Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Qurylysqa qajetti taýarlardyń 70 paıyzyn óz kúshimizben shyǵaratynymyzdy О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev ta málimdedi. «Birinshi kezekte memleket áleýmettik turǵyn úı baǵasynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldaıdy. Biz «Naýryz» jáne «Otaý» baǵdarlamalary týraly, ákimdik naryqtan satyp alatyn jalǵa beriletin turǵyn úıdiń baǵasy týraly aıtyp otyrmyz. Bul jerde, árıne, memleket baǵanyń joǵarǵy shegin qatań baqylaıdy. Biz ótken jylǵa qaraǵanda ózgerister kútpeımiz», dep atap ótti mınıstr Q.Sharlapaev.
Mınıstr jeke turǵyn úı naryǵynda naryqtyq tetikter jumys isteıtinin aıtty. Alaıda Úkimet qurylys materıaldaryn ózimiz óndirý baǵanyń ósýin shekteýge múmkindik beredi dep úmittenip otyr. «Naryqtyq áser otandyq materıaldar esebinen shektelýi múmkin. Taǵy da bul naryq, árıne eshteńeni joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Naryqtyń keıbir segmentterinde ózgeris bolýy da múmkin. Bul jaǵdaıda qandaı da bir tikeleı boljam jasaý qıyn» deıdi Q.Sharlapaev.
Keıingi birer aptada kúzden beri uıyqtap jatqan naryq oıandy. Dollardyń qymbattaýyna baılanysty, qurylys kompanııalary turǵyn úı baǵasyn ýaqytsha toqtatyp qoıǵan syńaıly. Geosaıası ahýal men bıýdjet tapshylyǵynan baspana naryǵyna qatysty boljam da qyryq qubylyp tur. 2022 jylǵa deıin baǵa turaqty túrde ósse, 2023 jyldan bastap ózgermeli jaǵdaılarmen, qubylmalyqqa beıimdelip ketti. Statıstıkada jyl basynan beri júrgizilgen qurylys jumystarynyń 14,3%-y turǵyn úıge tıesili ekeni aıtylady. Paıdalanýǵa berilgenderiniń qatary ótken jylmen salystyrǵanda 6,2% ósken. Biraq ósim baǵaǵa áser ete almapty. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinde bir jylda jańa turǵyn úı baǵasy orta eseppen alǵanda 2,3% artty. О́zimizde óndiriletin qurylys taýarlary tolyq sıkldi emes. Import basym, onyń ishinde Reseı úlesi shekten shyǵyp ketken. Baǵany turaqtandyrýǵa áser etetin faktorlar ýaqyt ótken saıyn álsirep barady. Jyl saıyn el bıýdjetiniń 20 paıyzy qurylysqa jumsalatynyn, onyń jarty bóligi ımportpen ilesip, shetelge ketip jatqany jaqynda Parlamentte ashyq aıtyldy.
Qurylysshylar qaýymdastyǵy tóraǵasy Vıktor Mıkrıýkov apta basynda Almatyda ótken jıynda qurylys shyǵynyn qymbattaǵan dollar qunymen qaıta esepteýden basqa jol joq ekenin aıtty. Sarapshynyń pikirinshe, kóptegen qurylys kompanııasy dollardyń qymbattaýyna daıyn emes. Ádette, qurylys kompanııalary halyqaralyq kelisimsharttar jasasqan kezde valıýta baǵamy kúrt 10%-dan joǵary kóterilgen jaǵdaıda qundy qaıta qaraýǵa sheshim qabyldaıdy. «Tek tájirıbeli kompanııalar ǵana táýekelderdi hedjırleýmen aınalysady. Bular kópten beri jumys istep, daǵdarys qubylystarymen betpe-bet kelgen adamdar. Osylaısha, qurylys salýshylardyń kópshiligi mundaı kúrt ózgeristerge daıyn emes», dep sanaıdy V.Mıkrıýkov.
Qurylysshylar qaýymdastyǵy prezıdentiniń pikirinshe, qurylys naryǵynda jıi qubylý baıqalady. Osyǵan uqsas jaǵdaı 2007–2008, 2014–2015 jyldary da boldy. Sarapshy atap ótkendeı, sol kezde kóptegen kompanııa jabylyp, qurylys salýshylar óz nysandarynyń qurylysyn qarjylandyra almaı, aldanǵan úleskerlerdiń sany kóp bolǵan. Qazir jaǵdaı ózgerdi.
Jyljymaıtyn múlik naryǵynyń sarapshysy Aleksandr Paktyń pikirinshe, dollar baǵamynyń jyljymaıtyn múlik qunyna áser etýi ýaqytsha jaǵdaı. «Arada eki-úsh aı ótkende baǵa bastapqy baǵamyna qaıta oralady. Sebebi satyp alý mámileleri tómendeıdi, al qurylys kompanııalary úshin páterdiń satylyp, aınalymdaǵy qarjy kapıtalynyń kóbeıgeni tıimdi», deıdi A.Pak.
Sarapshynyń aıtýynsha, qala syrtyndaǵy jyljymaıtyn múlik segmenti de uıqydan oıana bastaǵan. Mundaı qubylys Astanada da baıqalyp otyr. Demek aldaǵy birer jylda qala syrtynan jyljymaıtyn múlikti satyp alý kólemi búginge qaraǵanda joǵary bolady. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetterine sáıkes, 2024 jylǵy qazanda turǵyn úıdi satyp alý-satýdyń tirkelgen mámileleriniń sany 39 143 qurady, qyrkúıekpen salystyrǵanda olar 1%-ǵa azaıdy.
Ipotekalyq naryqqta bank nesıesiniń mólsherlemesi óspeıdi. Sarapshynyń aıtýynsha, olar kóbinese Ulttyq banktiń negizgi mólsherlemesine táýeldi. Sebebi naryqta qurylys kompanııalary tarapynan kommersııalyq usynystar paıda bola bastady.
Aleksandr Paktyń aıtýynsha, dollar baǵamynyń qubylyp turǵanyna qaramastan, qazir turǵyn úı naryǵy turaqty. Adamdardyń zeınetaqy qory túgeldeı derlik sarqyldy. Jeńildikti nesıeleýge basymdyq beretin baǵdarlamalar segmentinde jańalyq joq. Iаǵnı satýshylardyń qosalqy naryqtaǵy páter baǵasyn kóterip jiberýine de sebep joq.
2024 jyldyń ekinshi jartysy turǵyn úı naryǵy 1,5 jyldyq demalystan keıin uıqydan oıanǵanyn, satyp alýshylardyń da belsendiligi arta bastaǵanyn joǵaryda aıtyp óttik. «Turǵyn úı nesıelerindegi kommersııalyq ıpotekanyń úlesi 30-32%-dan 42% -ǵa deıin ósti. Demek naryq saýyǵa bastady. Aldaǵy ýaqytta kez kelgen qubylmalylyqty naryqtyń ózi retteıdi degen boljam bar. Mundaı jaǵdaıda bıyl jáne kelesi jyly bastapqy turǵyn úı baǵasyna dollar emes, ınflıasııa áser etedi», deıdi A.Pak.
ALMATY
