Bereke basy – birlik

Elbasy N.Na­zarbaev «Nurly Jol – bo­lashaqqa bas­tar jol» atty Jol­­daýynda: «Jal­­pyulttyq ıdeıa­­ny ómirsheń etetin – eldiń bir­­ligi. Aýyzbirshilik qashqan, alaý­yz­dyq tasqan jerde eshqashan da jalpyulttyq ıdeıalar júzege asqan emes. Qazaqstannyń shyqqan shyńy men baǵyndyrǵan bıikteriniń eń basty sebebi – birlik berekesi. Biz turaqtylyqty baǵalaı bilgenimizdiń arqasynda búgingi tabystarǵa jettik. Eshkimdi kemsitpeı, eshkimniń tili men dilin mansuqtamaı, barlyq azamattarǵa teń múmkindik berý arqyly turaqtylyqty nyǵaıtyp kelemiz. Bizdiń keıingi urpaqqa amanattar eń basty baılyǵymyz – el birligi bolýy kerek. Osynaý jalpyulttyq qundylyqty biz árbir jastyń boıyna sińire bilýge tıispiz» dedi. Rasymen de, jalpyulttyq ıdeıa – birlik, ony urpaǵymyzdyń boıyna sińirýde jatyr. Halqymyzdyń «Tárbıe – tal besikten» deýi tegin emes. Uıadan ushqan balapan sekildi jaqsy tárbıemen qanattanǵan bala ónegeli, qoǵamǵa adal qyzmet etedi. Iá, ozyq damyǵan 30 eldiń qataryna enýge umtylǵan búgingi tańda ımandy da, tárbıeli, bilimdi de, salamatty urpaq ósirý mindeti alda tur. Sol sebepten qazir elimizdegi oqý oshaqtarynda ulttyq tárbıege aıryqsha mán berilip keledi. Onyń túpki, maqsaty – ulttyq sana-sezimi qalyptasqan, ulttyq múddeniń órkendeýine úles qosa alatyn, ulttyq qundylyqtar men adamzattyq qundylyqtardy ushtastyra alatyn tulǵa tárbıeleý bolyp tabylady. Rýhy órshil, bilimi bıik, ultyn syılaıtyn jastar elıtasy negizinen JOO-da qalyptasyp, damıtyny belgili. Búgingi bizdiń stýdentter – sapaly bilim alýmen qatar, ǵylym men salamatty ómir saltyn ustanǵan, elim, jerim degen, bolashaǵyna zor senimmen qaraıtyn azamattar men azamatshalar desem, asyryp aıtqandyq emes. Ýnıversıtetimizde ata-baba dástúrin qadirleı biletin búgingi kún talabyna saı bilikti de daryndy jastar legi qalyptasyp keledi. Eń bastysy, QazUTÝ básekege qabiletti ınjener maman daıarlaýda bilim berý men tárbıeniń tal besigine aınalǵan qarashańyraq deý oryndy sekildi. Sonymen birge, oqý ordamyzda ana tilimizdiń aıbynyn asqaqtatyp, ulttyq baı muramyzdy dáripteýde biraz jumystar atqarylýda. Sonyń alǵashqysy dep «Abaı oqýlaryn» aıtýǵa bolady. Onda Abaı óleńderin qazaq tilinen basqa álemniń kóptegen tilderinde sheteldik stýdentter jatqa oqyp, ánderin qosyla shyrqaıdy. Sondaı-aq, qyzdarymyzdyń basyn biriktiretin «Áı-kerim» klýbynyń da berer taǵylymy mol. Qyzdarymyz tarıhymyzdan belgili saq patshaıymy Tumar, aqyl-parasatymen, meıirbandyǵymen tanylǵan Domalaq ana, Abaıdyń ájesi Zere, el bıligine aralasqan Aıǵanym, Ulpan syndy danagóı apalarymyz jaıly bilip, ulttyq qundylyqtarymyz, salt-dástúrimiz týraly kóp málimetter alady. Árıne, zaman aǵymyna qaraı stýdentterdiń suranysynda da ózgeris bar. Biraq qandaı