Adam janyn emdeıtin mektep

Bul jerde naýqastar psıhotrop­ty zattarǵa táýel­di bolýdyń bas­ty sebep­terin anyqtap odan qu­tylýdyń jolyn úı­re­ne­di. Sol turǵyda olarǵa bilikti psıholog, psıhoterapevt, narkolog mamandar kómekke keledi. Dá­ri­gerler resıdıv, eski ádet­tiń qaıtalanýynyń aldyn alady. Naýqastyń jaǵ­­daıyn nasharlatpaýdyń jolyn kórsetedi. Mek­teptiń mamandary naý­qastyń ózine emes, otba­sy múshelerine de psıho­lo­gııalyq járdem beredi, aqyl-keńesin usynady. Mundaı is-shara aıyna bir ret ótkiziletin bolady. Eger qa­jettilik týyndasa, is-shara sanyna shekteý qoıyl­maı­dy.

Munda eń birinshiden psı­hı­ka­lyq belsendi zat – alko­goldi ishimdik, esirt­­ki, oıyn­­qu­mar­lyqqa táýel­­di bolǵan jandar em­de­ledi. Psıhıkalyq dert­tiń bir ereksheligi adamnyń sana-sezimi buzy­lady. Hı­rýrgııalyq tur­ǵy­da naý­­qasty operasııa­men em­deýge bolady. Psıhı­kalyq tur­ǵy­da maman dári­gerler sanadaǵy aýyt­qý­­shylyqtarmen kúresedi. Birin­shi kezekte naýqastyń ómirge degen kózqarasyn ózgertýge tyrysady. Qor­sha­ǵan ortamen baılanysyn qalypqa túsirýge árekettenedi. Ortalyqta alty myńnan astam adam psıhotropty zattarǵa táýel­dilik boıynsha esepte tur. Sanany ýlaıtyn zattarǵa elitken adam tolyq jazylyp ketpeıdi. Biraz ýaqyt remıssııada, ıaǵnı úziliste júrýi múmkin. Degenmen rýhanı kúsh-jigerimen táýeldilikten qutylǵan naý­qastar da bar. Mektepte pasıentterdiń jaqyn týys­tary da psı­hologııalyq kómek alady. Onyń erteń­gi kúni na­sha­qorlyq, mas­kúnem­dik, lýdomanııaǵa qar­sy kúreste kórsetkish nátıjesin jaqsartýǵa septigi mol. Tek orta­lyq­ta tirkeýde turǵandar emes, emdelýge namystanyp júrgen azamattar da anonımdi túrde osynda kelip, dárigerlerge qaralyp ketýine bolady nemese psıhıkalyq belsendi zatqa táýeldilikke urynǵan naýqastyń jaqyn týys, aǵaıyndary ony osy jerge ákelip jasyryn túrde emdete alady. Ortalyqta alkogoldi ishimdikpen esepke alynǵandar kóp. Alty myńnan joǵary naýqastyń myńnan astamy esirtki bo­ıynsha tirkeýde tursa, qalǵany spırttik ishimdikke qu­martqan jandar», dedi psı­hıkalyq densaýlyq orta­ly­­ǵy­nyń bas dárigeri Serik Myńbaev.

Mamannyń aıtýynsha, búginde qoǵamdaǵy jastar arasynda sınte­tı­kalyq esirtki túrleri tez tarap jatyr. Dúnıejúzilik densaý­lyq saqtaý uıymynyń málimetinshe, álemde qazir sıntetıkalyq esirtkiniń myńnan astam túri shyǵady. Jyl sa­ıyn jasandy esirt­kiler sany kóbeıip barady. Megapolıstiń bas narkologi sıntetıkalyq esirtkiniń birneshe qaýpin atap ótti. Onyń birinshisi, adam bir-eki qoldanǵannan oǵan táýeldi bolyp qalady. Ekinshiden, onyń mıǵa áser etý jyldamdyǵy óte tez. Úshinshiden, jasandy esirtkiniń belgisin anyqtaý óte qıyn. Birneshe saǵattan keıin qan synamasynan sın­tetıkalyq esirtkiden esh­qandaı belgi tabylmaıdy.

«Beıresmı statıstıka boıynsha, Shymkent shaharyndaǵy jastardyń 20%-y sıntetıkalyq esirtki tutynady. Bul aqparatty saýalnama, zertteýler júr­gizgen qoǵam belsen­di­leri berip otyr. Osyndaı aqparatqa sensek, Almaty men Astana qalasy jasta­ry­nyń 50%-y, ıaǵnı teń jartysy sıntetıkalyq esirtki qoldanady eken. Resmı túrde jasandy esirtki paıdalanatyn jas­tar sany az. Naqty statıstıkany anyqtaı al­maýy­myzdyń sebe­bi, psıhıkalyq den­saýlyq ortalyǵy kámelet jasqa tol­maǵan jasós­pirim­der­ge ata-analary­nyń ruqsatynsyz eshqan­daı saýal­namalyq zertteý júr­gize almaıdy. Degenmen jas­tar­dyń keleshegine memleket te alańdaıdy. Son­dyqtan Úkimet qol­daýymen nashaqor­lyq­pen kúreske baılanysty Jol kartasy aıasynda aldaǵy ýaqytta jastar arasynda statıstıkalyq zertteýdi josparlap otyrmyz», dedi S.Myńbaev.

Aıta ketý kerek, bú­ginde psıhı­ka­lyq densaýlyq ortalyǵynda 435 naýqasqa arnalǵan oryn bar. Onda jalpy narkologııalyq, psıhıat­rııa­lyq, ońaltý, jasyryn emdeý bólimsheleri jumys isteıdi. Or­ta­lyq ǵı­maraty óte eski. Qala ákim­­digi osy­ǵan oraı jańa ǵı­marat keshenin salýdy josparlar otyr.

ShYMKENT