıyn bul Shámshiniń áni ekenin aıtyp otyramyn. Sahnada júrgen otyz jyldan asa ǵumyrymda Shámshiniń, Nurǵısa Tilendıevtiń, Keńes Dúısekeevtiń, basqa da qazaq kompozıtorlarynyń shyǵarmalaryn qyrǵyz halqyna tarattym. Sahnada qansha ýaqyt júrsem, sonsha jyl repertýarymda alyp júrdim. Qyrǵyzdar keıde meni qaljyńmen qaǵytady. «Seniń osy tegiń kúdikti. Onymen qoımaı qazaqtyń jyrlaryn jyrlaısyń, dombyra tartasyń. Qalaı bul ózi?» deıdi kúlip. Bir joly: «Men fashısterdiń akkordeonyn tartsam, shýlamaısyńdar. Irgemizdegi bir týǵan qazaqtyń dombyrasymen shyqsam, tıise jónelesińder», dep men de qoıyp qaldym.
– Alǵashqy aýdarmańyz da Shámshiden bastaldy ǵoı?
– Alǵash Shámshiniń «Aq bantıgin» aýdardym, keıin «Qaıyqta», «О́mir-ózen», Nurǵısa Tilendıevtiń «Áke týraly jyryn», «Anashym» shyǵarmalaryn aýdardym. Ásirese osy ana týraly án júregime erekshe áser etti. Jalpy, álemde anasyn jyrǵa qospaǵan aqyn joq. Biraq qazaq aqyny fılosofııalyq jańalyq ashty dep oılaımyn. «Anasy bar adamdar eshqashan qartaımaıdy» degen bir ǵana jol qazir aforızmge aınaldy. Ánderin aýdaryp júrip, qazaq poezııasyna kirip kettim. Astanadaǵy Túrki akademııasynyń bastamasymen Abaıdyń 175 jyldyǵy qarsańynda aqynnyń óleńderin aýdardym. Ol jınaq bolyp shyqty. Abaı óleńderin tárjimalap, TÚRKSOI-dyń altyn medalin aldym. Qyrǵyz ánshileri qazaq shyǵarmalaryn jyrlasyn dep aýdara bastadym. Odan keıin ózim de mýzykant bolǵan soń ánge yńǵaılap tárjimaladym. Kúni keshe ǵana aýdarma kitabym jaryq kórdi. Onda Mahambetten bastap Abaı, Jambyl, Muqaǵalı, Qadyr Myrzalıev, Serik Aqsuńqar, Ulyqbek Esdáýlet, basqa da qazaq aqyn-jazýshylarynyń shyǵarmalary engen.
– Aýdarmashylyqty kimnen úırendińiz?
– Meniń týǵan aǵam talantty aýdarmashy boldy. Ol Rasýl Ǵamzatovtyń «Meniń Daǵystanym» óleńin sheber aýdarǵany sonshalyq, el áli kúnge ańyz qylyp aıtady. Sonda aǵam bar bolǵany 24 jasta eken. Qyrǵyz tilin óte jaqsy bildi. Men aýdarmany sol aǵamnan úırendim. Jalpy, aýdarmamen stýdent kezimnen aınalystym. Mysaly, ekinshi kýrsta júrgende grýzın jazýshysy Orde Dgebýadzeniń «Chetyre jıznı» romanyn aýdardym. Budan bólek G.Snegırıovtiń balalarǵa arnalǵan shyǵarmasyn, V.Jılınskaıteniń áńgimelerin tárjimalap, qoljazbalarymdy qushaqtap, baspaǵa alyp bardym. Kitap shyǵaratyn oıym boldy. Ol jerdegiler «Jazýshylar odaǵyna múshe bolmasań, eshkim qoldaýhat bermese, qalaı shyǵady?» dep shyǵarmaı qoıdy. Men aýdarmamnyń bárin kóterip alyp, jataqhananyń aldynda órtep jiberdim. Qazir soǵan ókinemin.
– Sizdiń óleń jazatynyńyzdy bilemiz. Biraq ózińizdi aqyn sanamaısyz. Jalpy, jazýǵa birinshi keldińiz be, mýzykaǵa birinshi keldińiz be?
