Keńes ókimeti ornaǵannan keıin bolshevıkter qazaqtyń jáne ózge de buratana ult ókilderiniń tegine «ov», «ova» syndy otarshyldyq qarǵybaýyn taǵyp bergeni málim. Azattyq jaıyndaǵy áńgime qur arman-qııal emes, shyndyqqa aınala bastaǵan tusta tegimizdegi bizdiń ultqa tán emes jurnaqtan arylý týraly másele de jıi kóterile bastaǵan edi. Sol kezde «Sosıalıstik Qazaqstan» dep atalǵan bizdiń basylym betinde de bul jaıynda kóptegen materıal jaryq kórdi. Tek sóz júzinde másele kótermeı, qazaq jýrnalıstıkasynyń abyzy Sherhan Murtaza bastaǵan gazet ujymynyń «ov», «ova» jurnaǵynan bir kúnde arylyp, kópke úlgi kórsetkenin bireý bilse, bireý bilmeıdi. Naqtyraq aıtqanda, 1991 jyly 15 mamyr kúni bas redaktordan bastap búkil qyzmetker óz tekterin «ov»-syz jaza bastaǵan edi. Keıin osy úrdis ózge de buqaralyq aqparat quraldaryna taralyp, baspasózge qazaqy aty-jónmen shyǵý ıgi dástúrge aınaldy. Aıta keteıik, sol oqıǵadan týra bir aıdan keıin, ıaǵnı 1991 jyldyń 18 maýsymynda gazetimizdiń ataýy «Egemendi Qazaqstan» bolyp aýysty.
Basylymnyń sol jylǵy 28 qarashadaǵy sanynda jýrnalıst Qarashash Ámzeqyzynyń «ov», «ova»-dan qashan qutylamyz?» atty maqalasy jarııalanǵan. «Aramyzda ártúrli pikir týǵyzyp, bireý qabyldap, bireý qabyldaı almaı júrgen ózekjardy áńgimeniń biri – famılııamyzǵa jamylǵan «ov», «ova»-dan qalaı qutylý kerektigi gazetimizde munan buryn da talaı ret jazylǵan edi» degen avtor gazet oqyrmanynyń osy máselege qatysty joldaǵan hatynan úzindi keltiredi. «Gazetterińizdi jurt súısine oqıdy. Jańalyqtyń jarshysy boldyńyzdar. El-jurttyń oıynda júrgendi osy gazetten oqımyz. Kózi ashyq, kókiregi oıaý qaýym búgingi aıaqalystarynan aınymasa eken degen tilekte. Ásirese famılııamyzǵa jamalǵan «ov», «ova»-dan qutylýdy ózderińizden bastap, basqalarǵa úlgi boldyńyzdar», dep jazady Aqtóbe oblysynyń turǵyny Amankóz Seıilov.
Hattyń sońynda ol «ov» jurnaǵyn alyp tastaýdy kópshilik jappaı qoldaǵanymen, qujat aýystyrǵanda kezdesetin qıyndyqtar shash-etekten ekenin aıtyp qynjylady. О́ıtkeni bir adamnyń basynda qansha qujat bar, sonyń bárin aýystyrýǵa týra keletinin, kóp adam osy mashaqattan qashyp, burynǵy tegimen qala bergendi jón kóretinin aıtypty.
Táýelsizdik almaı turyp bastalǵan osynaý «otarsyzdaný» úrdisi áli kúnge jalǵasyn taýyp keledi. Biraq tolyqtaı «qazaq» boldyq dep aıtýǵa da áli erte. Keıingi kezde dúnıege kelip jatqan balalaryna tegin bergende «ov»-ty qospaý, sondaı-aq eresek adamdar arasynda da sanaly túrde otarshyldyq qarǵybaýynan arylyp jatqandar kóp. Bul, árıne, qýantarlyq jaıt. Degenmen «adamdar atym men tegimdi shatastyrady», «búkil qujatyńdy da aýystyrý kerek», «shetelge shyqqanda qıyndyq bolady» degen jeleýmen áli kúnge famılııaǵa «ov» jurnaǵyn telýdi zańdylyq sekildi kóretin zamandastarymyz da az emes. Buryn ata-babamyz «Pálensheuly» dep jazýshy edi, al búgingiler «uly» bolýdan áli de qorqaqtaıdy.
Shyn máninde bul aıtylyp otyrǵan sebepterdiń bári – negizsiz. Qazirgi tańda qujattaǵy aty-jónińdi qazaqshalaý, «ov», «ova», «ın» sekildi jurnaqtardy alyp tastaý, tipti tegińdi aýystyrý – Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda «bir tereze» arqyly sheshiletin másele. Burynǵydaı san esikti qaǵyp shapqylamaısyń. Árıne, tegińdi aýystyramyn deseń, aldymen AHAJ-ǵa baryp, Týý týraly kýáligińdi aýystyrý kerek. Bul da – qazirgi kúni qıyn sharýa emes. Ári degende jarty saǵat kóleminde sheshiledi, sosyn bir apta ishinde jańa qujatty alyp ketýge ǵana barasyń.
Jańa qujatty alǵanda qolyńyzǵa «Tegin, atyn, ákesiniń atyn ózgertý týraly kýálikti» qosa beredi. HQO mamandarynyń aıtýynsha, basqa eshqandaı qujatty (dıplom, neke kýáligi, balalardyń Týý týraly kýálikteri, attestat, t.b.) aýystyrýdyń qajeti joq. Suraǵan jerge aty-jóni aýysqany týraly kýálikti kórsetse jetkilikti. Al bul qujattyń bári qazir eGov saıty men kaspi qosymshasynda qoljetimdi ekenin, ony ózińmen tasyp júrý qajet emes ekenin eskersek, «ov»-syz dalada qalamyn dep alańdaýdyń eshbir jóni joq.
Sondyqtan «uly» bolýdan qoryqpaıyq. Táýelsiz el ulandarynyń aty-jóninen de azattyqtyń aıbary kórinip turǵany jaqsy emes pe?
