Alǵashqy aıaqalys
Burynǵy alyp odaq tarqar tustaǵy zaman asa kúrdeli bolǵany barshaǵa aıan. Saıası saladaǵy júıesizdik, el aýmaǵynda birneshe «otty núkteniń» paıda bolýy, t.b. el ishin ábden ábigerge salǵan kez. Sol kezde qaqtyǵys aımaqtaryndaǵy janjaldy aýyzdyqtaýǵa arnaıy maqsattaǵy oqý rotalary da tartylǵan edi. Sondaı-aq olar 90-jyldary terrorızmge qarsy operasııalarǵa, asa qaýipti qylmyskerlerdi quryqtaýǵa, qylmystyq toptardy joıýǵa jáne basqa da arnaıy operasııalardy júrgizýge qatysyp, jaýyngerlik jáne kásibı tájirıbe jınaqtady. Oqý-jattyǵý rotasynyń sarbazdary tájik-aýǵan shekarasyndaǵy qazaqstandyq batalon quramynda jaýyngerlik qyzmet atqarǵanyn aıryqsha atap ótken jón.
1999 jyly 11 jeltoqsanda Ishki áskerlerdiń arnaıy kúshterin «Búrkit» jasaǵy etip qaıta qurý týraly Ishki ister mınıstriniń buıryǵy shyqty. Sol kezden beri 11 jeltoqsan – burynǵy Ishki áskerler, qazirgi Ulttyq ulannyń «Búrkit» arnaıy maqsattaǵy bólimsheleriniń qurylǵan kúni retinde atap ótiledi.
Áskerdiń arnaıy kúshteriniń alǵashqy komandıri bolyp polkovnık Iýrıı Gavrılov taǵaıyndalyp, 2000 jyly Petropavl, Oral, Shymkent, Astana, О́skemen, Qaraǵandy qalalarynda bólimshe vzvodtary quryldy. 2003 jyly Astana qalasyndaǵy Ishki áskerler Bas basqarmasynda «Búrkittiń» jaýyngerlik jáne ádistemelik daıarlaý ortalyǵy jumys isteı bastady. 2005 jyly ol jaýyngerlik daıarlyq basqarmasynyń jaýyngerlik jáne ádistemelik daıarlaý bólimshesi bolyp qaıta quryldy. Sóıtip, bólimshe basshylyǵy jaqyn jáne alys shetelderdiń arnaıy kúshteriniń qurylý tarıhyn, olardy qarýly jáne jergilikti qaqtyǵystarda qoldaný taktıkasyn muqııat zerttedi.
Arnaıy jasaqtyń asqaraly mindetteri
«Búrkit» arnaıy maqsattaǵy bólimsheleriniń aldyna qoıylǵan mindetter orasan. Atap aıtqanda, ishki ister organdarymen birlesip jappaı tártipsizdikterdiń jolyn kesý, qoǵamdyq qaýipsizdikti, tótenshe jáne soǵys jaǵdaıynyń quqyqtyq rejimderin, terrorızmge qarsy operasııany qamtamasyz etý, tótenshe jaǵdaılardy joıý jónindegi is-sharalarǵa qatysý, el aýmaǵynda qarýly qylmyskerlerdi zalalsyzdandyrý, zańsyz áskerılendirilgen nemese qarýly quralymdardyń (toptardyń), uıymdasqan qylmystyq toptardyń (qoǵamdastyqtardyń) qyzmetin toqtatý jónindegi arnaıy operasııalarǵa qatysý, aýyr jáne asa aýyr qylmystardyń, dıversııalardyń, terrorıstik aktilerdiń jolyn kesýge qatysý syndy tapsyrmalar júkteldi.
Bul mindetterdi oryndaýǵa «Búrkittiń» jigitteri árbir keleńsiz jaǵdaıǵa saqadaı saı bolýǵa tıis. Sondyqtan oqý-jattyǵý daıyndyqtary kezinde birinshi kezekte ǵımarattarda, kólikte lańkester tutqyndaǵan, kepilge alǵan adamdardy bosatý, eldi meken ishinde qylmyskerlerdi zalalsyzdandyrý, túzeý mekemelerindegi tártipsizdikterdiń jolyn kesý syndy tapsyrmalardy oryndaıdy. Bıikten, sýdan, ottan, jarylystan qaımyqpaýǵa daǵdylandyratyn psıhologııalyq daıyndyqqa zor kóńil bólinedi. Bir sózben aıtqanda, «Arnaıy kúshter sheginbeıdi, arnaıy kúshter jeńedi» degen qaǵıdaǵa sáıkes daıyndyq jumystary júrgiziledi.
Olardyń kásibı sheberligi elimizde oryn alǵan birneshe oqıǵa kezinde synalyp, tekseristen ótken bolatyn. Máselen, 2000 jyly «Suńqar» arnaıy kúshterimen birlesip is-qımyl jasaı otyryp, Almaty qalasynda ǵımarattaǵy qarýly qylmyskerlerdi ustasa, 2010 jyly Aqtaý qalasyndaǵy qatań rejimdegi kolonııadan qashqan sottalǵandardy quryqtaýda tabandylyq kórsetti. 2011 jyly Balqash qalasyndaǵy túzeý mekemesinde oryn alǵan tártipsizdikti basý, 2012 jyly Atyraý qalasyndaǵy terrorızmge qarsy operasııa júrgizý, 2016 jyldyń maýsym aıynda 6655 áskerı bólimine shabýyl jasaǵan qarýly terrorısterdi qolǵa túsirýde olardyń biliktiligi men kásibı qabiletteri sheshýshi ról atqardy.