– Jazýǵa birinshi keldim. Men jazýdy altynshy synypta bastadym. «Lenındik týy» degen aýdandyq gazetke jıi maqala jazam. Jeti ujymshardy biriktirip, bir ujymshar qylǵan soń jazatyn taqyryp ta kóp. Bizdiń aýylda Salpıter degen evreı bas esepshi boldy. Basqarma maǵan esepshiń ne aıtady, sony jaza ber dedi. Bir kúni Salpıter meni shaqyryp alyp, «Qaraqol» ujymsharynyń ishki rezervi túgel. Endi prıpıska bastaldy» dep jaz dedi. Jazdym. Gazetke basyldy. 8-synyp oqıtyn bala ishki rezerv, prıpıska degendi qaıdan bilsin. Sodan ertesine shý shyqty. Sabaqta otyrǵan jerimnen, moınymnan túırep basqarmaǵa alyp bardy. «Sen jazdyń ba?» dedi. «Men jazdym», dedim. «Nege bulaı jazasyń? Mynaýyń qylmys qoı», dedi. «О́zderiń bas esepshi ne aıtady, sony jaz dedińder ǵoı» dep shyryldaımyn. Sóıtken Salpıter sol túni qashyp ketipti. Jýrnalıstik jolym osy oqıǵadan keıin toqtady. О́zim taýdan kelip oqıtynmyn. Kúnde 13 shaqyrym belesebetpen jol júrem. Sabaqtan shyqqan soń qarnym ashady. Gazetten túsetin qalamaqyma taýdan kelip oqıtyn úsh balany ertip, dúkennen prándik alamyz. Nan satylmaıdy. Ol prándikter úp-úlken jáne qap-qatty. Biz ony sýǵa malyp, jumsartyp, eptep-septep kemirip úıimizge qaıtamyz.
Al mýzykaǵa kelýim Rysbaı Ábdiqadyrovtan bastaldy. Oǵan deıin qomyz shertip júrgem. Bir kúni Rysbaı aǵanyń «Túgeıim» degen baıanmen tartatyn áni shyqty. Men ony tyńdap, esim ketti. Sodan qomyzdy tastap, akkordeonǵa jarmastym. Al dombyraǵa jaqyn bolýym naǵashy atamnan berilgen. Ol kisi sheber dombyrashy bolǵan. Aqyndyǵy da bar. Sol atamnyń aqyndyǵy aǵalaryma berilip, maǵan da tıtteı bir bóligi buıyrypty.
– Alǵashqy shyǵarǵan ánińiz qandaı?
– Mektepte oqyǵanda radıodan beriletin ánderge tamsanyp, áserinen shyǵa almaı júremin. Bir kúni án sııaqty birdeńe shyǵardym. Bizge «Alataý» degen ádebı jýrnal keletin. Sonyń ishinen jańaǵy ánime sóz izdedim. Ataqty aqynymyz Baıdilda Sarnoǵaev «Kolhoz qyzy Jańylǵa» degen óleńi shyǵypty. Osy óleńge saldym, taǵy tynysh júrmeı ony el aldynda oryndadym. Mekteptegiler tańǵalysty. «Bul qaısy Jańyl?» desti bári. Sóıtse mektepte Jańyl degen qyz joq eken. Olar izdep-izdep, aýyl shetindegi bes balasy bar, kúıeýi ólgen, elýden asqan Jańyl degen jesir áıeldi taýypty. Sodan meni mazaqtap, jylarman qyldy. Keıin polıtehnıkalyq ınstıtýtta oqyp júrgende óner ınstıtýtyndaǵy bir aýyldasyma bardym. Oǵan qarasam, akkordeonda «Polonez», «Túrik marshy», «Vengerskıı tanes» shyǵarmalaryn oınap otyrady. Men de akkordeon úırenemin dep túıdim. Án shyǵaramyn, kompozıtor bolamyn dep oılaǵan joqpyn. Sonda aǵam jetpis-seksenge kelgenshe akkordeon kóterip júresiń be dep urysqan. Sol sózi shynǵa aınalyp otyr, mine. Sóıtip, men tehnıkalyq mamandyǵymdy tastap, mýzykalyq bilim alýǵa kóshtim. Bul kezde de aǵam «Kóp bolsa, Ábdiqadyrov bolarsyń. Odan ári kim bolasyń?» dep ashýlandy. Ol kezde Ábdiqadyrovtyń qol jetpeıtin bıikte turǵan shaǵy. Aǵamnyń sózine tańǵaldym. Ábdiqadyrovtaı bolsam, sumdyq emes pe dedim.