jańa shara bolmasyn, ulttyq qundylyqtarymyzdy dáriptep, dástúrden úırenýden kende emespiz. Sońǵy jyldary ýnıversıtet ómirine jańasha reńmen engen «Úzdik jas otbasy» baıqaýy, «QazUTÝ arýy men jigit sultany», jastar teatry, dástúrli ánder, halyq bıleriniń merekesine aınalǵan «QazUTÝ kóktemi» festıvali, poezııa, proza janrynda qalam tartyp júrgen stýdentterimizdiń shyǵarmalary toptastyrylǵan alǵashqy stýdenttik almanah – «Báısheshektiń» jaryqqa shyǵýy, t.b. ataýǵa bolady. Bir sózben aıtqanda, oqý ordamyzdaǵy ótetin sharalardyń bastysy, ulttyq qundylyqtarymyzdy nasıhattap, óskeleń urpaqtyń boıyna sińirý bolyp tabylady. Tárbıeniń basty nysany eldik sanany qalyptastyryp, ulttyq rýh pen ulttyq patrıotızmdi negizdeý. Bul turǵyda Elbasy jastarǵa úlken senim artyp otyr. «Baǵalaı bilgenge baq qonady» demekshi, Prezıdenttiń osy senimin aqtaý ultyn súıgen azamat retinde árqaısymyzǵa paryz dep bilemin. «Bizdiń keıingi urpaqqa amanattar eń basty baılyǵymyz – el birligi bolýy kerek. Osynaý jalpyulttyq qundylyqty biz árbir jastyń boıyna sińire bilýge tıispiz» degen Elbasy sózi jastardy qanattandyrýda. Memleket basshysy taǵy birde: «Biz turaqtylyqty baǵalaı bilgenimizdiń arqasynda búgingi tabystarǵa jettik. Eshkimdi kemsitpeı, eshkimniń tili men dilin mansuqtamaı, barlyq azamattarǵa teń múmkindik berý arqyly turaqtylyqty nyǵaıtyp kelemiz», dedi. Sonyń dálelindeı, Nursultan Nazarbaev 1995 jyldyń 1 naýryzynda táýelsiz elimizdiń tarıhynda tuńǵysh ret Qazaqstan halqy Assambleıasy dep atalatyn jańa qoǵamdyq ınstıtýt qurdy. Bul qurylym elimizde ultyna, tiline, dinine bólip alalamaı, barsha qazaqstandyqtardyń teń quqyqta ómir súrýine óz úlesin joǵary dárejede qosyp keledi. Tatýlyq, birlik, kelisim – eń asyl is el úshin. Qazaqstan azattyq alǵaly beri osy urandy tý etip keledi. Assambleıa derbes qoǵamdyq ınstıtýt bolyp qurylǵanyna da bıyl 20 jyl tolmaq. «Bizdiń el – kóp ultty el. Kez kelgen otandasyń – qaı halyqtyń balasy bolsa da, ol seniń dosyń» degen qaǵıdany tý etip kótergen Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde kóptegen ózge ult jastary bilim alýda. Qazirgi tańda QazUTÝ-de álemniń 12 elinen 260 stýdent oqıdy. Olardyń 242-si bakalavr bolsa, 17-si magıstrant jáne 1-eýi doktorant. Barlyǵy da Qazaqstanda, QazUTÝ-de bilim alyp jatqanyn maqtan tutady. Osy eldiń jeri men salt-dástúrine asa qurmetpen qaraıdy. Eldiń tiline, ultqa degen súıispenshilikteri túrli baıqaý men basqosýlarda sezilip turady. Tatýlyǵy men yntymaǵy jarasqan eldiń bolashaǵy da tabysty, erteńi berekeli bolady. Bul táýelsiz eldiń basty baǵyty, bet alysyndaǵy bekem baılamy. Baýyrjan EDILBAEV, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, QazUTÝ-diń Aqparattyq-taldamalyq ortalyǵynyń dırektory.  Almaty.