Asa qaýipti qylmyskerlerdi ustaý men kepilge alynǵan adamdardy bosatý kezinde kórsetken batyrlyǵy men erligi úshin «Búrkit» arnaıy kúshteriniń 50-den astam áskerı qyzmetshisi Prezıdent Jarlyǵymen memlekettik nagradalarmen marapattaldy.
«Kúreń beret» – batyldyq belgisi
«Búrkit» jasaǵyna tek úzdikter jınalady. Irikteý óte qatań. Ol jerde úmitkerlerdiń fızıkalyq daıyndyǵyna, erik-jigerine, tózimdiligine erekshe talaptar qoıylady. Sonyń ishinde arnaıy kúshterdiń elıtasyna «Kúreń beret» synaǵynan ótken áskerı qyzmetshiler qabyldanady.
1991 jyldyń shilde aıynda jaýyngerler Ishki áskerlerdiń arnaıy maqsattaǵy bólimsheleriniń nyshany – «Kúreń beretke» biliktilik synaqtaryn alǵash ret tapsyrdy. 1999 jyldan bastap bul synaq jyl saıyn respýblıkanyń ártúrli klımattyq beldeýinde ótkiziledi jáne eki kezeńnen turady.
Birinshi kezeńde áskerı qyzmetshiler jaýyngerlik jáne arnaıy daıarlyq normatıvterin tapsyrady. Ekinshi kezeńde birinshi kezeńnen ótken úmitkerler 9 normatıvti oryndaı otyryp, 65 shaqyrym qashyqtyqty júgirip ótedi. Onyń ishinde taýly aımaqtarda, sýda júzý, tájirıbelik atý tapsyrmalarynan ótip, úsh qarsylaspen qoıan-qoltyq urys júrgizedi. Munyń bári shekteýli ýaqyt aralyǵynda júzege asyrylady. Bul emtıhan – joǵarǵy synypqa ótý joly, ıaǵnı sol arqyly úzdikter «Kúreń beretter baýyrlastyǵyna» qabyldanady. Osy jyldar aralyǵynda 300-den astam «Kúreń beret» ıesi daıyndalsa, qazirgi tańda «Búrkit» arnaıy maqsattaǵy bólimshelerinde 183 «kúreń beret» ıesi qyzmet atqarady.
Arnaıy jasaq jaýyngerleri qurylǵan sátten bastap birneshe ret respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystarǵa, sonyń ishinde Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy jáne álemniń basqa da elderiniń taktıkalyq-arnaıy jáne terrorızmge qarsy jattyǵýlaryna qatysyp, joǵary oryndarǵa ıe boldy. Úzdik jaýyngerlik daıyndyqtaryn kórsetti. Tájirıbe almasý jáne kásibı daıyndyǵyn arttyrý maqsatynda «Búrkit» bólimsheleriniń áskerı qyzmetshileri elimizdiń memlekettik organdarynyń bólimshelerinde, sondaı-aq Túrkııa, Qytaı, Reseı elderinde oqý-jattyǵýdan ótip turady.
«Jas búrkit» otanshyldyqqa tárbıeleıdi
Olar alǵashqy kúnnen bastap on myńnan astam jedel-izdestirý jáne arnaıy operasııalarǵa, uıymdasqan qylmystyq toptardyń qyzmetin joıý, esirtki qylmysyna, qarýdyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl jónindegi operasııalarǵa qatysty.
«Búrkit» bólimsheleriniń áskerı qyzmetshileri men ardagerleri áskerge shaqyrylǵanǵa deıingi jastarmen áskerı-patrıottyq jumysty belsendi júrgizip keledi. Sonyń bir mysaly – 2003 jyldan bastap «Jas búrkit» sporttyq áskerı-patrıottyq qozǵalysynyń jumysy jandandy. Byltyr «Jas búrkit» qozǵalysy óziniń 20 jyldyq mereıtoıyn atap ótti.
Memleket basshysynyń áskerge shaqyrý jasyndaǵy jáne áskerge deıingi jastarmen jumysty kúsheıtý, olardy otansúıgishtik rýhynda tárbıeleý jónindegi tapsyrmalaryn iske asyrý sheńberinde 2022 jyly Ishki ister mınıstriniń bastamasymen Ulttyq ulannyń arnaıy maqsattaǵy bólimsheleri týraly «Búrkit» kórkem fılmi túsirilgen edi. Kınokartına keıipkerleri arqyly kórermenge Otanǵa degen mahabat, dostyq pen otansúıgishtik, namys pen abyroı, Áskerı antqa jáne qyzmettik mindetke degen adaldyq shynaıy jetkizilgen.