– Mýzykalyq bilim alýda kimderden sabaq aldyńyz?
– О́ner ınstıtýtynda alǵashqy bir jyl tek mýzyka tyńdadym. Jalpy, jaqsy oqytýshydan meniń jolym boldy. О́ner ordasy ashylǵanda Almatydan A.Manasbaeva, E.Krıvolapov, S.Alaev degen myqty oqytýshylardy alyp kelgen. Men Sergeı Alaevqa tústim. Ol tańǵy altyǵa jetpeı turady. Men de sol ýaqytta oıanam. Qasymyzdaǵy stadıonda ekeýmiz kúnde 17 aınalym júgiremiz. Sonda Alaevtyń jasy elý birde. 17 aınalym júgirip júrip, maǵan sheteldik mýzykalyq ádebıetten sabaq ótedi. Al meniń fakýltetimde muny oqytpaıdy. Ol maǵan eshqandaı ınstıtýt bere almaıtyn akademııanyń bilimin quıdy. Stadıonnan kelgen soń segizden on jarymǵa deıin baıanmen otyramyz. Sol kisi bolmaǵanda ónerdi de tastap keter me edim, kim biledi. Onyń myqtylyǵy, maǵan bir shyǵarmany úıreterde aldymen ózi oınap beredi. Túrli áıgili týyndylardy kezek-kezek oınap, qaısysy unaǵanyn suraıdy. Meniń janyma jaqqanyn ǵana beredi. Iаǵnı balanyń kórkem tabıǵatyn qınamaıdy. Ol birinshi kýrsty aıaqtaǵansha tek mýzykany uǵasyń, olardy oınaısyń, kókiregińe jaqsy mýzyka ne ekenin toltyrý kerek dedi. Dál osylaı istedim. Sosyn eldiń esinde máńgi turatyn klassıkalyq mýzykaǵa qyzyǵa bastadym. Kazanskııdiń «Etıýdin», Raveldiń «Bolerosyn», operanyń myqty arııalaryn, «Dýnaı tolqyndary» valsin halyq súıip tyńdaıdy. Talǵamy bıik tyńdaýshy bul shyǵarmalardy qaı zamanda da umytpaıdy. Osynyń bári meniń kókiregime qonǵan soń haltýranyń ne ekenin, klassıkanyń ne ekenin uǵa bastadym. Keıde «ulylar jazǵan mýzykadaı dúnıe týdyra almasam, maǵan ne joryq» degen de oı keldi. Ekinshi kýrsta «Karelo-fınskaıa polkany» oınap otyryp, bóten bir áýen qosyp, sál ózgertip jibersem kerek. Alaev maǵan baıanǵa kishkentaı pesa jazyp kór dedi. Ol kezde mýzykalyq forma degennen habarym joq, pesanyń qalaı jazylatynyn da bilmeımin. Qyzyqtym. О́zińe jaqyn taqyrypty al dedi. Maǵan jaqyny jaılaý. Jaılaýda atty adam ándetip kele jatady, asýdan asady, qar-boranǵa tap bolyp, qınalyp, ári qaraı qaıta eńiske túsip bara jatady. Jazdym. Oınap bersem: «Sen pesa emes, án jazyp kelipsiń», dedi. «Mynaý jazyqta kele jatqanyń tarmaq, asýda qınalyp jatqanyn qaıyrma qylsań, án bolady», dedi. Bul «Altyn balalyq» degen án boldy keıin.
– О́nerdegi ustanymyńyz qandaı?
– О́nerge alǵash kelgende ózime shart qoıdym. Birinshiden, men eshkimge eliktemeımin. Ekinshiden, ózimdi-ózim qaıtalamaımyn. Úshinshiden, qyzdardyń atyn aıtyp jyrlamaımyn. Tórtinshiden, mýzykaǵa bir jańalyq engizgim keldi. Mýzykada major jáne mınor degen lad bar. Osy ekeýin bir ánde qoldandym. Bul álem mýzykasynda bar, biraq qyrǵyzda joq. «Qarqyralar», «Suńqar», basqa da shyǵarmalarymda major men mınordy bir tonda qoldandym.
– Jańbyr dese, kóp jurt sizdi eske túsiredi. Bul án qalaı týdy? Jalpy, nege jańbyrdy jyrladyńyz?
– Maǵan jaılaýdyń jańbyry bala kezden jaqyn edi. Birde jańbyrly kúni úıde tyǵylyp otyrǵanymda apam: «Dalaǵa shyǵyp nege júgirip oınamaısyń?» dedi. «Jańbyr quıyp tur ǵoı», dep em, sheshem jańbyrdyń astynda júgirgen balalardyń shashy qap-qara bolady», dedi. Sol kúnnen bastap jańbyr jaýsa, tapyraqtap júgirip, úsip-tońyp, malmandaı sý bolyp úıge áreń jetetin boldym. Sonda apam uryspaıdy, kıimimdi aýystyryp, shapanǵa orap, esikti túrip qoıady. Jańbyr sirkirep jaýyp jatady. Anaý jaqtaǵy ózendegi betegelerdi samal aıdaǵanda teńizdeı tolqıdy eken. Soǵan qarap jatyp, uıyqtap ketem. Jaılaýda jaýyn kúnde jaýady. Jańbyrdyń astynda kóp júrgenim sonshalyq, jańbyr jan-dúnıeme sińip ketken sııaqty. Jer betindegi barlyq jamandyq ataýlyny jańbyr jýyp ketetin sııaqty sezinem. Sol úshin jańbyrdy jaqsy kórdim. Stýdent kezde jataqhanadaǵy útik bólmesi shyǵarmashylyq ornyma aınaldy. Oryndyǵym men baıanymdy ákelip, kún uzaqqa oınaımyn. Jańbyr jaýǵanda terezeni ashyp qoıyp qarap otyramyn. Birde kýrstasymnyń aýyldaǵy sóılesip júrgen qyzy basqa bireýge turmysqa shyǵaıyn dep jatyr degen habar keldi. Sodan ol ólemin dep bólmeden atyp shyqty. Artynan men qýyp, sol júgirgen boıy temirjolǵa keldik. Ol poıyzdyń astyna túsip ólemin dep otyr. «Anna Karenınany» oqymaǵan, biraq poıyzdyń astyna túsem deıdi. Sodan eń jaqyn poıyz keshke ótedi eken. Sóıtip, ekeýmiz qoshtasý otyrysyn bastap kettik. Bir kezde kún kúrkirep, aspan jarylardaı boldy. Sonda «Kún kúrkúróp, jamgyr tóktú» degen jol ánimen birge aýzyma tústi. Dosym: «Bul qaı án?» dep qaldy. «Bilmeımin, qazir keldi», dep jatyrmyn. Qaıta-qaıta oryndap otyrǵanda «Oshol kúndór kaıda kettı» degen joldary keldi. Ekeýmiz qushaqtasyp, qosyla aıtyp otyrmyz. Osy eki joldy yńyldap, jataqhanaǵa qaıttyq. Osy eki jol keshke keletin poıyzdy da, aýyldaǵy qyzdy da, ólimdi de umyttyrdy. Keıin útik bólmesinde qansha otyrsam da eki joldan basqasy shyqpaıdy. Jaz boıy eki jolmen júrip, qaıyrmasy kúzde bir-aq bitti. Áli shýmaǵy joq. Qandaı shýmaq jazsam da qaıyrmamen birtúrli úılespeıdi. Sodan kelesi jaz keldi. Útik bólmesinde otyryp qatty sharshadym. Bir ýaqytta jańbyr tókti. «Jamgyr tóktú ech basylbaı» dep shyǵyp ketti. Sózi men áýeni bir shyǵyp jatty. Sol túni uıyqtaǵan joqpyn. Jalǵasy joq, kelmeıdi. Osy jazda eki jol ǵana shyqty: «Jamgyr tóktú ech basylbaı, biz kelattyq kól-shal bolýp». Arǵy jaǵyndaǵy eki joly joq. Jańbyr da basylyp qaldy. Jaz ketip, kúz keldi. Kúzde ǵana shýmaqtyń sońǵy eki joly tabylyp, shyrqala bastady. Sonda men on toǵyz jastamyn. Bul ándi kim oryndamady – bári aıtty. Solardyń biri – qazaq qyzy Gaýhar Qaspaqova. Onyń daýsy ǵajap endi.
– Dombyramen shyrqalyp júrgen «Shýýldaba teregım, terekterım» degen ánińiz de jan-dúnıeni alaı-dúleı tóńkeredi. Bul ánniń de tarıhy bar ma?
– Bul aǵamnyń jan dosy, synshy Salıjan Jigitovtiń óleńine jazyldy. Ballada sekildi ómirdiń ótkelderin jyrlaǵan óleń. «Shýýldaba, shýýldaba terekterım, shýýldasań achyshyp karekterım, shýý úshkúrúp yılaǵym kelet menın» dep júrip otyryp, bala kezin aıtyp, qaza bolǵan baýyrlaryn, ata-anasyn aıtyp, R.Ǵamzatovtyń soldattardy tyrnaǵa balaǵany sııaqty ol da terekti óziniń jaqyndarymen qatar sýretteıdi. Meniń bir ádetim, jaqsy dúnıe oqysam, jylap qalamyn. Ádebı keshte osy óleńdi alǵash tyńdap, jylap jiberdim. Keıin án shyǵaraıyn dep oıladym. Biraq ánim óleńniń deńgeıine jetken joq. Menen basqalar da án shyǵardy. Eshkimniń áni bul óleńniń bar tabıǵatyn asha alǵan joq. Keıin avtor óleriniń aldynda aýrýhanaǵa barsaq, men jazǵan ándi tyńdap jylap jatyr eken.
– Tapsyryspen jazylǵan ánder kóp boldy ma, álde shynaıy sezimnen týǵan ánder kóp pe?
– Men tapsyryspen jazyp kórgem joq. Bireýdiń suraýymen «Akyrgy yr» degen bir ǵana án jazdym. 1991 jyly 19 tamyzda elde topalań bolyp, kompartııa ózinshe bólinip, demokrattar ózinshe ketti. Sol kezde rejısser Dáýrenbek Sadyrbaevpen «Qaıran el» degen fılm jasap jatqanbyz. Onda orys basqynshylyǵy sýretteledi. Kompartııa jeńse, demokrattar atylady. Biz demokrattar tiziminde júrgenbiz. «50 adamnyń aty-jóni ketti, ishinde sender bar ekensińder», dedi bizge. Sóıtip, fılmge kirgizý úshin aqyndy shaqyryp eki saǵatta «Akyrgy yr» jazyldy. Maǵan ánin shyǵar dep, sol keńsede jatqan jalpaq dombyrany qolyma ustatty. О́mirimde tapsyrmamen án jazyp kórmegem, dombyra da tyńqyldap, úni joq. Bir kezde otyryp-otyryp, shyndap oılana bastadym. Erteń atylsaq, ne bolamyz? Atylatynyma sene bastadym kádimgideı. Búgin shynymen aqyrǵy kúnim bolsa she? Eki saǵatta óleńge án jazyp shyqtym. Sóıtip, túnimen fonogrammasyn jazyp, túsirip, fılmdi aıaqtap, Túrkııaǵa jiberip úlgermese, erteń munyń bári joq bolady dedi. Úıge de barmaı saqal-murt ósken qalpymmen fılmde osy ándi ózim oryndadym. Erteńine Kompartııa jeńilip, biz tiri qaldyq.
– О́nerde ádiletsizdik kóp bola ma?
– Bala kezden alǵan tárbıem bireýmen jaýlasyp, kektesýden alys júrýdi úıretti. Maǵan bireý jamandyq qylsa, men de jamandyqpen jaýap qaıyrmaýym kerek degendi apam qulaǵyma quıdy. «Seniń Qudaıyń bar. Jamandyq qylsa, jaqsylyq qyl» dep ósirdi. Men muny kóp jyl boıy qabyldaı almadym. Jamandyq oılaǵan adamǵa men nege jaqsylyq qylýym kerek? Keıin oılasam, meniki durys emes eken. Komsomol syılyǵyna usynylǵanda ústimnen eki jaqyn joldasym aryz jazdy. Sóıtip, tergep-tekserip bolǵansha, komsomol syılyǵynyń tizimine úsh kirip, úsh ret shyqtym. Keıin apamnyń aıtqanyn tyńdap, jaqsylyq qyldym. Bireýine úı, ekinshisine «Mádenıet salasynyń qaıratkerin» alyp berdim.
Jalpy, apam myqty adam bolǵan. Ákem meniń bes aılyǵymda ómirden ótken. Apam meni jetimsirep óspesin dep es kire bastaǵanda, ákeń áskerde dep aıtty. Ákem áskerde eken dep, kútip júrdim. Sondaǵy adamdardyń ulylyǵy ǵoı, aýylda bir jan ákeń ólgen dep aýzynan shyǵarǵan joq. Sodan birinshi synypqa bararda apamnan: «Ákem endi qashan keledi?» dep suradym. «Balasy tek beske oqysa, jiberemiz dep aıtypty», dedi apam saspaı. Tórtinshi synypqa deıin bir kún bes almaı qaıtqan emespin. Tórtinshini bitirgende taǵy suradym. Apamnyń bul jolǵy jaýaby tipti sumdyq. «Balań beske oqyǵanmen buzyq eken depti», dedi. Sol sátten bastap men montıdym da qaldym. Shynynda, tentek edim. Segizinshi synypqa kelgende bir muǵalim «ákeń bes aıyńda ólip qalǵan» dep balp etkizip aıta saldy. Sol sát jer kóshkendeı boldy. Apam turmystan qansha qınalsa da, bireýdiń aldyna birdeńe surap barmaǵan jan. «Bireýdiń esiginiń aldynan kórsem, basyńdy julam» deıtin maǵan. Men kisiniń úıine kirgen emespin. Apammen birge barsam da kirmeımin, kóshede turamyn.
– Shyǵarmashylyq jolyńyzǵa qarasaq, sáttilikter kóp bolypty. Jaqsy adamdarǵa da kóp jolyǵypsyz. Ne istelmedi dep oılaısyz? Jazylmaǵan ánder bar ma?
– Meniń bir armanym bar. Jalpy, arman degen sózdiń qyrǵyzsha maǵynasy basqasha. Bizde arman dep jetpeı qalǵan dúnıeni aıtady. Men shabytym tasyp turǵan shaqta orkestrge arnalǵan úlken shyǵarmalar jazbappyn dep ókinemin. Vals jazsam bolmas pa edi? Qaıta-qaıta óleńge án jaza bermeı, orkestrge kúı shyǵarsam bolmas pa edi?
– Mýzykadan qudiretti ne bar?
– «Áýelde sóz paıda bolǵan» dep jatady ǵoı. Men ylǵı aıtam, sózden buryn ún bolǵan. Sol úndi mýzykaǵa teńeımin. Mýzykadan qudiretti dúnıe joq. Mýzyka árkimge ártúrli áser etedi. Eń bastysy, mýzykany túsinetin adam qylmysqa barmaıdy, jamandyq jasamaıdy. Mýzyka adam janyn jumsartady, názik qylady. Ǵajap áýender názik jan-dúnıeni jaqsy kóredi. Qatty adamǵa názik mýzyka kelmeıdi eshqashan. Kóńilshek, jylaı alatyn shaqta jaqsy áýezder keledi. Al adam balasynyń jasy ulǵaıǵan saıyn náziktigi de azaıady. Jylaýyqtyǵy da toqtaıdy. Kókiregi berish bolyp qata bastaıdy. Sol kezde jas kezdegideı lırıkalyq mýzyka kelmeı qalady. Men 39 jasymda sol úshin mýzykany tastadym. Bir nárseni túsindim, osy jasyma deıin bar kórgen-bilgenimdi, sezgenimdi jazyp taýysyppyn. Endi ne jazsam da kúshke salamyn. Aqylǵa salamyn. Endi jazsam, án tóbeden kelmeıdi, aqyl men tájirıbemdi paıdalanyp qolmen jınaý kerek bolady. Bulaı jazylǵan ánder halyqqa ótpeıdi. О́ıtkeni tabıǵı emes. Kúshke salsań, jaza beresiń. О́zi keldi dep oılamaısyń, jazyp jatyrmyn deısiń. Sol 90-jyldarda kókten keletin názik ánder toqtap qaldy. Men de toqtadym.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Marjan ÁBISh,
«Egemen Qazaqstan»
ASTANA – BIShKEK – ASTANA
